Tọa đàm bàn tròn: AI, dữ liệu và tương lai của nền công vụ

Đại biểu, khách mời tham dự Tọa đàm, có sự tham dự của các diễn giả là chuyên gia quốc tế, đại diện chính quyền địa phương và doanh nghiệp, gồm: TS. Trần Văn Tùng, nguyên Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASTI); TS. Hoàng Ngọc Hải, Phó Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công; PGS.TS. Trần Quang Diệu, Giám đốc Trung tâm Công nghệ và Chuyển đổi số, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; ông Lê Thanh Tùng, Phó Giám đốc Trung tâm Công nghệ thông tin, Bộ Nội vụ; TS. Vincent Wong, Đại học Hồng Kông (Trung Quốc); TS. Nguyễn Đăng Quang, Giám đốc Chương trình chuyển đổi số, Đại học Tài chính - Marketing; cùng đông đảo các học giả, nhà khoa học và lãnh đạo các bộ, ngành, địa phương, trường đại học đến từ 11 quốc gia trong khu vực và trên thế giới.

Phát biểu mở đầu Tọa đàm, TS. Hoàng Vĩnh Giang, Khoa Hành chính học, Học viện Hành chính và Quản trị công nhấn mạnh, trước yêu cầu về chuyển đổi hệ thống, năng lực thực thi và sự sẵn sàng để hình thành trí tuệ nhân tạo (AI), chúng ta đã trao đổi về thể chế, trách nhiệm giải trình và quản trị dữ liệu bao trùm. Phiên thảo luận tiếp theo sẽ đến gần hơn với công việc hằng ngày của nền công vụ, như: xử lý thông tin, ra quyết định, phối hợp giữa các đơn vị và phục vụ người dân". Câu hỏi xuyên suốt của phiên tọa đàm bàn tròn: AI và dữ liệu cần được sử dụng như thế nào để tạo ra những cải thiện thực chất trong công vụ?

Phiên 1: Thay đổi trong hoạt động công vụ và bài học thực tiễn

Mở đầu phiên trao đổi, TS. Trần Văn Tùng, nguyên Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASTI) chia sẻ góc nhìn từ kinh nghiệm quản lý khoa học và công nghệ về những thay đổi mà AI và dữ liệu mang lại cho phương thức thực thi công vụ. TS. Trần Văn Tùng cho rằng, Việt Nam đã chủ động và sớm xây dựng nền tảng cho phát triển AI, từ việc ban hành chỉ thị phát triển trí tuệ nhân tạo (AI), xây dựng chiến lược phát triển AI, gần đây nhất, Quốc hội đã thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo và các luật liên quan tạo được hành lang pháp lý tại Việt Nam. Theo ông, để AI phát triển hiệu quả phải có cơ sở dữ liệu chất lượng, bảo đảm dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất và được liên kết”. Thực tiễn cho thấy, AI đã bắt đầu tạo ra hiệu quả rõ rệt trong giải quyết thủ tục hành chính, hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu và xây dựng pháp luật, góp phần giảm thời gian, chi phí và nâng cao hiệu quả công việc.

Tuy nhiên, TS. Trần Văn Tùng nhấn mạnh AI cũng đặt ra yêu cầu về đạo đức, trách nhiệm và năng lực làm chủ công nghệ. Người dùng cần khai thác AI thông minh, có kiểm chứng, hiệu quả, thận trọng và có trách nhiệm, không sử dụng thông tin do AI cung cấp một cách thiếu kiểm chứng.

Chia sẻ từ góc nhìn triển khai thực tiễn, ông Lê Thanh Tùng, Phó Giám đốc Trung tâm Công nghệ thông tin, Bộ Nội vụ, nêu ba vấn đề cần đặc biệt lưu ý trong công tác triển khai và sử dụng AI.

