Cơ sở lý luận, chính trị, pháp lý và kinh nghiệm quốc tế về thành lập Trung tâm thực tế giả định trong quản trị và chính sách công tại cơ sở giáo dục đại học

Tham dự Tọa đàm có đông đảo chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài Học viện, thành viên nhóm đề tài cấp Bộ, cùng cán bộ, giảng viên và sinh viên Khoa Quản trị nhân lực.

Phát biểu đề dẫn, TS. Bùi Phương Đình nhấn mạnh, nền hành chính quốc gia đang đứng trước những yêu cầu đổi mới mạnh mẽ trong bối cảnh chuyển đổi số, tinh gọn bộ máy và xây dựng Nhà nước số. Theo đó, phương thức quản lý dựa trên kinh nghiệm chủ quan, thiếu công cụ dự báo đã bộc lộ nhiều hạn chế, đòi hỏi chuyển sang mô hình quản trị thực chứng dựa trên dữ liệu, mô phỏng và dự báo chính sách.

TS. Bùi Phương Đình khẳng định, việc nghiên cứu xây dựng Trung tâm thực tế giả định trong quản trị và chính sách công (VL4GoP) là nhiệm vụ mang tính tiên phong và chiến lược nhằm hình thành môi trường mô phỏng, dự báo và đánh giá tác động chính sách trên cơ sở dữ liệu thực chứng. Trung tâm không chỉ phục vụ đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, nghiên cứu khoa học mà còn hỗ trợ nâng cao năng lực hoạch định chính sách và ra quyết định của bộ máy quản trị quốc gia trong bối cảnh nhiều biến động phức tạp.

Đồng thời, ông đề nghị các chuyên gia, nhà khoa học tập trung trao đổi ba nội dung trọng tâm: làm rõ cơ sở lý luận của sự chuyển dịch từ hành chính truyền thống sang quản trị dựa trên bằng chứng số; phân tích tính tương thích của mô hình VL4GoP với chủ trương của Đảng, hành lang pháp lý hiện hành và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Regulatory Sandbox); nghiên cứu, chắt lọc kinh nghiệm quốc tế để vận dụng phù hợp vào điều kiện thực tiễn Việt Nam.

Tại Tọa đàm, TS. Đoàn Văn Tình nhấn mạnh, việc thành lập Trung tâm thực tế giả định trong quản trị và chính sách công tại Học viện được xây dựng trên nền tảng chính trị và pháp lý vững chắc. Về cơ sở chính trị, mô hình VL4GoP phù hợp với tinh thần các nghị quyết quan trọng của Trung ương về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới giáo dục và đào tạo, đổi mới công tác xây dựng pháp luật, cũng như định hướng của Văn kiện Đại hội XIV của Đảng. Các chủ trương này đều nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn trong quản trị và nâng cao vai trò của cơ sở giáo dục đại học trong đổi mới sáng tạo.

Về cơ sở pháp lý, TS. Đoàn Văn Tình cho rằng, nhiều đạo luật mới đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho việc xây dựng và vận hành mô hình VL4GoP, đặc biệt trong các lĩnh vực tự chủ đại học, dữ liệu số, trí tuệ nhân tạo và khoa học công nghệ. Đồng thời, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) và cơ chế bảo vệ hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm chính sách được xem là điều kiện cần thiết để thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong quản trị công.

Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra rằng, thực tiễn hiện nay vẫn còn những rào cản liên quan đến cơ chế tài chính truyền thống và thiếu cơ chế miễn trừ trách nhiệm cụ thể đối với hoạt động nghiên cứu thử nghiệm, từ đó đặt ra yêu cầu cần xây dựng cơ chế sandbox chuyên biệt nhằm khuyến khích đổi mới sáng tạo và tạo môi trường thuận lợi cho các mô hình quản trị mới.

Trao đổi về cơ chế phối hợp nguồn lực, chuyển giao công nghệ và mô hình vận hành bền vững cho các trung tâm nghiên cứu chính sách dựa trên dữ liệu tại Việt Nam, TS. Chử Đức Hoàng cho rằng, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và công nghệ mô phỏng cần trở thành nền tảng của quản trị hiện đại, thay thế dần tư duy quản lý truyền thống.

Theo ông, để triển khai hiệu quả mô hình VL4GoP cần xây dựng “hàng rào bảo vệ đổi mới sáng tạo” thông qua cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, cơ chế miễn trừ trách nhiệm đối với rủi ro khoa học - công nghệ và hành lang pháp lý đặc thù cho các hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm chính sách dựa trên dữ liệu và AI.

