Hội thảo khoa học: "Quản trị thích ứng trong khu vực công: Thách thức và giải pháp"

Hội thảo có sự tham dự của: TS. Bùi Phương Đình, Phó Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công; PGS.TS. Ngô Phúc Hạnh, Giảng viên cao cấp, Học viện Chính sách và Phát triển, Bộ Tài chính; PGS.TS. Ngô Thành Can, Nguyên Phó Trưởng khoa, Học viện Hành chính Quốc gia; TS. Nguyễn Hoàng Hà, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội Đà Nẵng; ThS. Nguyễn Đức Minh, Văn phòng Ban nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân; TS. Chu Xuân Khánh, Nguyên Trưởng khoa Quản lý nhà nước về Xã hội, Học viện Hành chính Quốc gia; các nhà khoa học, chuyên gia tham gia tại các điểm cầu trực tuyến cùng toàn thể Lãnh đạo, cán bộ, giảng viên khoa Hành chính học.

Phát biểu chỉ đạo tại Hội thảo, TS. Bùi Phương Đình, Phó Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công nhận định rằng thế giới đang chuyển mình sang một giai đoạn mới với những biến động dồn dập, sâu sắc và ngày càng khó lường. Hàng loạt yếu tố như làn sóng chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn cùng với thiên tai do biến đổi khí hậu, các mối đe dọa an ninh phi truyền thống, dịch bệnh và sự cạnh tranh chiến lược, dịch chuyển cấu trúc kinh tế - xã hội toàn cầu đang đặt hệ thống quản trị công và quản trị quốc gia trước những thách thức chưa từng có. 

Trong môi trường đầy biến số đó, TS. Bùi Phương Đình nhấn mạnh năng lực thích ứng chính là chìa khóa cốt lõi của một nền quản trị công hiện đại. Một mô hình quản trị hiệu lực không dừng lại ở việc duy trì sự ổn định, kỷ cương hay thượng tôn pháp luật mà quan trọng hơn, nó phải sở hữu tư duy tầm nhìn để dự báo, học hỏi, tự điều chỉnh và phản ứng nhanh nhạy trước ngoại cảnh. Do đó, quản trị thích ứng không đơn thuần là thể chế ứng phó thụ động trước khủng hoảng, mà phải là năng lực chủ động đón đầu cơ hội, kiểm soát rủi ro để kiến tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững. Để gỡ bỏ những "điểm nghẽn" nội tại của bộ máy hành chính truyền thống, TS. Bùi Phương Đình đã thẳng thắn nhìn nhận áp lực tâm lý của đội ngũ cán bộ trước xu hướng e ngại sai sót, từ đó kiến nghị cấp bách về việc phải thể chế hóa một cách đồng bộ, rõ ràng cơ chế bảo vệ những người dám nghĩ, dám làm, dám linh hoạt đổi mới sáng tạo trong hành lang pháp lý cho phép, giúp họ yên tâm cống hiến và giải phóng năng lực hành động thực chiến.

TS. Bùi Phương Đình kỳ vọng các nhà khoa học sẽ tập trung thảo luận xoay quanh các vấn đề cốt lõi: Khảo sát và làm sáng tỏ các cơ sở khoa học của mô hình quản trị thích ứng trong khu vực công; Nhận diện và phân tích đa chiều những cơ hội, thách thức cùng hệ thống rào cản hiện hữu; Đề xuất các phương án, hành động cụ thể và có tính khả thi cao nhằm thúc đẩy năng lực thích ứng của bộ máy công quyền; Nghiên cứu sâu các mô hình trên thế giới, từ đó lựa chọn và vận dụng sáng tạo sao cho tương thích với điều kiện thực tế của Việt Nam.

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Thị Hồng Hải, Trưởng Khoa Hành chính học đã khẳng định tính cấp thiết của việc chuyển đổi từ mô hình quản trị công truyền thống vốn nặng tính kiểm soát, ổn định sang mô hình quản trị thích ứng linh hoạt nhằm giúp bộ máy công quyền nâng cao năng lực dự báo, phản ứng nhanh nhạy và tăng cường sức chống chịu trước các thách thức phi truyền thống và làn sóng chuyển đổi số mạnh mẽ. Đánh giá thực trạng tại Việt Nam, PGS.TS. Nguyễn Thị Hồng Hải  chỉ ra rằng dù khu vực công đã đạt được nhiều bước tiến trong cải tiến quy trình công vụ và ứng dụng công nghệ, hệ thống vẫn đang đối mặt với các rào cản lớn như: năng lực thích ứng chưa đồng đều, cơ chế phối hợp liên ngành thiếu hiệu quả và việc quản trị, liên thông dữ liệu còn nhiều bất cập.

PGS.TS. Nguyễn Thị Hồng Hải nhấn mạnh hội thảo tổ chức nhằm làm rõ các vấn đề lý luận, đánh giá khách quan thực trạng và tìm kiếm các giải pháp mang tính chiến lược, lộ trình khả thi để xây dựng năng lực thích ứng cho đội ngũ cán bộ, công chức cũng như toàn bộ hệ thống hành chính công tại Việt Nam hiện nay.

