Chuyên đề 4 Lớp bồi dưỡng nâng cao năng lực xử lý tình huống thực tiễn đối với đội ngũ cán bộ cơ sở: “Ra quyết định dựa trên dữ liệu, sử dụng AI, nền tảng số phục vụ quản trị, kiến tạo phát triển ở cấp xã”

Dự chuyên đề có PGS.TS. Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; các đồng chí Phó Giám đốc Học viện: PGS.TS. Nguyễn Duy Bắc, PGS.TS. Hoàng Phúc Lâm; PGS.TS. Nguyễn Mạnh Hùng; cùng lãnh đạo một số bộ, ban, ngành Trung ương.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang trở thành xu thế tất yếu, yêu cầu đổi mới phương thức quản trị ở cấp cơ sở không chỉ dừng lại ở việc ứng dụng công nghệ mà đòi hỏi sự chuyển biến căn bản trong tư duy điều hành. Chuyên đề tập trung làm rõ yêu cầu chuyển từ mô hình quản lý hành chính truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu, tăng cường năng lực dự báo, phân tích và ra quyết định trên cơ sở bằng chứng, đồng thời giúp đội ngũ cán bộ cấp xã tiếp cận và làm chủ các công cụ AI phục vụ công việc hằng ngày. 

Nội dung chuyên đề đi sâu phân tích khung chuyển đổi số quốc gia, các quan điểm chỉ đạo lớn của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về chuyển đổi số, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo; đồng thời nhấn mạnh vai trò của dữ liệu như một nguồn lực chiến lược trong quản trị công. Theo đó, cấp xã, phường, đặc khu không chỉ là nơi trực tiếp phát sinh dữ liệu mà còn là mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái quản trị số quốc gia, nơi mọi quyết định quản lý ngày càng cần được hỗ trợ bởi dữ liệu chính xác, liên thông và cập nhật theo thời gian thực. 

Nội dung đáng chú ý của chuyên đề là việc nhận diện rõ vai trò, cơ hội và thách thức của trí tuệ nhân tạo trong quản trị công. AI được nhìn nhận là công cụ hỗ trợ đắc lực trong tự động hóa quy trình hành chính, xử lý hồ sơ, phân tích dữ liệu dân cư, dự báo các vấn đề xã hội và nâng cao chất lượng phục vụ người dân. Tuy nhiên, chuyên đề cũng đặt ra yêu cầu đặc biệt về kiểm soát rủi ro, bảo mật dữ liệu, trách nhiệm giải trình và năng lực phản biện của đội ngũ cán bộ khi sử dụng AI, tránh lệ thuộc công nghệ hoặc giao phó hoàn toàn quyết định cho thuật toán. 

Chuyên đề cũng giới thiệu nhiều công cụ AI phổ biến có khả năng hỗ trợ công việc của cán bộ, công chức cấp xã như ChatGPT, NotebookLM, Gemini, Claude, Copilot, Perplexity… từ soạn thảo văn bản, tổng hợp tài liệu, xử lý dữ liệu đến hỗ trợ truyền thông và xây dựng báo cáo. Cùng với đó là những nguyên tắc cốt lõi trong sử dụng AI, đặc biệt là yêu cầu tuyệt đối không đưa dữ liệu nhạy cảm, dữ liệu cá nhân hoặc thông tin thuộc phạm vi bảo mật lên các nền tảng AI công cộng; mọi nội dung do AI hỗ trợ tạo ra đều phải được kiểm chứng trước khi sử dụng trong hoạt động công vụ. 

Điểm nhấn của chuyên đề là giới thiệu các khung tiếp cận quản trị số hiện đại như mô hình DIKW (dữ liệu - thông tin - tri thức - trí tuệ), quy trình 5 bước ra quyết định dựa trên dữ liệu, cũng như hai cách tiếp cận HITL (con người trong vòng ra quyết định) và HOOTL (con người bị đẩy ra ngoài vòng ra quyết định). Qua đó khẳng định nguyên tắc xuyên suốt: AI chỉ là công cụ hỗ trợ, còn con người vẫn là chủ thể ra quyết định, chịu trách nhiệm chính trị, pháp lý và đạo đức công vụ đối với mọi quyết sách quản lý. 

Bên cạnh phần lý thuyết, chuyên đề cũng dành thời lượng đáng kể cho các tình huống thực tiễn gắn trực tiếp với công việc của cán bộ cấp xã, như sử dụng AI trong soạn thảo văn bản hành chính, tổng hợp biên bản họp, phân tích báo cáo, nhận diện điểm nóng trong quản lý địa phương. Các tình huống không chỉ giúp học viên thực hành kỹ năng khai thác AI hiệu quả mà còn nâng cao năng lực kiểm chứng thông tin, chuẩn hóa dữ liệu và ứng xử phù hợp với các rủi ro phát sinh trong môi trường số.

