Hội thảo khoa học: "Lưu trữ số – Lý luận và thực tiễn"

Tham dự Hội thảo có TS. Hoàng Ngọc Hải, Phó Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công; ông Bùi Công Cường, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo hiểm và Phát huy giá trị tài liệu lưu trữ – Cục Lưu trữ Văn phòng Trung ương Đảng; ông Nguyễn Đình Lợi, Phó Trưởng phòng Kiểm soát Thủ tục hành chính khối kinh tế ngành – Văn phòng Chính phủ; ông Phạm Tuấn Anh, Giám đốc Trung tâm Lưu trữ Lịch sử thành phố Hà Nội; TS. Cam Anh Tuấn, Trưởng khoa Lưu trữ học và Quản trị văn phòng, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội; bà Trần Thị Mai Hương, Giám đốc Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước; bà Nguyễn Thị Thu Hoài, Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước, cùng đông đảo cán bộ, giảng viên, học viên và sinh viên của Khoa tham dự.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS. Hoàng Ngọc Hải, Phó Giám đốc Học viện, nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng của công tác lưu trữ và quản lý thông tin trong việc bảo tồn tri thức, giá trị lịch sử, đồng thời là nền tảng dữ liệu phục vụ cho hành chính và quản trị công hiện đại. Việc chuyển đổi từ lưu trữ truyền thống sang lưu trữ số là xu thế tất yếu, song cũng đặt ra nhiều thách thức về pháp lý, kỹ thuật, bảo mật và nguồn nhân lực. Ông khẳng định, Hội thảo khoa học lần này có ý nghĩa thiết thực trong việc trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm và đề xuất giải pháp đổi mới, qua đó thúc đẩy mạnh mẽ tiến trình số hóa ngành lưu trữ.

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Vân, Trưởng khoa, Khoa Lưu trữ và Quản trị văn phòng, cho biết: lưu trữ số là bộ phận trọng yếu trong hệ sinh thái chuyển đổi số, là nền tảng dữ liệu tin cậy cho Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số, góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch. Hội thảo được tổ chức nhằm tạo diễn đàn khoa học để các nhà quản lý, chuyên gia và giảng viên trao đổi về lý luận, pháp lý, thực tiễn triển khai, khó khăn – thách thức trong quản lý tài liệu lưu trữ số; đồng thời đề xuất giải pháp, định hướng phát triển và nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực lưu trữ, đáp ứng yêu cầu xây dựng Chính phủ số tại Việt Nam.

Ông Bùi Công Cường, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo hiểm và Phát huy giá trị tài liệu lưu trữ (Cục Lưu trữ Văn phòng Trung ương Đảng) trình bày tham luận nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết phải thay thế mô hình lưu trữ thủ công bằng hệ thống lưu trữ số hiện đại, bảo đảm tính toàn vẹn, bảo quản lâu dài và khai thác hiệu quả tài liệu điện tử. Ông cho rằng việc phát triển kho lưu trữ số cần tuân thủ mô hình tham chiếu OAIS (ISO 14721) – tiêu chuẩn quốc tế về bảo quản lâu dài tài nguyên số, tích hợp và chia sẻ dữ liệu với các cơ sở dữ liệu quốc gia. Bên cạnh đó, ông đề xuất nhiều giải pháp công nghệ như kiến trúc hệ thống nhiều tầng, tiêu chuẩn hóa dữ liệu, bảo mật, xác thực, sao lưu và đồng bộ thông tin nhằm hướng tới nền hành chính số hiện đại, hiệu quả và hội nhập.

