Xây dựng nền quản trị quốc gia phục vụ phát triển – thực tiễn và định hướng chiến lược

Tham dự Hội thảo có các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý đến từ nhiều cơ quan nghiên cứu, đào tạo và hoạch định chính sách như: TS. Trần Anh Tuấn, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, Chủ tịch Hiệp hội Khoa học Hành chính Việt Nam; GS.TS. Trần Thọ Đạt, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Kinh tế Quốc dân; PGS.TS. Lê Văn Chiến, Viện trưởng Viện Lãnh đạo học và Hành chính công; PGS.TS. Vũ Thị Loan, Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam; PGS.TS. Nguyễn Thị Song Hà, Trưởng khoa Chính sách công, Học viện Khoa học xã hội; TS. Nguyễn Hải Long, Đại biểu Quốc hội, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội; TS. Nguyễn Tiến Dĩnh, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ; cùng nhiều chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài Học viện.

Về phía Học viện Hành chính và Quản trị công có PGS.TS. Nguyễn Bá Chiến, Giám đốc Học viện; PGS.TS. Lương Thanh Cường, Phó Giám đốc Học viện; PGS.TS. Võ Kim Sơn, nguyên Trưởng khoa Tổ chức và Quản lý nhân sự; PGS.TS. Nguyễn Minh Phương, nguyên giảng viên cao cấp của Học viện cùng đông đảo cán bộ, giảng viên, nhà khoa học tham dự. Hội thảo được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến tới các Phân hiệu của Học viện.

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, PGS.TS. Hoàng Mai nhấn mạnh, sau gần 40 năm thực hiện công cuộc đổi mới, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội và đối ngoại. Những kết quả đó không chỉ góp phần nâng cao vị thế, uy tín của đất nước trên trường quốc tế mà còn tạo nền tảng quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao và đến năm 2045 trở thành nước phát triển có thu nhập cao.

Theo PGS.TS. Hoàng Mai, trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số, kinh tế tri thức và cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia ngày càng sâu sắc, yêu cầu đặt ra đối với Việt Nam không chỉ là đổi mới mô hình tăng trưởng hay hoàn thiện thể chế phát triển mà còn phải xây dựng được một nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, thích ứng và phục vụ phát triển. Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định yêu cầu đổi mới tư duy phát triển, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, nâng cao năng lực kiến tạo phát triển, xây dựng nền hành chính hiện đại và đổi mới phương thức quản trị quốc gia theo hướng minh bạch, hiệu quả, phục vụ và dựa trên dữ liệu. Đây là cơ sở quan trọng để chuyển mạnh từ mô hình quản lý hành chính truyền thống sang mô hình quản trị hiện đại lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.

Từ yêu cầu lý luận và thực tiễn đó, Hội thảo được tổ chức nhằm tạo diễn đàn học thuật để các nhà khoa học, chuyên gia, nhà hoạch định chính sách và nhà quản lý trao đổi, thảo luận, làm rõ những vấn đề cốt lõi đặt ra đối với nền quản trị quốc gia Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới; đồng thời đề xuất các quyết sách chiến lược nhằm hoàn thiện mô hình quản trị quốc gia hiện đại, hiệu lực, hiệu quả và phục vụ phát triển bền vững.

Trình bày tham luận tại Hội thảo, PGS.TS. Vũ Thị Loan, giảng viên cao cấp Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam đã phân tích những vấn đề thực tiễn nổi bật của quản trị quốc gia hiện nay và chỉ ra tám “điểm nghẽn” lớn đang tác động trực tiếp đến hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước cũng như quá trình phát triển đất nước trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng.

Theo bà, quá trình chuyển đổi từ mô hình “quản lý hành chính” sang “quản trị phát triển” còn chậm và chưa đồng đều giữa các cấp, các ngành; hệ thống thể chế còn tồn tại tình trạng chồng chéo, thiếu thống nhất; khâu tổ chức thực thi chính sách chưa đáp ứng yêu cầu phát triển mới; cơ chế phân công, phân cấp, phân quyền còn nhiều bất cập; chất lượng nguồn nhân lực khu vực công chưa đồng đều; dữ liệu quốc gia còn phân tán, thiếu liên thông; sự tham gia của người dân, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội vào quản trị quốc gia chưa tương xứng với yêu cầu thực tiễn; đồng thời xuất hiện nhiều thách thức mới liên quan đến quản trị trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các công nghệ số.