Trong khuôn khổ chuyên đề, phiên tọa đàm, trao đổi thực tiễn đã diễn ra sôi nổi, tập trung làm rõ khả năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu số trong hoạt động quản trị, điều hành ở cấp cơ sở. Qua khảo sát đối với học viên tham dự lớp bồi dưỡng cho thấy, 76,3% cán bộ đã từng sử dụng các câu lệnh tương tác với AI ở những mức độ khác nhau, song vẫn còn gần 24% chưa tiếp cận công nghệ này. Đáng chú ý, nhu cầu đào tạo thực chiến là rất lớn khi có tới 71% học viên mong muốn được trang bị toàn diện các kỹ năng liên quan đến AI và dữ liệu; trong đó, 11% quan tâm đến kỹ năng sử dụng AI trong soạn thảo văn bản, 7,6% mong muốn nâng cao năng lực khai thác, phân tích dữ liệu và 6% chú trọng kỹ năng tham mưu, hỗ trợ ra quyết định. Những con số này phản ánh rõ yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực số cho đội ngũ cán bộ cơ sở trong bối cảnh khối lượng công việc ngày càng lớn, khi một chủ tịch UBND cấp xã có thể phải xử lý từ 50 đến 200 văn bản mỗi ngày.

Tại tọa đàm, các đại biểu đã cùng trao đổi, phân tích nhiều tình huống thực tiễn liên quan đến ứng dụng AI trong công vụ, đặc biệt là hoạt động soạn thảo văn bản hành chính. Qua tình huống giả định về xây dựng văn bản chỉ đạo phòng, chống bão, các chuyên gia cho thấy việc ứng dụng AI có thể rút ngắn đáng kể thời gian xử lý công việc, từ mức 30–45 phút theo phương thức truyền thống xuống còn 5–15 phút, thậm chí chỉ vài phút nếu khai thác hiệu quả công cụ hỗ trợ. Tuy nhiên, các đại biểu cũng cảnh báo, nếu sử dụng AI một cách cảm tính, thiếu kỹ năng hoặc không kiểm chứng kết quả, sản phẩm đầu ra có thể không phù hợp với thực tiễn địa phương, sai thể thức hành chính, thiếu căn cứ pháp lý hoặc sử dụng ngôn ngữ không phù hợp với môi trường công vụ. Nguy cơ lệ thuộc vào AI, phó mặc toàn bộ công việc cho công nghệ mà thiếu vai trò kiểm soát của con người cũng được nhận diện là một rủi ro đáng lưu ý.

Trao đổi tại tọa đàm, các chuyên gia công nghệ đã chia sẻ nhiều kinh nghiệm thực tiễn về cách thức sử dụng AI hiệu quả trong công việc. Theo đó, nguyên tắc cốt lõi được nhấn mạnh là chất lượng đầu ra phụ thuộc trực tiếp vào chất lượng dữ liệu và thông tin đầu vào. Muốn AI hỗ trợ đúng và trúng, người sử dụng phải cung cấp bối cảnh cụ thể, xác định rõ vai trò, nhiệm vụ và yêu cầu đầu ra trong từng câu lệnh. Việc tổ chức, lưu trữ dữ liệu theo từng nhóm công việc, từng lĩnh vực chuyên môn cũng được khuyến nghị như một giải pháp giúp nâng cao hiệu quả khai thác AI, hình thành “trợ lý số” phù hợp với nhu cầu của từng đơn vị, địa phương.

Các chuyên gia thống nhất khẳng định, AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế vai trò của người cán bộ lãnh đạo, quản lý. Mọi quyết định hành chính phải được kiểm chứng trên cơ sở pháp luật, thực tiễn địa phương và trách nhiệm công vụ của người có thẩm quyền. Dữ liệu được ví như “nguồn tài nguyên chiến lược” của quản trị hiện đại, đòi hỏi phải được chuẩn hóa, bảo đảm nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống”, đồng thời được phân loại, quản lý chặt chẽ để bảo đảm an toàn, an ninh thông tin. Các đại biểu cho rằng, thay vì sử dụng AI theo cách riêng lẻ, tự phát, các cơ quan cần từng bước thiết kế lại quy trình công việc, xác định rõ khâu nào ứng dụng AI hỗ trợ, khâu nào bắt buộc con người trực tiếp quyết định.