Trong tham luận của mình, ông Phạm Tuấn Anh, Giám đốc Trung tâm Lưu trữ Lịch sử thành phố Hà Nội, cho rằng việc quản lý và khai thác hiệu quả tài liệu lưu trữ số sẽ giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và không gian lưu trữ, đồng thời nâng cao năng suất lao động và bảo đảm tính bảo mật, sẵn sàng của dữ liệu. Từ kinh nghiệm thực tiễn, ông đề xuất hoàn thiện đồng bộ nền tảng kỹ thuật, nhân lực, pháp lý và nhận thức xã hội, đẩy mạnh đầu tư hạ tầng công nghệ và phát triển nhân lực số nhằm đảm bảo công tác lưu trữ số phát triển bền vững trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia.

Bà Nguyễn Thị Thu Hoài, Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước, trình bày tham luận “Thách thức trong quản lý tài liệu lưu trữ số trước bối cảnh thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW”. Bà nhận định, Nghị quyết số 57 mở ra cơ hội lớn cho ngành lưu trữ qua ba trụ cột: thể chế, công nghệ và nhân lực, nhưng đồng thời cũng đặt ra nhiều thách thức như hạn chế về hạ tầng, nguy cơ mất an toàn thông tin, rủi ro an ninh mạng và thiếu hụt nhân lực số. Bà đề xuất ba nhóm giải pháp trọng tâm: hoàn thiện thể chế, đầu tư công nghệ – bảo đảm an ninh dữ liệu, và phát triển năng lực số cho đội ngũ lưu trữ viên.

Bà Trần Thị Mai Hương, Giám đốc Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, nhấn mạnh rằng lưu trữ số không chỉ giúp mở rộng khả năng tiếp cận và khai thác thông tin, mà còn lan tỏa giá trị lịch sử – văn hóa tới cộng đồng, góp phần minh bạch hóa thông tin và hiện đại hóa công tác quản lý. Bà cho rằng để lưu trữ số phát huy hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, tổ chức và toàn xã hội, hình thành hệ sinh thái lưu trữ mở – nơi dữ liệu được bảo đảm an toàn nhưng vẫn sẵn sàng chia sẻ, phục vụ phát triển đất nước.

Ngoài ra, Hội thảo còn ghi nhận nhiều ý kiến chia sẻ của các chuyên gia, nhà khoa học như ông Nguyễn Đình Lợi, TS. Cam Anh Tuấn, TS. Phạm Quang Quyền và các đại biểu khác, tập trung vào các vấn đề then chốt: an toàn, bảo mật dữ liệu; ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong lưu trữ; kỹ năng làm chủ công nghệ và tự học cho sinh viên; chuẩn hóa thông tin trong quá trình số hóa; và yêu cầu xây dựng hệ thống lưu trữ dữ liệu số theo thời gian thực.

Phát biểu kết luận, PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Vân trân trọng cảm ơn các chuyên gia, nhà khoa học đã có những tham luận, ý kiến đóng góp thiết thực cho Hội thảo. Bà khẳng định, lưu trữ số không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là bước chuyển mang tính chiến lược trong bảo tồn và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ quốc gia.

Về lý luận, lưu trữ số đòi hỏi đổi mới tư duy, hoàn thiện hệ thống khái niệm, nguyên tắc và chuẩn mực phù hợp với môi trường dữ liệu hiện đại. Về thực tiễn, quá trình triển khai số hóa cần có sự phối hợp đồng bộ giữa con người – công nghệ – thể chế, bảo đảm tính chính xác, an toàn và khả năng khai thác bền vững.

Kết quả của Hội thảo sẽ là cơ sở quan trọng để Khoa Lưu trữ và Quản trị văn phòng tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu, đổi mới nội dung đào tạo, tăng cường gắn kết giữa lý luận và thực tiễn, đóng góp vào sự phát triển của ngành lưu trữ trong thời kỳ chuyển đổi số. PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Vân bày tỏ mong muốn Học viện sẽ tiếp tục nhận được sự quan tâm, hợp tác của các cơ quan, tổ chức và cá nhân trong và ngoài Học viện nhằm cùng thúc đẩy đổi mới toàn diện hoạt động nghiên cứu và đào tạo chuyên ngành Lưu trữ số trong thời gian tới.