Chuyên đề 3 Lớp bồi dưỡng nâng cao năng lực xử lý tình huống thực tiễn đối với đội ngũ cán bộ cơ sở: “Điểm nghẽn thể chế và rào cản nội sinh trong quản trị phát triển của cấp xã - Các giải pháp đột phá để xử lý, tháo gỡ”

Dự chuyên đề có PGS.TS. Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; PGS.TS. Lê Hải Bình, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Giám đốc Thường trực Học viện; các đồng chí Phó Giám đốc Học viện: PGS.TS. Nguyễn Duy Bắc, PGS.TS. Hoàng Phúc Lâm; PGS.TS. Nguyễn Mạnh Hùng; cùng lãnh đạo một số bộ, ban, ngành Trung ương.

Chuyên đề được xây dựng trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang đặt ra những yêu cầu mới, cao hơn đối với đội ngũ cán bộ cơ sở, không chỉ ở năng lực tổ chức thực hiện mà còn ở tư duy quản trị phát triển, khả năng nhận diện vấn đề, xử lý tình huống và tham mưu chính sách từ thực tiễn.

Nội dung chuyên đề tập trung làm rõ một số yêu cầu có tính thực tiễn cấp thiết hiện nay: không phải mọi khó khăn ở cơ sở đều là “vướng cơ chế”, càng không thể dừng ở cách phản ánh chung chung về bất cập thể chế. Điều cốt lõi là phải phân biệt rõ đâu là những điểm nghẽn thực sự thuộc khuôn khổ pháp luật, thẩm quyền, phân cấp, phân quyền; đâu là những hạn chế đến từ chính năng lực tổ chức thực thi, văn hóa công vụ, tư duy hành động và trách nhiệm của bộ máy cơ sở.

Từ cách tiếp cận đó, chuyên đề định hướng cho học viên xây dựng tư duy quản trị hiện đại dựa trên bốn trụ cột nền tảng: tư duy hệ thống; phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm và nguồn lực; trách nhiệm giải trình; áp dụng pháp luật theo hướng kiến tạo phát triển. Đây không chỉ là khung lý thuyết, mà là hệ quy chiếu thực tiễn giúp đội ngũ cán bộ cơ sở bóc tách vấn đề, xác định đúng địa chỉ trách nhiệm và lựa chọn giải pháp khả thi.

Một nội dung nổi bật của chuyên đề là yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy “báo cáo khó khăn” sang tư duy “tham mưu giải pháp”. Theo đó, cán bộ cấp xã không chỉ nêu hiện tượng, mà phải chỉ rõ bản chất của điểm nghẽn, xác định vấn đề thuộc thẩm quyền cấp nào, việc gì cấp xã phải chủ động xử lý, việc gì cần kiến nghị cấp trên tháo gỡ. Đây được xem là yêu cầu cốt lõi trong nâng cao năng lực quản trị phát triển của chính quyền cơ sở trong bối cảnh mới.

Bên cạnh việc nhận diện các điểm nghẽn thể chế, chuyên đề cũng đi sâu phân tích những rào cản nội sinh trong đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã. Thực tiễn cho thấy, không ít nơi bộ máy không thiếu người nhưng vẫn thiếu một đội ngũ thực sự đồng bộ, có cơ cấu hợp lý, năng lực phối hợp hiệu quả và khả năng thích ứng với yêu cầu quản trị hiện đại. Những hạn chế về tư duy, năng lực tự học, khả năng sử dụng dữ liệu, kỹ năng điều phối, tinh thần trách nhiệm hay tâm lý né tránh va chạm đang trở thành lực cản không nhỏ đối với hiệu quả hoạt động của bộ máy cơ sở.

Thông qua các tình huống thực tiễn được thiết kế gắn với những vấn đề điển hình trong quản trị cấp xã như đất đai, quy hoạch, đầu tư công, tổ chức bộ máy, đánh giá cán bộ, xử lý khủng hoảng thông tin…, học viên được đặt vào môi trường mô phỏng sát thực tế để trực tiếp phân tích, phản biện, đề xuất giải pháp và rèn luyện năng lực xử lý tình huống.

Chuyên đề không chỉ trang bị kiến thức và phương pháp tiếp cận, mà còn góp phần thúc đẩy sự chuyển biến về tư duy hành động trong đội ngũ cán bộ cơ sở: từ tâm lý trông chờ hướng dẫn sang chủ động kiến tạo giải pháp; từ né tránh trách nhiệm sang dám hành động trong khuôn khổ pháp luật; từ quản lý hành chính thuần túy sang quản trị phát triển thực chất, lấy hiệu quả phục vụ nhân dân làm thước đo.

Trong khuôn khổ chuyên đề, tọa đàm “Điểm nghẽn thể chế và rào cản nội sinh trong quản trị phát triển của cấp xã - các giải pháp đột phá để xử lý, tháo gỡ” đã diễn ra sôi nổi với nhiều trao đổi thẳng thắn, sâu sắc từ các chuyên gia, nhà quản lý và học viên, tập trung nhận diện những điểm nghẽn trong vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực quản trị ở cấp cơ sở.