Một là, AI cần thực sự gắn với công việc và trở thành giải pháp hỗ trợ thay đổi thói quen làm việc của cán bộ, công chức, nếu không gắn với nhu cầu và nhiệm vụ cụ thể, rất khó hình thành thói quen sử dụng AI trong công việc hằng ngày.

Hai là, kỹ năng đặt câu hỏi là yếu tố then chốt, nếu cách thức đưa yêu cầu cho AI chưa rõ ràng, chưa đúng chuẩn và chưa phù hợp với mục đích, kết quả AI đưa ra sẽ không đáp ứng kỳ vọng, dễ dẫn đến tâm lý thất vọng.

Ba là, trong bối cảnh AI tại Việt Nam vẫn đang phát triển và người dùng còn phụ thuộc khá nhiều vào các nền tảng AI quốc tế, vấn đề dữ liệu tiếng Việt trở nên đặc biệt quan trọng nếu chưa đủ phong phú, đầy đủ và phù hợp với nhu cầu người dùng Việt Nam, câu trả lời của AI sẽ chưa đáp ứng được yêu cầu, khiến người dùng quay trở về với phương thức làm việc truyền thống.

Tiếp nối, PGS.TS. Trần Quang Diệu, Giám đốc Trung tâm Công nghệ và Chuyển đổi số, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh chia sẻ, trong bối cảnh chuyển đổi số và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, dữ liệu đang trở thành nguồn lực quan trọng, song thách thức không nằm ở việc có dữ liệu mà ở khả năng khai thác, phân tích và biến dữ liệu thành thông tin phục vụ quyết định.

Theo ông, AI có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu, nhận diện điểm bất thường, tìm ra nguyên nhân, nút thắt và từ đó đề xuất các phương án, mô hình hoạt động phù hợp hơn. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả, Việt Nam cần phát triển năng lực về mô hình ngôn ngữ tiếng Việt, đồng thời địa phương hóa và cá nhân hóa AI, giúp công nghệ hiểu ngôn ngữ, văn hóa, bối cảnh quản lý và đặc thù vận hành trong nước.

Một nguyên tắc được nhấn mạnh là dữ liệu phát sinh ở đâu, nơi đó phải là nguồn cung cấp dữ liệu xác thực và chính thức nhất. Vì vậy, cấp cơ sở cần được coi là nơi quan trọng trong việc tạo lập, quản trị và cung cấp dữ liệu. Đơn vị chuyên môn phải chịu trách nhiệm về nội dung và chất lượng dữ liệu, trong khi đơn vị công nghệ đóng vai trò cung cấp nền tảng, công cụ và phương pháp.

Cùng với đó, cần nhóm các nhiệm vụ, chuẩn hóa quy trình và xây dựng cơ sở dữ liệu ngay từ cơ sở, bảo đảm dữ liệu có thể được lưu trữ chủ động, đồng thời kết nối, chia sẻ với hệ thống Trung ương. Kho lưu trữ trong môi trường số không chỉ là nơi lưu giữ thông tin mà cần được tích hợp các công cụ AI để tìm kiếm, phân tích và tổng hợp, qua đó biến dữ liệu thành tài sản phục vụ quản lý, điều hành.

Thông điệp được đặt ra là thay vì chỉ đặt câu hỏi “có nên làm AI hay không”, cần tập trung vào làm thế nào để làm chủ và sử dụng AI hiệu quả, với tinh thần chủ động, làm chủ công nghệ.

Mang đến góc nhìn quốc tế, TS. Vincent Wong, Đại học Hồng Kông (Trung Quốc) chia sẻ kinh nghiệm về cách AI và dữ liệu giúp người dân sử dụng dịch vụ công thuận tiện hơn, có trọng tâm, an toàn và đo lường được hiệu quả

Ông cho rằng, AI đang tạo ra một sự thay đổi mang tính bước ngoặt, đòi hỏi tư duy và cách tiếp cận mới thay vì chỉ áp dụng những phương thức truyền thống. Theo đó, Việt Nam cần tiên phong trong ứng dụng AI nhưng phải bắt đầu từ những vấn đề nền tảng, đồng thời cân nhắc kỹ giữa lợi ích, chi phí và rủi ro.

