Đổi mới tư duy quản trị và xây dựng nền hành chính kiến tạo phát triển trong thời đại số

Tham dự Hội thảo có PGS.TS. Lê Minh Thông, nguyên Trợ lý Chủ tịch Quốc hội; GS. Vũ Minh Khương, Trường Chính sách công Lý Quang Diệu; PGS.TS. Đinh Dũng Sỹ, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp luật, Văn phòng Chính phủ; TS. Chu Thị Hoa, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp; ông Nguyễn Văn Cường, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Tuy, tỉnh Tuyên Quang; cùng đông đảo chuyên gia, nhà khoa học, giảng viên, học viên, sinh viên Khoa Luật của Học viện Hành chính và Quản trị công.

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Bá Chiến nhấn mạnh, trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, thể chế tiếp tục được xác định là “điểm nghẽn của điểm nghẽn” theo nhận định của Tổng Bí thư Tô Lâm. Theo PGS.TS. Nguyễn Bá Chiến, thể chế không chỉ là khuôn khổ vận hành của bộ máy nhà nước mà còn là nền tảng quyết định chất lượng quản trị quốc gia, hiệu quả phân bổ nguồn lực và khả năng khơi dậy sức sáng tạo xã hội.

PGS.TS. Nguyễn Bá Chiến cho rằng, trong kỷ nguyên số và hội nhập sâu rộng hiện nay, cạnh tranh giữa các quốc gia ngày càng là cạnh tranh về chất lượng thể chế và năng lực quản trị quốc gia. Vì vậy, Văn kiện Đại hội XIV của Đảng tiếp tục đặt ra yêu cầu “đột phá mạnh mẽ về thể chế phát triển”, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực và phát huy tính chủ động, sáng tạo của chính quyền các cấp.

Theo PGS.TS. Nguyễn Bá Chiến, cải cách thể chế hành chính hiện nay không chỉ dừng ở tinh gọn bộ máy hay cải cách thủ tục hành chính mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện nền quản trị quốc gia theo hướng hiện đại, hiệu quả và kiến tạo phát triển. Thể chế hành chính nhà nước cần được nhìn nhận không chỉ như công cụ quản lý mà còn là động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo, khơi thông nguồn lực và tạo lập không gian phát triển mới cho đất nước.

Từ đó, PGS.TS. Nguyễn Bá Chiến đề nghị các chuyên gia, nhà khoa học tập trung trao đổi về những vấn đề trọng tâm như đổi mới nhận thức về thể chế hành chính trong kỷ nguyên số; chuyển đổi từ mô hình hành chính quản lý sang hành chính kiến tạo phát triển; bảo đảm hài hòa giữa phân cấp, phân quyền với kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình; đồng thời xây dựng nền hành chính hiện đại, hiệu lực, hiệu quả và thích ứng với yêu cầu phát triển mới.

Tiếp cận từ góc độ quản trị quốc gia hiện đại, PGS.TS. Lê Minh Thông phân tích sự chuyển đổi trong cách tiếp cận về thể chế hành chính ở Việt Nam từ mô hình quản lý nhà nước truyền thống sang mô hình quản trị quốc gia gắn với chuyển đổi số.

Theo ông, mô hình hành chính truyền thống chủ yếu vận hành theo tư duy quản lý một chiều, nặng về tổ chức bộ máy, thủ tục hành chính và quản lý theo cấp bậc. Điều này khiến nền hành chính trở nên chậm thích ứng, hạn chế đổi mới sáng tạo và chưa thực sự đặt người dân, doanh nghiệp vào vị trí trung tâm.

Từ thực tiễn đó, PGS.TS. Lê Minh Thông đề xuất chuyển sang mô hình hành chính phục vụ và quản trị hiện đại, trong đó người dân và doanh nghiệp trở thành trung tâm của quan hệ hành chính. Ông cho rằng thể chế hành chính cần được thiết kế theo hướng giảm chi phí tuân thủ, tăng tính thuận tiện, đẩy mạnh mô hình một cửa liên thông, thúc đẩy phân quyền, phân cấp và chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm; đồng thời phải bảo đảm đồng bộ dữ liệu, hạ tầng số và nguồn nhân lực phục vụ nền hành chính số.

Tiếp cận từ góc độ lý luận, PGS.TS. Đinh Dũng Sỹ tập trung phân tích khái niệm “thể chế” và mối quan hệ giữa thể chế với pháp luật trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền và hoàn thiện thể chế phát triển ở Việt Nam hiện nay. Theo ông, khái niệm thể chế ngày càng được nhấn mạnh trong các văn kiện của Đảng như một trong những đột phá chiến lược của phát triển quốc gia.

Làm rõ hơn nội dung này, PGS.TS. Đinh Dũng Sỹ cho biết Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị đã xác định công tác xây dựng và thi hành pháp luật là “đột phá của đột phá” trong hoàn thiện thể chế phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Đến Đại hội XIV của Đảng, nội hàm của “thể chế phát triển” tiếp tục được mở rộng theo hướng xem đây là một “hệ sinh thái” bao gồm cơ chế chính sách, pháp luật, bộ máy, con người, kỷ luật thực thi và văn hóa quản trị.

