Chuyển đổi số trong nghiên cứu, đào tạo, bồi dưỡng về quản trị và chính sách công

Tham dự Hội thảo có PGS.TS. Trần Quang Diệu, Giám đốc Trung tâm Công nghệ và Chuyển đổi số, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; TS. Nguyễn Văn Trúc, Trưởng phòng Ươm tạo Công nghệ, Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp Công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ; PGS.TS. Phan Thế Công, Trường Đại học Thương mại; ThS. Kiều Công Thược, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Quỹ Khởi nghiệp Sáng tạo Việt Nam (VNFUND); ThS. Đỗ Văn Xuân, Trung tâm Tư vấn chiến lược, chính sách khoa học và công nghệ, Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ; TS. Nguyễn Quốc Việt, Viện trưởng Viện Khoa học quản lý và sáng tạo ứng dụng, cùng các chuyên gia, nhà khoa học, giảng viên, nghiên cứu viên của Học viện.

Phát biểu đề dẫn, TS. Bùi Phương Đình, Phó Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công, Chủ nhiệm đề tài nhấn mạnh, chuyển đổi số quốc gia và quá trình hội nhập sâu rộng đang đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức quản trị và hoạch định chính sách công, đồng thời đòi hỏi đổi mới căn bản hoạt động nghiên cứu, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức. Trong bối cảnh các vấn đề phát triển ngày càng phức tạp, bất định và liên ngành, quản trị công cần từng bước chuyển từ cách tiếp cận dựa chủ yếu vào kinh nghiệm sang quản trị dựa trên dữ liệu, bằng chứng và các công cụ phân tích hiện đại.

Theo TS. Bùi Phương Đình, sự chuyển đổi này đặt ra nhu cầu xây dựng môi trường thực nghiệm an toàn để mô phỏng, kiểm chứng và đánh giá các kịch bản chính sách trước khi triển khai trên thực tế. Vì vậy, Hội thảo tập trung trao đổi về khả năng ứng dụng mô hình hóa, động lực học hệ thống, trí tuệ nhân tạo, thực tế ảo, bản sao số và khoa học dữ liệu trong nghiên cứu, đào tạo, bồi dưỡng.

Đặc biệt, một nội dung trọng tâm là nghiên cứu xây dựng Trung tâm thực tế giả định trong quản trị và chính sách công (VL4GoP) tại Học viện, hướng tới kết nối nghiên cứu chính sách, đào tạo, chuyển giao tri thức và đổi mới sáng tạo trong quản trị công.

Trình bày tham luận tại Hội thảo, PGS.TS. Trần Quang Diệu, Giám đốc Trung tâm Công nghệ và Chuyển đổi số, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng quản trị dựa trên dữ liệu và hoạch định chính sách dựa trên thực chứng đang tạo ra sự chuyển dịch từ quản lý dựa nhiều vào kinh nghiệm, báo cáo thủ công sang ra quyết định trên cơ sở dữ liệu, phân tích và bằng chứng.

Theo PGS.TS. Trần Quang Diệu, dữ liệu được chuẩn hóa, liên thông và phân tích có thể hỗ trợ cơ quan nhà nước nhận diện vấn đề, dự báo xu hướng, mô phỏng tác động, thử nghiệm và đánh giá chính sách. Tuy nhiên, hiệu quả còn phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, hạ tầng công nghệ, mức độ liên thông và năng lực phân tích của đội ngũ.

Do đó, cần đồng thời hoàn thiện thể chế về quản trị, chia sẻ và bảo vệ dữ liệu; phát triển hệ sinh thái dữ liệu dùng chung; đổi mới quy trình hoạch định và đánh giá chính sách; nâng cao năng lực số và phân tích dữ liệu cho cán bộ, công chức. AI có thể hỗ trợ phân tích, cảnh báo, dự báo và ra quyết định nhưng không thay thế trách nhiệm của con người.