Từ những điểm nghẽn đó, PGS.TS. Vũ Thị Loan đề xuất năm nhóm giải pháp trọng tâm gồm: tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng; hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa theo hướng kiến tạo và phục vụ; đổi mới tổ chức bộ máy nhà nước, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức; phát triển chính phủ số, quản trị số và hệ sinh thái dữ liệu quốc gia; đồng thời mở rộng hơn nữa sự tham gia của người dân, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội trong quá trình quản trị quốc gia.

Đề cập đến vai trò của chuyển đổi số và quản trị dữ liệu liên vùng, PGS.TS. Ngô Phúc Hạnh, giảng viên cao cấp Học viện Chính sách và Phát triển cho rằng dữ liệu đang trở thành nguồn tài nguyên chiến lược quyết định chất lượng điều hành, hoạch định chính sách và tối ưu hóa nguồn lực phát triển. Tuy nhiên, quản trị dữ liệu liên vùng hiện nay vẫn đối mặt với nhiều khó khăn như sự phân mảnh dữ liệu giữa các địa phương; thiếu cơ chế chia sẻ và kết nối đồng bộ; hành lang pháp lý chưa hoàn thiện; sự chênh lệch về hạ tầng công nghệ và năng lực nhân lực số giữa các địa phương.

Để tháo gỡ những điểm nghẽn này, bà đề xuất ba trụ cột chiến lược gồm: hoàn thiện thể chế và chính sách quản trị dữ liệu liên vùng; chuẩn hóa hạ tầng và công nghệ dữ liệu theo hướng xây dựng khung kiến trúc dữ liệu vùng thống nhất, phát triển điện toán đám mây cấp vùng và ứng dụng mô hình “Bản sao số” (Digital Twin); đồng thời nâng cao năng lực nhân lực số và đổi mới tư duy quản trị từ tư duy cục bộ địa phương sang tư duy liên kết vùng và quản trị dựa trên dữ liệu.

Các chuyên gia, nhà khoa học tham dự Hội thảo thống nhất nhận định rằng yêu cầu tiếp tục hoàn thiện nền hành chính và quản trị quốc gia theo hướng kiến tạo phát triển, lấy người dân làm trung tâm và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển đất nước trong giai đoạn hiện nay.

Nhiều ý kiến cho rằng, mặc dù Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong cải cách hành chính, hoàn thiện thể chế, tinh gọn tổ chức bộ máy, thúc đẩy phân cấp, phân quyền và hiện đại hóa quản trị công, song thể chế vẫn là “điểm nghẽn” lớn cần tiếp tục được tháo gỡ. Chất lượng một số chính sách, pháp luật chưa đồng bộ, còn chồng chéo và chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn. Bên cạnh đó, việc phân cấp, phân quyền ở nhiều nơi chưa thực sự rõ ràng, thiếu điều kiện bảo đảm thực hiện. Các đại biểu cũng chỉ ra những hạn chế trong chuyển đổi số, đặc biệt là hạ tầng số, dữ liệu và khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu; việc khai thác dữ liệu chưa đồng bộ, chưa đáp ứng yêu cầu vận hành thực tế.

Phát biểu tại Hội thảo, PGS.TS. Võ Kim Sơn, nguyên Trưởng khoa Tổ chức và Quản lý nhân sự, Học viện Hành chính Quốc gia cho rằng Việt Nam hiện vẫn thiếu một chuẩn mực pháp lý và một khung quản trị quốc gia rõ ràng để đánh giá hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước cũng như chất lượng quản trị quốc gia.

Theo ông, cần chuyển mạnh từ tư duy “quản lý nhà nước” sang “quản trị quốc gia”. Nếu quản lý nhà nước chủ yếu dựa trên các công cụ hành chính và sự kiểm soát thì quản trị quốc gia hiện đại đề cao sự tham gia, phối hợp và đồng kiến tạo giữa Nhà nước, người dân, doanh nghiệp và xã hội. Trong mô hình này, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo phát triển thông qua việc xây dựng thể chế và tạo lập môi trường thuận lợi cho các chủ thể tham gia phát triển.