Từ đó, ông cho rằng thể chế không chỉ đơn thuần là hệ thống pháp luật mà là sự kết nối liên tục giữa tổ chức thực thi quyền lực chính trị với xây dựng Nhà nước pháp quyền và quản trị quốc gia hiện đại. Theo PGS.TS. Đinh Dũng Sỹ, để hoàn thiện thể chế phát triển trong giai đoạn mới cần bảo đảm đồng thời ba yếu tố: đường lối, chính sách đúng; thể chế hóa kịp thời thành pháp luật; và xây dựng cơ chế tổ chức thực hiện hiệu quả.

Từ góc nhìn quốc tế, GS. Vũ Minh Khương đưa ra khái niệm “nền hành chính kiến tạo hiệu năng cao”, tức nền hành chính có khả năng kiến tạo phát triển, điều phối hiệu quả các nguồn lực xã hội và vận hành trên nền tảng quản trị hiện đại cùng công nghệ số tiên tiến.

Theo GS. Vũ Minh Khương, trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI), Việt Nam muốn tạo ra đột phá phát triển cần xây dựng được nền hành chính không chỉ làm chức năng quản lý mà còn có năng lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo và kiến tạo phát triển. Ông đồng thời phân biệt rõ giữa “tư duy quản lý” và “tư duy chiến lược”, trong đó tư duy chiến lược hướng tới tầm nhìn dài hạn, khả năng tạo giá trị và chuẩn bị cho tương lai.

Từ kinh nghiệm của Singapore, UAE và Trung Quốc, GS. Vũ Minh Khương đề xuất Việt Nam cần tiếp tục cải cách mạnh mẽ hệ thống pháp luật liên quan đến đầu tư và phát triển; đổi mới chính sách và dịch vụ công theo hướng lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm; đồng thời thí điểm mô hình các cơ quan tác nghiệp chuyên biệt theo kinh nghiệm quốc tế.

Đại diện cho tiếng nói từ cơ sở, ông Nguyễn Văn Cường chia sẻ thực tiễn triển khai phân cấp, phân quyền tại xã Vĩnh Tuy, tỉnh Tuyên Quang sau sáp nhập đơn vị hành chính. Theo ông, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương mới, cấp xã được giao thêm nhiều nhiệm vụ trong các lĩnh vực hộ tịch, đất đai, tài chính - ngân sách, an sinh xã hội và hòa giải cơ sở.

Việc trao thêm thẩm quyền giúp nâng cao tính chủ động của chính quyền cấp xã, chuyển từ “cấp thực thi” sang “cấp quyết định và chịu trách nhiệm trực tiếp”. Tuy nhiên, khối lượng công việc tăng mạnh trong khi nguồn lực về nhân lực, tài chính và điều kiện kỹ thuật chưa thực sự tương xứng. Bên cạnh đó, hệ thống văn bản hướng dẫn, hạ tầng công nghệ thông tin và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan sau khi bỏ cấp huyện vẫn còn nhiều khó khăn, bất cập.

Từ thực tiễn địa phương, ông Nguyễn Văn Cường đề xuất tiếp tục hoàn thiện thể chế, chuẩn hóa quy trình nội bộ, tăng cường đào tạo cán bộ, đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin và lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo đánh giá hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở.

Xoay quanh chủ đề “Thể chế hành chính nhà nước trong kỷ nguyên mới - Lý luận và thực tiễn”, nhiều ý kiến tại Hội thảo cho rằng đổi mới thể chế hành chính ở Việt Nam hiện nay không chỉ là cải cách thủ tục hay tổ chức bộ máy mà là quá trình đổi mới tư duy quản trị và tái cấu trúc toàn diện nền hành chính theo hướng hiện đại, dân chủ, số hóa và phục vụ phát triển.

Các chuyên gia, nhà khoa học đồng thời thống nhất rằng thành công của quá trình phân cấp, phân quyền phụ thuộc vào nhiều yếu tố then chốt như hoàn thiện thể chế pháp lý đồng bộ, nâng cao năng lực đội ngũ thực thi và thúc đẩy chuyển đổi số, liên thông dữ liệu giữa các cấp chính quyền.

Phát biểu kết luận Hội thảo, PGS.TS. Trần Thị Diệu Oanh trân trọng cảm ơn các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và giảng viên đã mang đến nhiều tham luận có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc. Theo bà, những ý kiến trao đổi, góc nhìn đa chiều và các luận cứ khoa học được chia sẻ tại Hội thảo sẽ tiếp tục góp phần làm rõ những vấn đề cốt lõi về thể chế hành chính nhà nước trong kỷ nguyên mới.

PGS.TS. Trần Thị Diệu Oanh bày tỏ tin tưởng rằng với trí tuệ, kinh nghiệm thực tiễn và tâm huyết khoa học của các đại biểu tham dự, nhiều đề xuất, khuyến nghị chính sách có giá trị sẽ tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện, qua đó góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp, liêm chính, hành động, phục vụ Nhân dân và kiến tạo phát triển đất nước nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.