Tiếp đó, TS. Đoàn Văn Tình, Phó Trưởng khoa Quản trị nhân lực, Học viện Hành chính và Quản trị công trình bày cơ sở khoa học xây dựng Trung tâm thực tế giả định trong quản trị và chính sách công. Theo đó, VL4GoP cần được đặt trong sự chuyển dịch từ hoạch định tuyến tính sang quản trị dựa trên dữ liệu, bằng chứng và mô phỏng, qua đó tạo môi trường có kiểm soát để kiểm chứng giả thuyết, thử nghiệm kịch bản và đánh giá tác động trước khi áp dụng vào thực tế.

Theo đề xuất, VL4GoP có thể thực hiện bốn nhóm chức năng chính: đổi mới đào tạo sinh viên; đổi mới đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức; nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo dựa trên dữ liệu; chuyển giao tri thức và công nghệ. Để vận hành hiệu quả, Trung tâm cần đồng thời bảo đảm các điều kiện về pháp lý, dữ liệu, hạ tầng công nghệ, thuật toán, nhân lực và nguồn lực tài chính.

Làm rõ thêm cách tiếp cận này, TS. Nguyễn Văn Trúc, Trưởng phòng Ươm tạo Công nghệ, Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp Công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng thực tế giả định không đồng nghĩa với thực tế ảo; công nghệ chỉ nên được sử dụng khi thực sự tạo thêm giá trị về dữ liệu, tốc độ phản hồi hoặc độ chân thực của kịch bản.

Từ kinh nghiệm của một số mô hình quốc tế, TS. Nguyễn Văn Trúc đề xuất VL4GoP cần bắt đầu từ bài toán thực tế chứ không bắt đầu từ công nghệ; tổ chức theo hướng tinh gọn, huy động mạng lưới chuyên gia; kịch bản phải có dữ liệu, giả định và mục tiêu rõ ràng; kết quả mô phỏng được sử dụng như bằng chứng tham khảo chứ không thay thế quyết định chính thức. Đồng thời, mỗi lần mô phỏng cần góp phần làm giàu kho dữ liệu, kịch bản và học liệu để phục vụ những lần sử dụng tiếp theo.

Từ góc độ huy động và kết nối nguồn lực, ThS. Kiều Công Thược, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Quỹ Khởi nghiệp Sáng tạo Việt Nam (VNFUND) đề xuất phát triển Trung tâm theo mô hình liên kết giữa Nhà nước - Học viện - nhà công nghệ, trong đó Trung tâm đóng vai trò kết nối bài toán thực tiễn của cơ quan nhà nước với dữ liệu, mô hình và năng lực công nghệ để hỗ trợ quá trình nghiên cứu và ra quyết định.

Theo ThS. Kiều Công Thược, mô hình này vừa có thể phục vụ đào tạo, giúp người học hình thành tư duy quản trị hiện đại, vừa hỗ trợ giải quyết các bài toán thực tiễn của địa phương. Quá trình triển khai cần đi từ xác định nhu cầu, xây dựng sản phẩm khả thi, thí điểm ở phạm vi phù hợp đến đánh giá và hoàn thiện cơ chế, với nguyên tắc xuyên suốt là con người quyết định, mô hình hỗ trợ.

Tiếp nối nội dung này, ThS. Đỗ Văn Xuân, Trung tâm Tư vấn chiến lược, chính sách khoa học và công nghệ, Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ phân tích khả năng kết hợp Phòng thí nghiệm chính sách với cơ chế thử nghiệm có kiểm soát nhằm rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu thực chứng với thực tiễn xây dựng, thực thi chính sách.

Theo đại biểu, để mô hình phát huy hiệu quả cần đồng thời quan tâm tới hành lang pháp lý, cơ chế chia sẻ dữ liệu và phương thức tài chính phù hợp; tránh tình trạng thí điểm mang tính hình thức. Bằng chứng tạo ra từ phòng thí nghiệm chính sách và các cơ chế thử nghiệm cần có khả năng kết nối trở lại quá trình đánh giá tác động và hoàn thiện chính sách.