Trong bài tham luận “Quản trị thích ứng trong khu vực công trước tác động của trí tuệ nhân tạo: Cơ hội và thách thức đối với năng lực ra quyết định của công chức” của PGS.TS. Ngô Phúc Hạnh, Giảng viên cao cấp, Học viện Chính sách và Phát triển, Bộ Tài chính đã phân tích sâu sắc mối quan hệ giao thoa giữa lý thuyết quản trị thích ứng và công nghệ trí tuệ nhân tạo, qua đó định hình một trạng thái chuyển đổi thể chế mới trong nền hành chính hiện đại. PGS.TS. Ngô Phúc Hạnh cho rằng trong môi trường quản trị công đầy bất định, trí tuệ nhân tạo không đơn thuần là một công cụ kỹ thuật hỗ trợ, mà đã trở thành tác nhân cốt lõi giúp hệ thống chuyển dịch từ thế phản ứng bị động sang thích ứng chủ động. Việc tích hợp trí tuệ nhân tạo mang đến những cơ hội mang tính cách mạng cho đội ngũ công chức nhờ khả năng xử lý dữ liệu lớn theo thời gian thực để thúc đẩy xu hướng ra quyết định dựa trên bằng chứng khoa học, tự động hóa các tác vụ lặp đi lặp lại để giải phóng năng lực tư duy chiến lược, đồng thời tối ưu hóa khả năng dự báo và kiểm soát rủi ro hệ thống từ sớm. Tuy nhiên, đi đôi với những đột phá đó, tham luận cũng thẳng thắn chỉ ra những thách thức hệ thống nghiêm trọng, bao gồm tâm lý lười tư duy dẫn đến xu hướng phụ thuộc hoàn toàn vào thuật toán, khoảng cách lớn về năng lực số của đội ngũ công chức truyền thống và đặc biệt là điểm nghẽn về mặt đạo đức cùng trách nhiệm giải trình mơ hồ của các “hộp đen” công nghệ khi xảy ra sai sót pháp lý. PGS.TS. Ngô Phúc Hạnh đã đề xuất một hệ thống giải pháp đồng bộ mang tính chiến lược, trọng tâm là hoàn thiện hành lang pháp lý về đạo đức trí tuệ nhân tạo, triển khai thí điểm cơ chế thử nghiệm chính sách có kiểm soát và đổi mới căn bản chương trình đào tạo nhằm xây dựng khung năng lực số thích ứng cho đội ngũ công chức, đáp ứng toàn diện yêu cầu cải cách hành chính trong kỷ nguyên mới.

Trong bài tham luận “Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức đáp ứng yêu cầu quản trị thích ứng”, PGS.TS. Ngô Thành Can đã khẳng định vai trò then chốt của công tác đào tạo, bồi dưỡng nhằm định hình một đội ngũ cán bộ, công chức linh hoạt, có tư duy mở và khả năng dẫn dắt sự thay đổi trước môi trường hành chính đầy bất định. PGS.TS. Ngô Thành Can thẳng thắn chỉ ra những điểm nghẽn của công tác đào tạo bồi dưỡng truyền thống như nội dung còn nặng tính lý luận hàn lâm, thiếu hụt kỹ năng công nghệ số, phương pháp giảng dạy một chiều và cơ chế đánh giá hiệu quả sau đào tạo còn mang tính hình thức. Để xây dựng nền công vụ thích ứng, tham luận đề xuất bốn nhóm giải pháp đột phá, đồng bộ: hoàn thiện khung năng lực vị trí việc làm gắn liền với chỉ số thích ứng và xây dựng hệ sinh thái số đào tạo bồi dưỡng; đổi mới nội dung theo hướng tăng cường thực hành, trọng tâm vào tư duy chiến lược, quản trị rủi ro, chuyển đổi số và trí tuệ cảm xúc; áp dụng phương pháp học tập qua hành động, cá nhân hóa lộ trình bằng công nghệ trí tuệ nhân tạo và đẩy mạnh bồi dưỡng liên ngành; thiết lập cơ chế đánh giá thực chất dựa trên hiệu suất làm việc thực tế sau khóa học, kết hợp luân chuyển cán bộ qua các môi trường phức tạp để rèn luyện phản xạ thực chiến.

