Đổi mới tư duy quản trị trong bối cảnh biến đổi sâu sắc của xã hội và hệ thống: góc nhìn từ Hội thảo khoa học quốc tế RANEPA lần thứ VII

Hội thảo thu hút hơn 450 chuyên gia, nhà khoa học và nhà quản lý đến từ 13 quốc gia, bao gồm Azerbaijan, Belarus, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Indonesia, Kazakhstan, Cuba, Kyrgyzstan, Nga, Transnistria, Tajikistan, Turkmenistan, Uzbekistan và Việt Nam. Các tham luận tập trung làm rõ cơ sở lý luận, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn và thảo luận triển vọng của các quá trình hội nhập trong xã hội hiện đại, với định hướng xuyên suốt là phát huy tiềm năng con người trong hệ thống quản trị.

Đổi mới tư duy: khơi thông “điểm nghẽn của mọi điểm nghẽn"

Tại phiên thảo luận toàn thể với chủ đề “Hội nhập như một cơ chế phát triển xã hội, tổ chức và cá nhân”, lãnh đạo các học viện hành chính đã cùng phân tích vai trò trung tâm của con người trước những biến động phức hợp của thời đại.

Tham luận tại Hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Bá Chiến, Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công (trực thuộc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh), đã đưa ra một cách tiếp cận có tính nền tảng: trong kỷ nguyên biến động, quản lý trước hết là năng lực tư duy - khả năng nhận thức đúng thực tại và lựa chọn cách tiếp cận phù hợp. PGS.TS. Nguyễn Bá Chiến nhấn mạnh một luận điểm có ý nghĩa phương pháp luận sâu sắc: “Trong bất kỳ cuộc cải cách nào, trở ngại lớn nhất không phải là công nghệ hay nguồn lực, mà là cách chúng ta tư duy về vấn đề và lựa chọn giải pháp. Nếu tư duy không thay đổi, chính tư duy sẽ trở thành điểm nghẽn của mọi điểm nghẽn”.

Từ đó, PGS.TS. Nguyễn Bá Chiến chỉ ra rằng nhiều “điểm nghẽn” trong phát triển không nằm ở thiếu chính sách, mà nằm ở cách hiểu và cách thực thi. Nếu tư duy không được đổi mới, chính tư duy sẽ trở thành rào cản lớn nhất của cải cách.

Ba trụ cột của tư duy quản trị hiện đại

Trên cơ sở phân tích bối cảnh chuyển đổi sâu sắc của xã hội và tổ chức, tham luận đã định hình ba trụ cột của tư duy quản lý hiện đại:

Thứ nhất, tư duy hệ thống: nhìn nhận vấn đề trong tổng thể liên kết đa chiều, gắn kết các mục tiêu ngắn hạn với dài hạn, quốc gia với toàn cầu.

Thứ hai, tư duy thích ứng: đề cao năng lực điều chỉnh linh hoạt, học hỏi liên tục trong môi trường bất định.

Thứ ba, tư duy kiến tạo giá trị: chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển, lấy kết quả và giá trị công làm trung tâm.

Ba trụ cột này phản ánh một chuyển dịch căn bản từ mô hình quản lý truyền thống sang mô hình quản trị hiện đại, hướng tới hiệu quả thực chất và phát triển bền vững.

Công nghệ và con người: tái định hình nền tảng quản trị

Một điểm nhấn đáng chú ý trong tham luận là cách tiếp cận về trí tuệ nhân tạo (AI) như một “hạ tầng nhận thức” mới của quản trị. AI mở ra khả năng ra quyết định dựa trên dữ liệu và thời gian thực, song không thể thay thế con người ở những khía cạnh cốt lõi: lựa chọn giá trị, hiểu bối cảnh và chịu trách nhiệm.

Theo đó, làm chủ công nghệ thực chất là làm chủ tư duy. Đồng thời, tư duy quản lý không chỉ là vấn đề cá nhân mà còn chịu sự chi phối của môi trường thể chế. Một thể chế khuyến khích đổi mới, đề cao trách nhiệm giải trình sẽ tạo điều kiện hình thành tư duy quản trị hiện đại; ngược lại, cơ chế thiên về kiểm soát sẽ kìm hãm sáng tạo.