Một trong những vấn đề được nhấn mạnh là an ninh, an toàn thông tin. Với các hệ thống AI có khả năng tự thực hiện tác vụ, việc cấp quyền truy cập vào hệ thống, dữ liệu và tài nguyên cần được kiểm soát chặt chẽ nhằm hạn chế nguy cơ phát sinh các vấn đề về bảo mật.

Bên cạnh đó là bài toán chi phí và hiệu quả đầu tư. Việc triển khai các nền tảng, phần mềm AI có thể đòi hỏi nguồn kinh phí lớn, do đó cần đánh giá thực chất giá trị mà công nghệ mang lại, thay vì đầu tư chỉ vì AI là công nghệ mới. Câu hỏi quan trọng là: đầu tư cho AI sẽ tạo ra giá trị gì và giá trị đó có thể đo lường như thế nào?

Theo quan điểm ông, Việt Nam nên ưu tiên những ứng dụng có khả năng nâng cao rõ rệt chất lượng phục vụ người dân. AI có thể được thử nghiệm trong giao thông công cộng, tại các cửa khẩu, cơ quan xuất nhập cảnh để hỗ trợ phân luồng, rút ngắn thời gian chờ đợi; hoặc trong y tế, các lĩnh vực chuyên môn, qua việc nghiên cứu những mô hình đã được triển khai hiệu quả ở một số quốc gia.

Việt Nam cũng có thể xem xét thử nghiệm AI trong một số lĩnh vực như phát hiện tội phạm, nhận diện khuôn mặt trong những trường hợp phù hợp, hỗ trợ điều hành và kiểm soát giao thông. Tuy nhiên, mọi ứng dụng cần gắn với điều kiện thực tế và yêu cầu quản trị phù hợp của Việt Nam.

Đặc biệt, khi mở rộng việc thu thập và sử dụng dữ liệu, cần đặt vấn đề tính tương xứng về mặt pháp lý và quyền lợi của người dân. Người dân cần được biết dữ liệu của mình được sử dụng vào mục đích gì và những lợi ích cụ thể mà việc chia sẻ dữ liệu mang lại. Khi mục đích minh bạch và hiệu quả được chứng minh bằng những cải thiện trong đời sống, sự đồng thuận và hợp tác của người dân sẽ có cơ sở được củng cố.

Thông điệp xuyên suốt là AI cần được triển khai chủ động nhưng thận trọng, lấy hiệu quả phục vụ người dân làm thước đo, đồng thời bảo đảm an ninh, an toàn, hiệu quả đầu tư và quyền lợi của người dân. Việt Nam được đánh giá đang có những bước phát triển đáng chú ý về kinh tế, xã hội và chuyển đổi số, qua đó có nhiều điều kiện để tiếp tục thử nghiệm và phát triển các ứng dụng AI phù hợp với thực tiễn trong nước.

TS. Hoàng Ngọc Hải, Phó Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công chia sẻ, trong ứng dụng AI, đặc biệt với những lĩnh vực cốt lõi, kiểm chứng phải được coi là yêu cầu quan trọng hàng đầu. Không thể chỉ đánh giá sản phẩm AI dựa trên kết quả cuối cùng mà cần xem xét quá trình, nguồn thông tin và căn cứ để AI đưa ra kết quả.

Theo đó, có bốn nội dung cần được kiểm chứng. Thứ nhất là kiểm chứng về nội dung, trong đó dữ liệu phải bảo đảm đúng, đủ, sạch và được cập nhật. Thứ hai là kiểm chứng về pháp lý, bảo đảm sản phẩm AI có căn cứ và phù hợp với hệ thống pháp luật, quy định, nguyên tắc hiện hành. Thứ ba là chuẩn hóa về hình thức, quy trình và cách thức sử dụng các sản phẩm do AI tạo ra. Thứ tư là kiểm chứng từ góc nhìn con người, đòi hỏi người sử dụng phải có đủ năng lực để đánh giá, nhận diện thông tin phù hợp và phát hiện những nội dung chưa chính xác.

