Kinh tế không gian tầm thấp: Tư duy quản trị và bước đi chiến lược cho Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Hội thảo có sự tham dự của: TS. Nguyễn Văn Trúc - Trưởng Phòng Ươm tạo công nghệ, Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ; ông Đỗ Tiến Thịnh - Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia; TS. Nguyễn Tất Thịnh - Viện trưởng Viện Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương; ông Trần Thiên Phương - Chủ tịch Mạng lưới Hàng không, Vũ trụ và Thiết bị bay không người lái Việt Nam; bà Phạm Thị Thùy Linh - Giám đốc Đầu tư và Đối ngoại, Central Retail in Vietnam; TS. Trương Việt Hà - Phó Trưởng Ban Tổ chức và Thanh tra, Giám đốc Trung tâm Dự báo & Phát triển nguồn nhân lực, Đại học Quốc gia Hà Nội; ông Paul Lê - Phó Chủ tịch phụ trách xúc tiến thương mại, Central Retail Việt Nam; ông Nguyễn Minh Quân - Quản lý Đối ngoại, Central Retail Việt Nam; ông Lê Xuân Tùng - Giám đốc Công ty CP Thời trang BIMART; ThS. Lê Thị Dung - Viện Trưởng Viện Doanh Trí, Tổng giám đốc Công ty CP Đào tạo và phát triển nhân lực Doanh nghiệp - Dgroup; lãnh đạo, giảng viên các đơn vị thuộc và trực thuộc Học viện cùng toàn thể Lãnh đạo, giảng viên khoa Kinh tế.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS. Hoàng Ngọc Hải - Phó Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công khẳng định kinh tế không gian tầm thấp là một xu thế tất yếu mang tính thời đại, mở ra không gian tăng trưởng mới theo chiều dọc cho các quốc gia trong kỷ nguyên số. TS. Hoàng Ngọc Hải nhấn mạn nếu trước đây không gian kinh tế truyền thống bị giới hạn ở mặt đất, mặt biển, lòng đất hay vũ trụ xa xôi, thì nay vùng không phận tầm thấp chính là một nguồn lực quốc gia mới cần được khai phá. Kinh tế không gian tầm thấp không chỉ đơn thuần là câu chuyện kỹ thuật của ngành hàng không, mà là sự tái cấu trúc hạ tầng kinh tế theo chiều dọc, mở ra không gian tăng trưởng mới đầy tiềm năng mang tính chiến lược cho Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Đối với Việt Nam, việc phát triển ngành kinh tế mới nổi này vừa mang lại những cơ hội đột phá trong tối ưu hóa logistics, thúc đẩy nông nghiệp thông minh, cứu hộ cứu nạn và quản lý đô thị nhưng đồng thời cũng đặt ra các thách thức lớn về việc hoàn thiện hành lang pháp lý, đảm bảo an ninh quốc phòng và thiết lập hạ tầng quản lý không lưu.

TS. Hoàng Ngọc Hải kỳ vọng những kết quả nghiên cứu được trình bày tại Hội thảo sẽ góp phần làm rõ bản chất kinh tế học của không gian tầm thấp; đánh giá thực trạng tiềm năng cùng các rào cản nội tại của Việt Nam và đề xuất các kiến nghị chính sách mang tính thực tiễn cao, đặc biệt là cơ chế thử nghiệm, tạo tiền đề vững chắc cho việc hoạch định chiến lược phát triển an toàn, bền vững và tự chủ của đất nước trong giai đoạn tới. Đồng thời, Hội thảo cũng là diễn đàn để kết nối các nhà quản lý, các nhà khoa học, doanh nghiệp và các tổ chức nghiên cứu, thúc đẩy hình thành mạng lưới hợp tác liên ngành về kinh tế không gian tầm thấp.

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, PGS.TS. Đỗ Thị Kim Tiên - Q. Trưởng Khoa Kinh tế, Học viện Hành chính và Quản trị công khẳng định kinh tế không gian tầm thấp đang mở ra một chiều phát triển mới mang tính đột phá cho nền kinh tế hiện đại, chuyển dịch từ mặt phẳng hai chiều lên không gian ba chiều. Không còn bó hẹp trong phạm vi quốc phòng, an ninh hay quản lý hàng không truyền thống, không gian này hiện là nơi hội tụ của các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật và các thiết bị bay không người lái. Đây được kỳ vọng sẽ là nguồn lực chiến lược, tạo ra các phương thức vận chuyển, chuỗi giá trị và mô hình kinh doanh mới, trở thành động lực tăng trưởng quan trọng cho nhiều quốc gia, đặc biệt là Việt Nam trong tiến trình đẩy mạnh đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

PGS.TS. Đỗ Thị Kim Tiên cho biết Hội thảo đã thu hút sự quan tâm lớn từ giới khoa học và các nhà quản lý với gần 40 bài tham luận chuyên sâu từ nhiều cơ quan, doanh nghiệp và cơ sở nghiên cứu. Các nghiên cứu tập trung giải quyết năm nhóm vấn đề cốt lõi bao gồm: xây dựng cơ sở lý luận và định hình khung phân tích; đúc rút xu hướng và kinh nghiệm quốc tế từ các nền kinh tế lớn như Hoa Kỳ, Trung Quốc, EU; đánh giá thực trạng tiềm năng cũng như các nút thắt về thể chế, hạ tầng tại Việt Nam; đổi mới phương thức quản lý nhà nước theo hướng quản trị công hiện đại và đề xuất các giải pháp chiến lược nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cùng hệ sinh thái doanh nghiệp bền vững.

