Phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Tham dự Hội thảo có PGS.TS. Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội; TS. Bùi Phương Đình, Phó Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công; PGS.TS. Đặng Khắc Ánh, Trưởng Khoa Quản lý phát triển xã hội; TS. Hoàng Thị Bình, Phó Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam; TS. Lê Thị Thu Phượng, Viện Văn hóa và Phát triển, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; TS. Đặng Thị Minh, Phó Trưởng Khoa Quản lý phát triển xã hội cùng lãnh đạo các đơn vị thuộc Học viện, các nhà khoa học, chuyên gia, giảng viên, nghiên cứu viên và đông đảo sinh viên.

Phát biểu khai mạc và đề dẫn Hội thảo, TS. Bùi Phương Đình, Phó Giám đốc Học viện khẳng định, trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc, văn hóa luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của đất nước. Văn hóa không chỉ là kết tinh của trí tuệ, tâm hồn, bản sắc và truyền thống dân tộc mà còn là nền tảng tinh thần của xã hội, sức mạnh nội sinh và động lực quan trọng thúc đẩy phát triển bền vững. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, phát triển văn hóa không còn chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành văn hóa mà trở thành yêu cầu xuyên suốt trong chiến lược phát triển quốc gia.

Phó Giám đốc Học viện nhấn mạnh, Đại hội XIV của Đảng tiếp tục xác định yêu cầu khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc; phát huy giá trị văn hóa và sức mạnh con người Việt Nam. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, lĩnh vực văn hóa cũng đang đối diện nhiều thách thức như nguy cơ mai một bản sắc dân tộc, sự xuống cấp về đạo đức, lối sống, những tác động của thông tin xấu độc trên không gian mạng, quá trình thương mại hóa các giá trị văn hóa cũng như yêu cầu cấp thiết về chuyển đổi số và phát triển công nghiệp văn hóa. Trên cơ sở đó, đồng chí mong muốn các nhà khoa học, chuyên gia và đại biểu tập trung trao đổi, đề xuất các luận cứ khoa học và giải pháp khả thi nhằm tiếp tục phát triển văn hóa Việt Nam trong Kỷ nguyên mới.

Hội thảo được điều hành bởi TS. Bùi Phương Đình, Phó Giám đốc Học viện và PGS.TS. Đặng Khắc Ánh, Trưởng Khoa Quản lý phát triển xã hội.

Mở đầu phiên tham luận, PGS.TS. Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội trình bày chuyên đề "Nhận thức mới về văn hóa trong Kỷ nguyên phát triển mới". Từ góc nhìn hoạch định chính sách, báo cáo nhấn mạnh rằng văn hóa chưa bao giờ chỉ là lĩnh vực tinh thần hay "phần trang trí" của tăng trưởng kinh tế, mà phải được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia. Theo tác giả, nhận thức mới về văn hóa là vượt qua cách nhìn hẹp chỉ coi văn hóa là lễ hội, di sản hay nghệ thuật, để nhìn nhận văn hóa như một hệ điều tiết sự phát triển, thấm sâu vào chính trị, kinh tế, giáo dục, khoa học - công nghệ, quản trị quốc gia và chuyển đổi số. Văn hóa chính là nền tảng tạo nên niềm tin, chuẩn mực đạo đức, sức mạnh mềm quốc gia và bảo đảm cho sự phát triển bền vững của đất nước. Đồng thời, tham luận cũng khẳng định cần chuyển mạnh từ tư duy "có văn hóa trong phát triển" sang tư duy "phát triển bằng văn hóa, trên nền tảng văn hóa và vì con người văn hóa".

Tiếp nối chương trình, PGS.TS. Đặng Khắc Ánh, Trưởng Khoa Quản lý phát triển xã hội trình bày tham luận "Văn hóa trong Kỷ nguyên mới", phân tích những yêu cầu mới đặt ra đối với phát triển văn hóa trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ. Báo cáo nhấn mạnh vai trò của văn hóa trong xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam, đồng thời đề xuất nhiều giải pháp nhằm đổi mới công tác quản lý nhà nước về văn hóa đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.