Bên cạnh đó, việc vận hành trung tâm nghiên cứu chính sách dữ liệu đòi hỏi cơ chế huy động đa nguồn lực, bao gồm ngân sách nhà nước, hợp tác công - tư (PPP), quỹ khoa học công nghệ của doanh nghiệp cùng các công cụ hỗ trợ tài chính cho đầu tư hạ tầng dữ liệu, phần mềm, AI và hệ thống mô phỏng. Ông cũng đề xuất lộ trình phát triển VL4GoP theo ba giai đoạn: xây dựng nền tảng và kích hoạt cơ chế thử nghiệm; tích hợp, tăng tốc bằng dữ liệu lớn và AI; tiến tới vận hành tự chủ, thương mại hóa sản phẩm dự báo và tham mưu chính sách.

Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về các mô hình trung tâm thực tế giả định, TS. Nguyễn Văn Trúc cho rằng, quản trị công hiện đại trên thế giới đang chuyển mạnh từ mô hình hành chính truyền thống sang mô hình quản trị linh hoạt, mở và chủ động dựa trên dữ liệu.

Theo đó, nhiều quốc gia tiên tiến như Singapore, Estonia hay Liên minh châu Âu đã ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và công nghệ bản sao số (Digital Twin) để xây dựng các trung tâm mô phỏng chính sách, phục vụ dự báo và đánh giá tác động trước khi triển khai thực tế. Điều này giúp chuyển từ phương thức quản lý phản ứng sang quản trị dự báo và chủ động.

Ông cũng giới thiệu mô hình “Policy Lab” tại Anh và các nước OECD như một hình thức phòng thí nghiệm chính sách có tính liên ngành cao, kết nối giữa cơ quan nhà nước, viện nghiên cứu và khu vực tư nhân nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong hoạch định chính sách công.

Từ kinh nghiệm quốc tế, TS. Nguyễn Văn Trúc cho rằng Việt Nam cần từng bước nâng cấp hệ thống trung tâm điều hành thông minh (IOC), Đề án 06 và các nền tảng dữ liệu hiện có thành các trung tâm mô phỏng kịch bản giả định; đồng thời nghiên cứu xây dựng Policy Lab quốc gia, hoàn thiện cơ chế sandbox và chú trọng đào tạo đội ngũ “công chức số” có năng lực liên ngành, tư duy dữ liệu và khả năng thích ứng cao.

Từ thực tiễn Đại học Phenikaa, PGS. TS. Phạm Văn Hồng chia sẻ, thành công của hệ sinh thái Phenikaa cho thấy vai trò quan trọng của cơ chế tài chính linh hoạt và tự chủ đại học trong thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Hệ sinh thái này được xây dựng trên ba trụ cột đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, lấy hoạt động khởi nghiệp của sinh viên làm trung tâm nhằm chuyển hóa tri thức thành sản phẩm thực tiễn.

Ông nhấn mạnh, để thúc đẩy cách tân giáo dục và phát triển các mô hình nghiên cứu hiện đại, các cơ sở giáo dục đại học không chỉ cần nguồn lực tài chính mà còn phải đổi mới tư duy quản trị, cơ chế vận hành và phương thức tổ chức nghiên cứu.

Tọa đàm cũng ghi nhận nhiều ý kiến trao đổi của các chuyên gia, nhà khoa học như PGS. TS. Đỗ Hữu Hải, Trưởng khoa Quản trị ngân hàng, Trường Đại học Công nghiệp Việt Hung; ThS. Nguyễn Đức Long, Tổng Giám đốc Học viện Công nghệ AIUNI; TS. Nguyễn Quốc Việt, Viện trưởng Viện Khoa học Quản lý và sáng tạo ứng dụng.

Các ý kiến tại Tọa đàm đều thống nhất cho rằng, chuyển đổi từ mô hình quản trị truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu, AI và công nghệ mô phỏng là xu thế tất yếu nhằm đáp ứng yêu cầu của bối cảnh chuyển đổi số và sự gia tăng tính phức tạp trong quản trị công. Đồng thời, các chuyên gia khẳng định vai trò của công nghệ mô phỏng, Digital Twin, AI và dữ liệu lớn trong việc nâng cao năng lực hoạch định, thử nghiệm, dự báo và đánh giá tác động chính sách trước khi triển khai thực tiễn.

Nhiều ý kiến cũng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương thức đào tạo nguồn nhân lực theo hướng tăng cường trải nghiệm, mô phỏng tình huống thực tiễn; phát triển hạ tầng dữ liệu và thúc đẩy liên kết giữa Nhà nước - cơ sở giáo dục đại học - doanh nghiệp để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và quản trị số bền vững.

Kết luận Tọa đàm, TS. Bùi Phương Đình trân trọng cảm ơn các chuyên gia, nhà khoa học đã đóng góp nhiều ý kiến tâm huyết, cung cấp thêm các luận cứ khoa học và giải pháp thực tiễn quan trọng cho Đề tài. Những kết quả trao đổi tại Tọa đàm sẽ là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện Đề án thành lập Trung tâm VL4GoP, hướng tới xây dựng một thiết chế hỗ trợ đổi mới quản trị công và phát triển nền hành chính hiện đại, thích ứng với kỷ nguyên số.