Ở góc độ đào tạo, TS. Nguyễn Thị Thanh Thủy, Giảng viên cao cấp, Khoa Quản trị nhân lực, Học viện Hành chính và Quản trị công cho rằng việc xây dựng Trung tâm mô phỏng cần gắn với đổi mới phương thức đào tạo cán bộ, công chức từ trang bị kiến thức sang phát triển năng lực thông qua trải nghiệm công vụ.

Thông qua các tình huống xuất phát từ thực tiễn quản lý nhà nước, người học có thể nhập vai, phân tích vấn đề, thực hành ra quyết định và quan sát hệ quả trong môi trường an toàn. Vì vậy, Trung tâm không chỉ là hạ tầng công nghệ mà cần hướng tới một hệ sinh thái trải nghiệm công vụ số, bao gồm ngân hàng tình huống, không gian mô phỏng, sự hướng dẫn của giảng viên và cơ chế phản hồi, đánh giá năng lực người học.

Trong phần thảo luận, các chuyên gia, nhà khoa học tập trung góp ý về tính khả thi của mô hình VL4GoP. Các ý kiến thống nhất rằng Trung tâm cần được xây dựng theo hướng mở, gắn với nhu cầu đào tạo, nghiên cứu và các bài toán thực tiễn; đồng thời tăng cường sự tham gia của cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và chuyên gia trong cung cấp dữ liệu, tình huống và phản biện.

Các chuyên gia, nhà khoa học trao đổi, thảo luận tại Hội thảo.

Bên cạnh đó, các đại biểu, trong đó có TS. Nguyễn Quốc Việt, Viện trưởng Viện Khoa học quản lý và sáng tạo ứng dụng; PGS.TS. Phan Thế Công, Trường Đại học Thương mại; bà Nguyễn Thị Liễu Trang, nghiên cứu sinh tiến sĩ Quản trị kinh doanh, Đại học Quảng Tây, Nam Ninh, Trung Quốc; ông Ngô Đức Vinh, Nhà xuất bản Xây dựng, đề nghị tích hợp AI theo hướng hỗ trợ xây dựng kịch bản, phân tích và phản hồi nhưng không thay thế vai trò ra quyết định của con người; đồng thời chú trọng chuẩn hóa, phân quyền và bảo mật dữ liệu. Trung tâm cần được phát triển thành môi trường thực nghiệm phục vụ đào tạo, nghiên cứu và hỗ trợ chính sách, thay vì chỉ là một hạ tầng công nghệ.

Kết luận Hội thảo, TS. Bùi Phương Đình, Phó Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công, Chủ nhiệm đề tài đánh giá các tham luận và ý kiến trao đổi đã cung cấp nhiều gợi mở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện mô hình Trung tâm thực tế giả định trong quản trị và chính sách công. Theo đó, Trung tâm cần được phát triển theo hướng hệ sinh thái mô phỏng thông minh, có khả năng tích hợp AI trong xử lý dữ liệu, xây dựng kịch bản và hỗ trợ phân tích, nhưng vẫn bảo đảm vai trò quyết định của con người và tuân thủ các yêu cầu về quản trị, phân quyền, an toàn dữ liệu.

TS. Bùi Phương Đình nhấn mạnh Trung tâm cần hướng tới hai mục tiêu song hành là đào tạo, bồi dưỡng và tư vấn, hỗ trợ chính sách; gắn nghiên cứu với các bài toán thực tiễn do cơ quan nhà nước, địa phương và doanh nghiệp đặt hàng. Trước mắt, nhóm nghiên cứu sẽ tiếp tục rà soát mô hình, hoàn thiện cơ chế dữ liệu, phương thức tích hợp AI và lựa chọn một số bài toán phù hợp để thí điểm, làm cơ sở cho việc hoàn thiện và triển khai Trung tâm trong thực tế.