Tại tọa đàm, các chuyên gia cho rằng, quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang mở ra không gian phát triển mới cho cấp xã, song cũng đặt ra hàng loạt yêu cầu mới về thể chế, tổ chức bộ máy, cơ chế công vụ và chất lượng đội ngũ cán bộ. Một trong những vấn đề được chỉ ra là việc tổ chức thực hiện ở một số nơi vẫn mang tính cơ học, chủ yếu là sự tích hợp nhiệm vụ từ cấp huyện và cấp xã trước đây, trong khi ranh giới thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã ở một số lĩnh vực chưa thật sự được phân định rõ ràng. Điều này khiến bộ máy cấp xã vừa phải đảm đương khối lượng công việc lớn hơn, vừa gặp khó khăn trong tổ chức thực hiện do thiếu tính chuyên sâu và cơ chế phối hợp đồng bộ.

Các ý kiến cũng nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế quản trị công vụ phù hợp với mô hình mới, nhất là cơ chế đánh giá cán bộ, công chức theo hướng thực chất, gắn với hiệu quả công việc và mức độ hoàn thành nhiệm vụ. Theo đó, việc đánh giá cần phân hóa rõ giữa đội ngũ lãnh đạo, quản lý với công chức trực tiếp thực thi, tránh tình trạng áp dụng một khuôn khổ chung, dẫn đến cào bằng, chưa phản ánh đúng chất lượng, hiệu quả công tác.

Một nội dung nhận được nhiều sự quan tâm tại tọa đàm là câu chuyện xây dựng đội ngũ cán bộ cấp xã trong bối cảnh mới. Các chuyên gia cho rằng, sau sắp xếp tổ chức bộ máy, quy mô cấp xã đã thay đổi căn bản, dân số đông hơn, địa bàn rộng hơn, nhiệm vụ lớn hơn và tính chất công việc phức tạp hơn. Tuy nhiên, sự thay đổi về tổ chức chưa đồng nghĩa với sự chuyển biến tương ứng về chất lượng đội ngũ. Thực tế cho thấy, không ít nơi “không thiếu người nhưng thiếu đội ngũ” - tức chưa hình thành được một tập thể thực sự đồng bộ, có cơ cấu hợp lý, biết phối hợp, chia sẻ trách nhiệm và đáp ứng yêu cầu quản trị phát triển trong điều kiện mới.

Tọa đàm cũng đi sâu phân tích những điểm nghẽn phát sinh từ các vấn đề lịch sử, nhất là trong lĩnh vực đất đai, tài nguyên, môi trường và giải phóng mặt bằng. Nhiều ý kiến cho rằng, việc xử lý các tồn đọng kéo dài đòi hỏi sự phân loại rõ nguyên nhân, xác định đúng thẩm quyền, trách nhiệm của từng cấp; đồng thời cần có cơ chế linh hoạt, phù hợp thực tiễn để tháo gỡ dứt điểm, tránh để kéo dài khiếu kiện, ảnh hưởng đến niềm tin của người dân và tiến trình phát triển địa phương.

Về phân cấp, phân quyền, các chuyên gia thống nhất quan điểm rằng, việc giao quyền phải gắn liền với chức năng, nhiệm vụ, trách nhiệm và điều kiện thực thi. Tinh thần xuyên suốt là việc thuộc địa phương phải để địa phương chủ động quyết định và chịu trách nhiệm trong khuôn khổ pháp luật, qua đó rút ngắn quy trình xử lý, nâng cao hiệu quả quản trị và phát huy tính chủ động, sáng tạo của chính quyền cơ sở.

Đối với công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, các ý kiến cho rằng đây là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Việc đào tạo cần chuyển mạnh từ mục tiêu đáp ứng tiêu chuẩn, điều kiện bổ nhiệm sang bồi dưỡng kỹ năng nghề nghiệp thực chất, sát với yêu cầu vị trí việc làm và các tình huống phát sinh trong thực tiễn. Cùng với đó, mỗi cán bộ cần xây dựng tinh thần tự học, chủ động cập nhật tri thức mới, nâng cao năng lực số, khả năng sử dụng công nghệ và thích ứng với môi trường quản trị hiện đại.

Các ý kiến đều thống nhất rằng, khơi thông nguồn lực phát triển quốc gia phải bắt đầu từ việc tháo gỡ những điểm nghẽn ở cấp cơ sở – nơi trực tiếp tổ chức thực thi chính sách, phục vụ người dân và chuyển hóa chủ trương thành hành động cụ thể. Muốn vậy, cùng với hoàn thiện thể chế, điều quan trọng là xây dựng được đội ngũ cán bộ cấp xã đủ năng lực, bản lĩnh, tinh thần đổi mới và trách nhiệm hành động, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.