Ông nhấn mạnh các nguyên tắc cốt lõi của quản trị tốt như minh bạch, trách nhiệm giải trình, sự tham gia của người dân, hiệu quả quản trị và thượng tôn pháp luật; đồng thời đề xuất sớm xây dựng khung quản trị quốc gia hiện đại làm nền tảng cho cải cách hành chính, chuyển đổi số, quản trị dữ liệu, đổi mới tổ chức bộ máy và nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền các cấp.

TS. Nguyễn Ngọc Vân, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Tổ chức Nhà nước cho rằng quản trị quốc gia hiện đại phải được xây dựng trên sự cân bằng giữa ba chủ thể cơ bản là Nhà nước, thị trường và xã hội. Theo ông, Nhà nước không nên làm thay xã hội mà cần tập trung vào vai trò kiến tạo, xây dựng thể chế và tạo lập môi trường phát triển. Đồng thời cần thúc đẩy phân quyền thực chất, tăng cường tự quản địa phương và nâng cao trách nhiệm của các chủ thể trong xã hội nhằm phát huy hiệu quả các nguồn lực cho phát triển.

Phát biểu tại Hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Bá Chiến, Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công nhấn mạnh yêu cầu xây dựng thể chế và quản trị quốc gia theo hướng mở, kết nối và thích ứng. Theo PGS.TS. Nguyễn Bá Chiến, tầm nhìn phát triển phải gắn với tư duy kiến tạo hệ sinh thái phát triển, trong đó các nguồn lực được liên kết và vận hành đồng bộ. Quản trị quốc gia hiện đại cần tăng cường kết nối quốc tế, tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm phát triển của các quốc gia trên thế giới và phát huy sức mạnh nội sinh của đất nước. Trong bối cảnh nhiều biến động hiện nay, năng lực thích ứng và khả năng kết nối hiệu quả sẽ trở thành những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và phát triển của quốc gia.

Ông Thái Quang Toản, nguyên Vụ trưởng Vụ Tổ chức - Biên chế, Bộ Nội vụ cho rằng cần tiếp tục đổi mới nhận thức về mô hình phát triển, hoàn thiện thể chế phân cấp, phân quyền, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực khu vực công và khắc phục những bất cập trong vận hành bộ máy nhà nước. Ông đề xuất đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính; xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức theo vị trí việc làm và năng lực thực chất; thúc đẩy chuyển đổi số trong quản trị công; đồng thời nâng cao chất lượng công tác tiếp công dân nhằm tăng cường hiệu quả phục vụ và củng cố niềm tin xã hội.

TS. Trần Anh Tuấn, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, Chủ tịch Hiệp hội Khoa học Hành chính Việt Nam cho rằng nền quản trị quốc gia hiện đại cần được xây dựng như một “hệ sinh thái phát triển”, trong đó Nhà nước đóng vai trò kiến tạo môi trường, kết nối nguồn lực và thúc đẩy sự phối hợp hiệu quả giữa các chủ thể trong xã hội. Theo ông, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, trong đó “phân cấp là chủ yếu, phân quyền là cơ bản” nhằm nâng cao tính chủ động và trách nhiệm của chính quyền các cấp. Đồng thời, cần chuyển từ tư duy quản lý công chức sang quản trị công vụ hiện đại, lấy hiệu quả thực thi và chất lượng phục vụ người dân làm thước đo đánh giá hoạt động của bộ máy nhà nước.

Kết luận Hội thảo, GS.TS. Nguyễn Quốc Sửu trân trọng cảm ơn các chuyên gia, nhà khoa học đã đóng góp nhiều ý kiến tâm huyết, sâu sắc cho đề tài nghiên cứu. Các tham luận và ý kiến trao đổi tại Hội thảo đã làm rõ nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn quan trọng liên quan đến quản trị quốc gia, cải cách thể chế và xây dựng nền hành chính hiện đại. Đây sẽ là cơ sở khoa học quan trọng để Ban Chủ nhiệm đề tài tiếp tục hoàn thiện nghiên cứu, đề xuất các quyết sách chiến lược phục vụ công tác hoạch định chính sách, hoàn thiện thể chế và xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Hội thảo thống nhất nhận thức về yêu cầu xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, vận hành trên cơ sở pháp quyền, kỷ luật, kỷ cương, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, đồng thời có khả năng thích ứng với những yêu cầu phát triển mới trong kỷ nguyên số.