Từ tư duy đến hành động: định hướng cho cải cách quản trị

Để thu hẹp khoảng cách giữa chủ trương và thực thi, tham luận đề xuất bốn định hướng mang tính đột phá: xây dựng thể chế học hỏi thông qua các cơ chế thí điểm chính sách; đổi mới đào tạo khu vực công theo hướng phát triển năng lực tư duy; thiết lập văn hóa trách nhiệm và giải trình dựa trên kết quả; và phát triển nền quản trị dựa trên dữ liệu.

Những định hướng này cùng hướng tới một chuyển đổi căn bản: từ quản lý dựa trên quy trình sang quản trị dựa trên kết quả, từ kinh nghiệm sang bằng chứng, từ ổn định sang thích ứng.

Sự giao thoa tri thức và kết nối kinh nghiệm quốc tế

Bên cạnh các tham luận mang tính lý luận, Hội thảo cũng ghi nhận nhiều chia sẻ thực tiễn sâu sắc từ các đối tác quốc tế, qua đó góp phần phác họa một bức tranh đa chiều về quản trị công trong bối cảnh hiện đại.

Từ Kyrgyzstan, bà Aigul Kalchakeeva, Giám đốc Học viện Quản lý Nhà nước trực thuộc Tổng thống mang tên J. Abdrakhmanov, đã chia sẻ những kinh nghiệm quản lý gắn với vai trò của các nhà sáng lập quốc gia, đồng thời nhấn mạnh ý nghĩa của việc kế thừa các giá trị truyền thống trong nâng cao hiệu quả cung ứng dịch vụ công.

Trong khi đó, bà Mercedes Delgado Fernández, Hiệu trưởng Trường Cao cấp Đào tạo Cán bộ Nhà nước và Chính phủ Cộng hòa Cuba, mang đến một cách tiếp cận hệ thống thông qua việc giới thiệu mô hình năng lực công chức, các chuẩn mực đạo đức và phương pháp đánh giá đội ngũ quản lý trong khu vực công.

Ở một góc nhìn khác, ông Jasur Salikhov, Giám đốc Học viện Chính sách và Quản lý Nhà nước trực thuộc Tổng thống Cộng hòa Uzbekistan, tập trung phân tích tiến trình cải cách hành chính và chỉ ra vai trò của các cải cách này trong việc hình thành nhân cách và năng lực của nhà lãnh đạo hiện đại.

Những chia sẻ đa dạng này không chỉ bổ sung góc nhìn thực tiễn phong phú, mà còn góp phần làm sâu sắc thêm nhận thức chung về xu hướng phát triển của quản trị công trên thế giới.

Khép lại Hội thảo, có thể thấy rằng những trao đổi học thuật và kinh nghiệm thực tiễn từ các quốc gia đã góp phần làm rõ một xu thế chung của quản trị hiện đại: chuyển từ tư duy kiểm soát sang kiến tạo, từ vận hành theo quy trình sang hướng tới giá trị và kết quả, lấy con người làm trung tâm của mọi cải cách.

Trong dòng chảy đó, sự tham gia chủ động, trách nhiệm và những đóng góp học thuật có chiều sâu của Học viện Hành chính và Quản trị công đã để lại dấu ấn rõ nét. Không chỉ dừng lại ở việc chia sẻ quan điểm, Học viện còn thể hiện vai trò là một chủ thể tích cực trong việc kiến tạo tri thức, kết nối học thuật và lan tỏa những cách tiếp cận mới về quản trị công.

Qua diễn đàn quốc tế uy tín này, Học viện tiếp tục khẳng định vị thế là cơ sở đào tạo, nghiên cứu hàng đầu trong lĩnh vực hành chính và quản trị công, đồng thời là cầu nối quan trọng giữa lý luận và thực tiễn, giữa Việt Nam và cộng đồng học thuật quốc tế.

Những giá trị được chia sẻ và định hướng được gợi mở từ Hội thảo không chỉ góp phần làm giàu thêm tư duy quản trị, mà còn là cơ sở để Học viện tiếp tục đổi mới nội dung đào tạo, nâng cao chất lượng nghiên cứu và đóng góp thiết thực vào tiến trình cải cách nền hành chính quốc gia trong giai đoạn mới.