AI có khả năng hỗ trợ sáng tạo, tổng hợp và xử lý khối lượng dữ liệu lớn, nhưng không đồng nghĩa với việc con người có thể phó mặc quyết định cho công nghệ. AI chỉ có thể tăng cường tư duy chứ không thể thay thế tư duy.

Người sử dụng AI hiệu quả không phải là người tin tuyệt đối vào AI, mà là người biết kiểm soát, kiểm chứng kết quả và chịu trách nhiệm với quyết định cuối cùng. Trong những lĩnh vực quan trọng, con người vẫn phải là chủ thể kiểm soát cuối cùng đối với các sản phẩm và quyết định có sự tham gia của AI.

TS. Nguyễn Đăng Quang, Giám đốc Chương trình chuyển đổi số, Đại học Tài chính - Marketing cho rằng, sự phát triển của thế giới số đang tạo ra một năng lực mới cho các tổ chức: quan sát, chẩn đoán và dự báo dựa trên dữ liệu.

Nếu trước đây các tổ chức chủ yếu báo cáo sau khi sự việc xảy ra, thì với dữ liệu số, hệ thống có thể quan sát trực tiếp diễn biến trong thực tế, từ đó phân tích và đưa ra phương án điều chỉnh kịp thời. Mô hình này được thể hiện rõ qua các nền tảng gọi xe công nghệ, khi thuật toán căn cứ vào nhu cầu, tình trạng giao thông và các yếu tố thực tế để điều chỉnh giá, qua đó góp phần phân bổ nguồn lực theo nhu cầu từng thời điểm.

Từ thực tiễn quản lý đại học, TS. Nguyễn Đăng Quang cho rằng, một tổ chức thông minh không đơn thuần là nơi có nhiều công nghệ, camera hay công cụ AI, mà quan trọng hơn là tổ chức có khả năng thích ứng và phân bổ nguồn lực hiệu quả.

Tại Đại học Tài chính - Marketing, dữ liệu có thể được sử dụng để nhận diện quy luật đăng ký học phần, dự báo thời điểm quá tải, từ đó chủ động bố trí lớp học, giảng viên và cơ sở vật chất. Tương tự, trong giải quyết thủ tục xác nhận văn bằng, dữ liệu có thể giúp nhận diện thời điểm cao điểm, cung cấp thông tin về thời gian xử lý và hỗ trợ điều tiết nhu cầu, giảm áp lực cho hệ thống.

Trong lĩnh vực đăng kiểm, việc xây dựng nền tảng dữ liệu dùng chung cũng có thể giúp người dân theo dõi tình trạng tại các trung tâm, chủ động lựa chọn địa điểm và thời gian phù hợp, thay vì tập trung quá đông tại một số điểm vào những thời kỳ cao điểm. Theo TS. Nguyễn Đăng Quang, bản đồ dữ liệu kết hợp với AI giúp nhìn thấy điều gì đang xảy ra; thuật toán giúp hệ thống thích ứng và điều chỉnh theo thực tế. Qua đó, nguồn lực được phân bổ hợp lý hơn, giảm tải cho hệ thống và nâng cao chất lượng phục vụ.

Đây cũng là hướng tiếp cận quan trọng đối với quản trị công trong tương lai, khi AI và các nền tảng số không chỉ hỗ trợ xử lý công việc mà còn góp phần xây dựng nền dịch vụ công linh hoạt, hiệu quả và lấy sự thuận lợi của người dân làm trọng tâm.