Ở góc độ bảo tồn di sản, TS. Hoàng Thị Bình, Phó Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam trình bày tham luận "Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trong bối cảnh mới: Từ tiếp cận 'bảo tồn tĩnh' đến quản trị 'di sản sống' - nghiên cứu trường hợp Lễ hội đình - miếu Cái Chiên". Báo cáo chỉ ra rằng trong bối cảnh hiện nay, bảo tồn di sản không còn đơn thuần là lưu giữ hiện vật hay phục dựng các nghi lễ truyền thống mà cần chuyển sang tư duy quản trị "di sản sống", coi di sản là một thực thể luôn gắn bó với cộng đồng, không gian văn hóa, ký ức lịch sử và quá trình phát triển đương đại. Theo đó, giá trị của di sản không chỉ nằm ở những gì được lưu giữ từ quá khứ mà còn ở khả năng tạo dựng bản sắc, gắn kết cộng đồng và đóng góp cho phát triển bền vững. Tham luận cũng đề xuất xây dựng mô hình quản trị theo hướng "hệ sinh thái di sản sống", trong đó cộng đồng là chủ thể trung tâm, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thể chế, giới khoa học cung cấp cơ sở lý luận, còn công nghệ số và du lịch trở thành công cụ hỗ trợ để di sản tiếp tục được gìn giữ và phát huy giá trị.

TS. Lê Thị Thu Phượng, Viện Văn hóa và Phát triển, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh trình bày tham luận "Văn hóa Việt Nam trong Kỷ nguyên số và yêu cầu kiến tạo hệ sinh thái văn hóa số". Báo cáo tập trung phân tích những cơ hội và thách thức mà chuyển đổi số mang lại cho lĩnh vực văn hóa; nhấn mạnh yêu cầu xây dựng hệ sinh thái văn hóa số đồng bộ, phát triển các nền tảng số phục vụ sáng tạo, lưu giữ, quảng bá và lan tỏa các giá trị văn hóa Việt Nam, đồng thời nâng cao năng lực số cho đội ngũ làm công tác văn hóa trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn phát triển mạnh mẽ.

Tham luận tại Hội thảo, TS. Đặng Thị Minh, Phó Trưởng Khoa Quản lý phát triển xã hội trình bày chuyên đề "Phát huy tiềm năng, lợi thế phát triển các ngành công nghiệp văn hóa tại thành phố Hà Nội trong Kỷ nguyên số". Tham luận khẳng định công nghiệp văn hóa đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và gia tăng sức mạnh mềm quốc gia. Với hệ thống di sản văn hóa đồ sộ, nguồn nhân lực sáng tạo chất lượng cao, thị trường tiêu dùng văn hóa rộng lớn cùng vị thế là Thành phố sáng tạo của UNESCO, Hà Nội có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển các ngành công nghiệp văn hóa hiện đại. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả những tiềm năng đó, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, đầu tư hạ tầng sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và tăng cường kết nối giữa văn hóa, du lịch và kinh tế sáng tạo.

Phần trao đổi, thảo luận diễn ra sôi nổi với nhiều ý kiến của các nhà khoa học, giảng viên và đại biểu tham dự. Các ý kiến tập trung phân tích những vấn đề mới đặt ra đối với phát triển văn hóa trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chuyển đổi số; xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam; phát triển công nghiệp văn hóa; bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa; xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trên không gian mạng; đồng thời kiến nghị nhiều giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về văn hóa.

Đặc biệt, nhiều giảng viên và sinh viên Học viện đã tích cực trao đổi với các diễn giả về vai trò của thế hệ trẻ trong gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, xây dựng văn hóa ứng xử trên môi trường số và phát huy sức sáng tạo của thanh niên trong phát triển các sản phẩm văn hóa số. Các chuyên gia cho rằng, sinh viên không chỉ là đối tượng thụ hưởng các giá trị văn hóa mà còn là lực lượng quan trọng góp phần lan tỏa những giá trị tốt đẹp của văn hóa Việt Nam thông qua hoạt động học tập, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và truyền thông số.

Tổng kết Hội thảo, PGS.TS. Đặng Khắc Ánh, Trưởng Khoa Quản lý phát triển xã hội trân trọng cảm ơn sự tham gia và những ý kiến đóng góp quý báu của các chuyên gia, nhà khoa học và đại biểu. Đồng chí cho biết Ban Tổ chức sẽ tiếp thu đầy đủ các ý kiến, hoàn thiện kỷ yếu Hội thảo, đồng thời tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, góp phần thực hiện hiệu quả các chủ trương của Đảng về xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, phát huy sức mạnh văn hóa và con người Việt Nam trong Kỷ nguyên mới.

Hội thảo khép lại trong không khí nghiêm túc, trách nhiệm và cởi mở, khẳng định vai trò của Học viện Hành chính và Quản trị công trong việc kết nối các nhà khoa học, chuyên gia và nhà quản lý, tạo diễn đàn trao đổi học thuật có giá trị, góp phần cung cấp những luận cứ khoa học quan trọng phục vụ công tác hoạch định chính sách, nghiên cứu và đào tạo, hướng tới mục tiêu xây dựng nền văn hóa Việt Nam phát triển toàn diện, trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng và động lực phát triển đất nước nhanh, bền vững trong Kỷ nguyên mới.