Bài tham luận “Từ lý thuyết đến thực tiễn: Bài học quốc tế về quản trị thích ứng và hàm ý ứng dụng tại Việt Nam” của TS. Nguyễn Hoàng Hà là một công trình nghiên cứu hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản trị thích ứng một phương thức quản trị linh hoạt, dựa trên mạng lưới hợp tác đa bên, phân quyền và khả năng liên tục học hỏi nhằm ứng phó hiệu quả với các biến động phức tạp của hệ thống sinh thái - xã hội. Thông qua việc phân tích sâu sắc hai mô hình thực tiễn điển hình là quản lý rủi ro thiên tai mang tính liên ngành, phân cấp tại Nhật Bản và cơ chế thử nghiệm chính sách linh hoạt trong quản trị trí tuệ nhân tạo tại Singapore, TS. Nguyễn Hoàng Hà khẳng định hiệu quả quản trị không phụ thuộc vào một khuôn mẫu thể chế cố định mà nằm ở năng lực phản hồi và tự điều chỉnh. Tham luận đã đề xuất năm nhóm giải pháp cốt lõi cho khu vực công tại Việt Nam, bao gồm: chuyển dịch từ tư duy kiểm soát sang tư duy kiến tạo, linh hoạt; tăng cường phân cấp và thúc đẩy hợp tác đa bên; đầu tư phát triển hạ tầng dữ liệu đồng bộ; nâng cao năng lực phân tích rủi ro cho đội ngũ công chức và thiết lập cơ chế đánh giá, học hỏi liên tục.

Tiếp cận dưới góc nhìn kinh tế tư nhân tại hội thảo, ThS. Nguyễn Đức Minh, Văn phòng Ban nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân đã thẳng thắn chỉ ra "khoảng cách thích ứng" lớn trong khu vực công ở Việt Nam hiện nay. Theo ThS. Nguyễn Đức Minh, nút thắt không nằm ở sự thiếu hụt văn bản pháp luật, mà do sự lệch pha giữa tốc độ biến động thực tiễn với chu kỳ xây dựng và thực thi chính sách. Sự bất cập này được minh chứng qua 5 biểu hiện cốt lõi: hệ thống luật chậm chân trước các công nghệ mới; quy trình hành chính truyền thống chưa số hóa đồng bộ tạo độ trễ lớn so với tốc độ của kinh tế số; cơ cấu quản lý ngành dọc gây nghẽn mạch phối hợp liên ngành; việc chuyển dịch sang mô hình quản trị rủi ro gặp khó do thiếu công cụ phân tích dữ liệu và hệ thống điều hành vẫn dựa vào báo cáo định kỳ thay vì dữ liệu thời gian thực.

Khẳng định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp phụ thuộc trực tiếp vào tốc độ phản ứng và điều phối của bộ máy nhà nước, ThS. Nguyễn Đức Minh nhấn mạnh: Cải cách thể chế giai đoạn tới không chỉ đơn thuần là sửa luật. Trọng tâm cốt lõi là phải nâng cao năng lực quản trị công thông qua đổi mới phương thức điều hành, ứng dụng dữ liệu, tăng cường hợp tác liên ngành và đặc biệt là thúc đẩy tư duy thích ứng cho đội ngũ cán bộ.

Hội thảo đã trở thành diễn đàn đa chiều với nhiều góc nhìn sâu sắc từ các chuyên gia và nhà khoa học. Ở góc độ vận hành, TS. Chu Xuân Khánh nhấn mạnh năng lực thích ứng phải được xây dựng từ cấp độ toàn hệ thống cho đến từng tổ chức công cụ thể, đồng thời đề xuất giải pháp cốt lõi là thiết lập một nền tảng số dùng chung. Trong khi đó, khía cạnh con người và tư duy được các nhà khoa học đã phân tích khá rõ nét: PGS.TS. Nguyễn Thị Vân Hương tập trung vào vai trò điều hành của người đứng đầu qua chủ đề "lãnh đạo thích ứng"; TS. Phùng Thị Phong Lan chỉ ra tính cấp thiết của việc đổi mới tư duy nền tảng trong khu vực công tại Việt Nam và TS. Trương Quốc Việt đã phác thảo khung năng lực cùng những khoảng cách thực tế mà đội ngũ cán bộ, công chức nước nhà cần khỏa lấp trước bối cảnh biến động hiện nay.

Phát biểu bế mạc Hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Thị Hồng Hải khẳng định quản trị thích ứng hiện không còn dừng lại ở một xu thế, mà đã trở thành yêu cầu khách quan mang tính sống còn đối với khu vực công toàn cầu, bao gồm cả Việt Nam. PGS.TS. Nguyễn Thị Hồng Hải nhấn mạnh, dù tư duy thích ứng là điều kiện cần cho mọi tổ chức, nhưng đối với khu vực công - nơi gánh vác sứ mệnh đặc biệt là phục vụ nhân dân và cộng đồng thì năng lực này lại càng mang ý nghĩa cốt lõi và quan trọng hơn bao giờ hết. Đánh giá cao các kết quả nghiên cứu, giải pháp và kiến nghị được thảo luận, PGS.TS. Nguyễn Thị Hồng Hải tin tưởng rằng đây sẽ là nguồn học liệu, luận cứ khoa học giá trị để Học viện Hành chính và Quản trị công đổi mới chương trình đào tạo, bồi dưỡng đồng thời tối ưu hóa công tác tham mưu chính sách trong thời gian tới.