Phiên 2: Thông điệp gửi tới Tọa đàm

Tại Tọa đàm, các diễn giả cùng đưa ra những thông điệp ngắn gọn nhưng nhấn mạnh yêu cầu chủ động ứng dụng, làm chủ và kiểm soát trí tuệ nhân tạo (AI) trong quá trình chuyển đổi số.

Một trong những thông điệp được nhấn mạnh là “AI First” - coi AI như một phương thức mới để thay đổi cách thức làm việc và tạo ra giá trị. Theo đó, AI cần được đưa vào sử dụng một cách chủ động, thông minh và có kiểm soát, thay vì chỉ xem đây là một công nghệ hỗ trợ đơn thuần.

Các diễn giả cũng lưu ý, AI đang tạo ra một không gian nhận thức mới. AI không thay thế con người, nhưng những người không biết hoặc không sử dụng AI có thể đứng trước nguy cơ bị thay thế trong một số công việc. Vì vậy, năng lực sử dụng và làm chủ AI ngày càng trở thành một yêu cầu quan trọng đối với cá nhân và tổ chức.

Từ góc nhìn quản trị, thông điệp được đưa ra là AI phải là công cụ phục vụ con người, không phải con người trở thành “công cụ” của AI hay của các công ty công nghệ. Việc triển khai AI cần được thiết kế phù hợp với đặc thù của từng quốc gia, từng tổ chức và từng lĩnh vực.

Bên cạnh đó, các chuyên gia khẳng định AI có thể nâng cấp và hỗ trợ công việc nhưng không thể thay thế hoàn toàn con người. Con người vẫn giữ vai trò quyết định trong kiểm soát, đánh giá và định hướng việc sử dụng công nghệ.

Khép lại chuỗi thông điệp, các diễn giả cho rằng Việt Nam đang bước vào một kỷ nguyên của sự thích ứng, trong đó khả năng thích ứng với công nghệ mới, đặc biệt là AI, sẽ trở thành một yếu tố quan trọng để tổ chức và xã hội phát triển.

Kết luận, tổng kết ngày thứ nhất của Diễn đàn (05/10/2026)

TS. Bùi Phương Đình, Phó Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công kết luận, tổng kết ngày làm việc thứ nhất.

Khép lại một ngày làm việc với 8 bài thuyết trình và 3 phiên thảo luận bàn tròn. Các cuộc thảo luận đã kết nối vấn đề quản trị bao trùm trong một thế giới đang thay đổi dưới tác động của công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) với thách thức thực tiễn là làm thế nào để chuyển năng lực của chính phủ thành những kết quả phát triển cụ thể.

Từ các phiên thảo luận, thể chế công phải chuẩn bị thay đổi mà vẫn đẩy mạnh được năng lực cung cấp dịch vụ công trước bối cảnh ngày nay. Vì vậy, tôi xin phép nhấn mạnh vào tám thông điệp quan trọng sau đây:

Một là, người dân phải ở vị trí trung tâm của mọi cải cách và phát triển. Chính sách đúng phải bắt đầu từ nhu cầu thực, được thiết kế cùng người dân và doanh nghiệp, và được đo bằng chất lượng cuộc sống mà nó tạo ra.

Hai là, việc cải cách thể chế đi đôi với khả năng thực thi. Những thay đổi về cấu trúc quản trị chỉ hiệu quả khi ta làm rõ được những trách nhiệm và có đủ nguồn lực về tài chính, nhân sự, cũng như công cụ nhằm đáp ứng những trách nhiệm trên. Việc cải cách đòi hỏi nhận thức liên tục về làm thế nào để biến những quyết đính thành hành động, giải quyết được những bất cập và xác định được ai sẽ chịu trách nhiệm cho hậu quả.