Tại Hội thảo, TS. Nguyễn Văn Trúc - Trưởng Phòng Ươm tạo công nghệ, Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ đã trình bày bài tham luận chuyên sâu mang chủ đề “Kinh tế không gian tầm thấp: Cơ sở lý luận, khung chính sách và kinh nghiệm quốc tế trong kỷ nguyên mới - Hệ sinh thái kinh tế - công nghệ - thể chế mới cho Việt Nam”. Trong bài tham luận của mình, TS. Nguyễn Văn Trúc nhấn mạnh rằng kinh tế không gian tầm thấp đang bùng nổ như một xu hướng tất yếu toàn cầu dựa trên nền tảng tích hợp của chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, mạng 5G/6G cùng thế hệ phương tiện bay không người lái và định vị vệ tinh. Khái quát từ bài học thành công của các quốc gia đi trước như Trung Quốc, Mỹ, EU và Singapore những nơi đã thiết lập hệ thống quản lý không lưu tầm thấp tiên tiến để thu về hàng tỷ USD, ông khẳng định Việt Nam đang đứng trước cơ hội chiến lược để khai phá vùng không phận tầm thấp như một không gian tăng trưởng mới theo chiều dọc phục vụ cho logistics, nông nghiệp và du lịch. Tuy nhiên, để hiện thực hóa "mỏ vàng" này, Việt Nam cần chủ động đối mặt với các thách thức về an ninh quốc phòng, quản lý tần số, đồng thời khẩn trương hoàn thiện hành lang pháp lý, thúc đẩy hợp tác công - tư, tăng cường đầu tư R&D và đào tạo nguồn nhân lực chuyên ngành.

Ông Đỗ Tiến Thịnh - Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia đã trình bày bài tham luận mang tính định hướng công nghệ đột phá với chủ đề: “Kinh tế không gian tầm thấp: Cơ hội và triển vọng chiến lược tại Việt Nam - Phân tích khả năng tham gia chuỗi giá trị và công nghệ lưỡng dụng”. Bài tham luận đã đi sâu vào  phân tích khả năng làm chủ công nghệ và tham gia chuỗi giá trị của Việt Nam thông qua minh chứng thực tiễn đầy tự hào: Dòng máy bay không người lái Hera do Công ty Realtime Robotics Việt Nam phát triển và chế tạo. Hera là một sản phẩm công nghệ tiêu biểu, sở hữu năng lực vận hành vượt trội đa địa hình, thiết kế gấp gọn linh hoạt, tối ưu hóa tải trọng và đã xuất khẩu thành công sang các thị trường cực kỳ khắt khe như Mỹ để phục vụ các hoạt động lưỡng dụng và quân sự. Từ câu chuyện thành công của Hera, ông đưa ra đề xuất Việt Nam cần có những hành động then chốt: tăng cường đầu tư mạnh mẽ để “tăng tốc đổi mới”, thu hút dòng vốn mạo hiểm, phát hiện và bồi dưỡng nhân tài công nghệ đặc thù, từ đó chuyển hóa năng lực sáng tạo từ các phòng thí nghiệm thành các chuỗi sản xuất thương mại quy mô lớn. Ông khẳng định việc chủ động định hình hệ sinh thái công nghệ lưỡng dụng an toàn, tự chủ sẽ là chìa khóa then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia của Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Hội thảo cũng đã được nghe rất nhiều những tham luận với nhiều ý kiến sắc đáng tập trung vào việc tìm giải pháp tháo gỡ khó khăn về mặt thể chế. Các chuyên gia, nhà khoa học  đã đưa ra những kiến nghị hành động cụ thể: Sớm ban hành các khung thể chế thử nghiệm có kiểm soát tại một số địa phương hoặc lĩnh vực cụ thể để doanh nghiệp công nghệ và logistics thực nghiệm, kiểm chứng mô hình vận tải tầm thấp trước khi luật hóa diện rộng; Cần có tầm nhìn dài hạn khi tích hợp quy hoạch các bãi đáp drone, trạm sạc, trung tâm phân phối tầm thấp ngay trong các quy hoạch đô thị mới, trung tâm logistics và các tổ hợp thương mại lớn; Thúc đẩy mạnh mẽ liên kết nhà nước - cơ sở giáo dục - doanh nghiệp. Phía doanh nghiệp Central Retail cũng cam kết sẵn sàng chia sẻ dữ liệu và các "bài toán thực tế" từ thị trường, phối hợp cùng các viện nghiên cứu để đưa công nghệ từ phòng thí nghiệm ra phục vụ nền kinh tế thực.

Phát biểu bế mạc Hội thảo, PGS.TS. Đỗ Thị Kim Tiên - Q. Trưởng Khoa Kinh tế gửi lời cám ơn đến các chuyên gia, các nhà khoa học đã đóng những ý kiến mới mẻ và sâu sắc cho hội thảo, các bài tham luận không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà đã đi sâu phân tích bản chất kinh tế học của không gian tầm thấp và đưa ra các giải pháp hành động vô cùng thực tế. Ban tổ chức Hội thảo sẽ tổng hợp toàn bộ các kết quả nghiên cứu, các kiến nghị chính sách tâm huyết của các đại biểu để xây dựng báo cáo. Điều này góp phần cung cấp luận cứ khoa học vững chắc cho việc hoạch định đường lối, hoàn thiện thể chế, nhằm chủ động đón đầu và đưa kinh tế không gian tầm thấp trở thành động lực tăng trưởng mới, bền vững cho Việt Nam trong kỷ nguyên mới.