Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) (gọi tắt là Luật Bầu cử) đã quy định về giải quyết khiếu nại, tố cáo trong bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân nhằm bảo đảm tính dân chủ, minh bạch và hợp pháp của quá trình bầu cử.
1. Thẩm quyền giải quyết khiếu nại, tố cáo về bầu cử
Luật Bầu cử quy định các chủ thể có thẩm quyền giải quyết khiếu nại về công tác bầu cử bao gồm: Hội đồng bầu cử quốc gia, Ủy ban bầu cử, Ban bầu cử, Tổ bầu cử. Theo đó:
Hội đồng bầu cử quốc giagiải quyết khiếu nại, tố cáo về công tác bầu cử đại biểu Quốc hội; chuyển giao hồ sơ, khiếu nại, tố cáo liên quan đến những người trúng cử đại biểu Quốc hội cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội (khoản 9 Điều 15).
Trong việc bầu cử đại biểu Quốc hội, Ủy ban bầu cử ở tỉnh giải quyết khiếu nại, tố cáo đối với việc thực hiện công tác bầu cử đại biểu Quốc hội của Ban bầu cử đại biểu Quốc hội, Tổ bầu cử; khiếu nại, tố cáo về bầu cử đại biểu Quốc hội do Ban bầu cử đại biểu Quốc hội, Tổ bầu cử chuyển đến; khiếu nại, tố cáo về người ứng cử đại biểu Quốc hội (điểm h khoản 1 Điều 23).
Trong việc bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân, Ủy ban bầu cử ở các cấp có nhiệm vụ, quyền hạn: Giải quyết khiếu nại, tố cáo đối với việc thực hiện công tác bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân của Ban bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân cấp mình, Tổ bầu cử; khiếu nại, tố cáo về bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân cấp mình do Ban bầu cử, Tổ bầu cử chuyển đến; khiếu nại, tố cáo về người ứng cử, việc lập danh sách người ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân cấp mình (điểm n khoản 2 Điều 23).
Ban Bầu cử có thẩm quyền giải quyết khiếu nại, tố cáo đối với việc thực hiện công tác bầu cử của các Tổ bầu cử và khiếu nại, tố cáo về bầu cử do các Tổ bầu cử chuyển đến; nhận và chuyển đến Ủy ban bầu cử ở tỉnh khiếu nại, tố cáo về người ứng cử đại biểu Quốc hội; nhận và chuyển đến Ủy ban bầu cử tương ứng khiếu nại, tố cáo về người ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân (điểm e khoản 3 Điều 24).
Tổ bầu cử có thẩm quyền giải quyết khiếu nại, tố cáo đối với việc thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn của Tổ bầu cử quy định tại Điều 25 Luật Bầu cử; nhận và chuyển đến Ban bầu cử tương ứng khiếu nại, tố cáo về người ứng cử đại biểu Quốc hội, người ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân, khiếu nại, tố cáo khác không thuộc thẩm quyền giải quyết của Tổ bầu cử (điểm e khoản 2 Điều 25).
2. Khiếu nại, tố cáo liên quan đến chủ thể tham gia bầu cử
- Khiếu nại về danh sách cử tri. Theo Điều 33 quy định, khi kiểm tra danh sách cử tri, nếu phát hiện có sai sót thì trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày niêm yết, công dân có quyền khiếu nại với cơ quan lập danh sách cử tri. Cơ quan lập danh sách cử tri phải ghi vào sổ những khiếu nại đó. Trong thời hạn 05 ngày kể từ ngày nhận được khiếu nại, cơ quan lập danh sách cử tri phải giải quyết và thông báo cho người khiếu nại biết kết quả giải quyết. Trường hợp người khiếu nại không đồng ý về kết quả giải quyết khiếu nại hoặc hết thời hạn giải quyết mà khiếu nại không được giải quyết thì có quyền khởi kiện tại Tòa án nhân dân theo quy định của pháp luật về tố tụng hành chính.
- Điều 61 Luật Bầu cử quy định về khiếu nại, tố cáo về người ứng cử, lập danh sách người ứng cử;
- Điều 87 Luật Bầu cử quy định về giải quyết khiếu nại về kết quả bầu cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân.
3. Khiếu nại, tố cáo trong quá trình tổ chức bầu cử
- Khiếu nại, tố cáo về vận động bầu cử. Theo quy định, việc vận động bầu cử phải bảo đảm đúng nội dung, hình thức và giới hạn theo quy định của pháp luật. Các hành vi vi phạm trong vận động bầu cử có thể là đối tượng của khiếu nại, tố cáo và được xem xét, xử lý theo trình tự luật định. Ủy ban bầu cử các cấp giải quyết khiếu nại, tố cáo về vận động bầu cử ở địa phương.
- Khiếu nại, tố cáo về việc kiểm phiếu. Theo quy định tại Điều 75 Luật Bầu cử: Khiếu nại, tố cáo tại chỗ đối với các hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật trong quá trình kiểm phiếu do Tổ bầu cử tiếp nhận, giải quyết và ghi nội dung giải quyết vào biên bản. Trường hợp không giải quyết được, Tổ bầu cử phải ghi rõ ý kiến của mình và chuyển hồ sơ đến Ban bầu cử để xem xét, giải quyết theo thẩm quyền.
- Khiếu nại, tố cáo, kiến nghị về bầu cử bổ sung. Điều 94 Luật Bầu cử quy định: Khiếu nại, tố cáo, kiến nghị và việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị được áp dụng theo các quy định tương ứng của Luật này. Quy định này bảo đảm tính thống nhất và đồng bộ trong áp dụng pháp luật.