Ba là, tận dụng chuyển đổi số nhằm nâng cao dịch vụ công. Thông qua cơ sở hạ tầng chung, các cơ quan điều phối và các đội ngũ bàn giao hiệu quả, có thể đơn giản hóa việc tương tác giữa nhân dân và chính phủ. Đầu tư số nên bám sát với nhu cầu dịch vụ và phản hồi liên tục từ người dùng. Bên cạnh đó, nên đánh giá mức độ thành công theo các tiêu chí về khả năng tiếp cận, độ tin cậy và mức tiết kiệm thời gian và công sức của nhân dân, mà vẫn duy trì sự hỗ trợ đối với những bộ phận nhân dân khó tiếp cận với các kênh kỹ thuật số.

Bốn là, tạo ra các phương án dự phòng đối với việc xây dựng chính sách mỗi ngày. Chính phủ cần phải tính đến những trường hợp có khả năng xảy ra, cũng như xem xét chính sách hiện tại có hiệu quả trước bối cảnh thay đổi hay không. Những phương án dự phòng ấy sẽ hữu ích đối với việc hoạch định, chi tiêu, đầu tư cũng như kiểm soát những khủng hoảng mới nổi.

Năm là, đẩy mạnh việc sư dụng và quản lý AI. Trí tuệ nhân tạo cho thấy tiềm năng trong lĩnh vực quản trị và nâng cao dịch vụ công. Tuy nhiên, cần lưu tâm đối với các vấn đề liên quan đến tính bảo mật, tính công bằng và tính minh bạch. Thể chế công cần phải có đánh giá chuyên nghiệp, sự giám sát kỹ lưỡng của con người và trách nhiệm rõ ràng đối với từng quyết định. Những lỗi ảnh hưởng đến người dân cần phải có hướng giải thích và sửa sai hợp lý.

Sáu là, đầu tư vào kỹ năng của nhân dân xuyên suốt quá trình chuyển đổi. Năng lực của những cá nhân phục vụ xã hội, những nhà giáo, và lực lượng lao động đông đảo là nền tảng tạo lên năng lực tổ chức. Giáo dục, đào tạo nghề, và học tập suốt đời cần phải đáp ứng được thay đổi về kinh tế và công nghệ. Sự cộng tác giữa chính phủ, các tổ chức giáo dục và ngành công nghiệp.

Bảy là, tạo ra phân quyển và chuyển giao quyền lực đối với các cộng đồng trên toàn bộ Châu Á nói chung và Việt Nam nói riêng. Phân quyền hiệu quả không chỉ là chuyển giao nhiệm vụ mà phải trao quyền ra quyết định thực chất, đi kèm nguồn lực, năng lực và trách nhiệm giải trình, nhằm nâng cao tính đáp ứng của chính quyền địa phương và bảo đảm công bằng trong tiếp cận dịch vụ thiết yếu.

Tám là, phối hợp hướng tới các kết quả chung và rút kinh nghiệm từ quá trình thực hiện. Những thách thức phát triển không dừng ở ranh giới của một bộ, một ngành hay một cấp chính quyền. Vì vậy, cần chia sẻ dữ liệu, phối hợp nguồn lực, dựa trên bằng chứng và phản hồi của cộng đồng và cuối cùng đo lường thành công bằng chất lượng dịch vụ và phúc lợi của người dân.

Đổi mới quản trị không phải để xây dựng một chính phủ “hiện đại” trên giấy mà để xây dựng một nền công vụ biết lắng nghe người dân, đủ năng lực hành động, đủ bản lĩnh đón đầu thay đổi và đủ trách nhiệm để bảo đảm thành quả phát triển đến với mọi người. Và để làm được điều đó, thể chế, công nghệ, con người và quan hệ đối tác phải cùng chuyển động theo một mục tiêu chung: biến năng lực thành kết quả, biến cải cách thành giá trị và biến tiến bộ thành lợi ích thực chất cho người dân.

Ngày thứ hai (06/10/2026) của Diễn đàn sẽ diễn ra tại Học viện Hành chính và Quản trị công, 77 Nguyễn Chí Thanh, Giảng Võ, Hà Nội.