Tọa đàm khoa học: Định hướng phát triển chuyên môn Khoa Hành chính học trong giai đoạn mới

(apag.edu.vn) - Trong không khí trang trọng, phấn khởi và tự hào hướng tới Kỷ niệm 45 năm ngày thành lập Khoa (1981 - 2026), chiều 09/11/2026, Khoa Hành chính học, Học viện Hành chính và Quản trị công đã tổ chức thành công Tọa đàm khoa học cấp Khoa với chủ đề: “Định hướng phát triển chuyên môn của Khoa Hành chính học trong giai đoạn mới”. Tọa đàm là diễn đàn học thuật đặc biệt quan trọng, hội tụ trí tuệ, tâm huyết và tình cảm của các thế hệ lãnh đạo, các chuyên gia, nhà khoa học hàng đầu trong lĩnh vực hành chính công, nhằm định hình tầm nhìn chiến lược, đổi mới toàn diện công tác nghiên cứu, đào tạo và tư vấn chính sách của Khoa trước những yêu cầu cấp thiết của kỷ nguyên số và quản trị hiện đại.

Tọa đàm khoa học “Định hướng phát triển chuyên môn của Khoa Hành chính học trong giai đoạn mới” diễn ra trong một bối cảnh có ý nghĩa lịch sử đặc biệt. Trải qua gần nửa thế kỷ hình thành và phát triển (1981 - 2026), Khoa Hành chính học luôn giữ vững vị thế là cơ sở đào tạo, nghiên cứu khoa học trọng điểm, giữ vai trò nòng cốt trong việc cung cấp tri thức khoa học hành chính, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và tham mưu chính sách cho nền hành chính nhà nước Việt Nam.

Bước vào giai đoạn hiện nay, trước làn sóng mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, việc triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng việc đưa Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 (với mô hình chính quyền địa phương hai cấp cấp tỉnh và cấp xã), Luật Cán bộ, công chức năm 2025 và các Nghị định mới của Chính phủ vào thực tiễn đang đặt nền hành chính công trước những yêu cầu đổi mới sâu sắc. Yêu cầu tinh gọn bộ máy, phân định rõ thẩm quyền, vận hành chính quyền số, nâng cao năng lực thực thi và tối ưu hóa chất lượng phục vụ người dân đòi hỏi khoa học Hành chính học phải không ngừng bổ sung, phát triển và làm mới nội hàm lý luận cũng như phương pháp tiếp cận.

Phát biểu đề dẫn Tọa đàm, PGS.TS. Nguyễn Thị Hồng Hải - Trưởng Khoa Hành chính họcđã phác họa bức tranh toàn cảnh về chặng đường 45 năm phát triển của Khoa, đồng thời thẳng thắn chỉ ra những thời cơ, thách thức đan xen mà Khoa đang đối mặt trong bối cảnh mới. Theo PGS.TS. Nguyễn Thị Hồng Hải, sự thay đổi thể chế, sự xuất hiện của mô hình chính quyền địa phương hai cấp, áp lực chuyển đổi số, chính phủ số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đòi hỏi Khoa Hành chính học phải chủ động tái định vị chuyên môn, không dừng lại ở những tri thức truyền thống mà phải vươn lên làm chủ các xu hướng quản trị hiện đại: “Hướng tới mốc son 45 năm thành lập Khoa, chúng ta đứng trước yêu cầu cấp thiết phải định hình rõ khung chuyên môn chiến lược. Khoa mong muốn nhận được sự cố vấn từ các thầy, cô đi trước ở bốn trụ cột then chốt: Phát triển các ngành, chuyên ngành sát với thực tiễn; Đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy lấy năng lực thực thi làm trung tâm; Đẩy mạnh các nhóm nghiên cứu tinh hoa gắn với tư vấn chính sách; và Xây dựng đội ngũ giảng viên có tư duy khoa học hiện đại, đáp ứng xuất sắc nhiệm vụ trong kỷ nguyên số.”

Làm rõ nội hàm khoa học và ranh giới tri thức của Hành chính học

Báo cáo bài tham luận mở đầu với chủ đề “Làm rõ nội hàm của Hành chính học trong nghiên cứu và giảng dạy của Khoa Hành chính học trong giai đoạn mới”, PGS.TS. Nguyễn Hữu Hải - Nguyên Trưởng khoa Hành chính học đã đặt vấn đề một cách trực diện và khoa học. Tác giả chỉ ra rằng, khi nền hành chính nhà nước đang trải qua những biến chuyển sâu sắc về chức năng, cơ cấu tổ chức, công nghệ và phương thức phục vụ, việc nhận diện chính xác hạt nhân lý luận của Hành chính học là yêu cầu tiên quyết. Nếu thu hẹp Hành chính học thành kỹ thuật thủ tục giấy tờ hay quy định pháp lý thuần túy, chúng ta sẽ làm nghèo đi đối tượng nghiên cứu; ngược lại, nếu mở rộng không giới hạn sang mọi lĩnh vực quản trị xã hội, Hành chính học sẽ đánh mất bản sắc khoa học riêng.

PGS.TS. Nguyễn Hữu Hải phân tích, đối tượng nghiên cứu riêng biệt của Hành chính học là tổ chức và hoạt động của nền hành chính công, thể hiện qua 4 nhóm quan hệ cơ bản: (1) Quan hệ giữa quyền lực công, pháp luật và quản lý hành chính; (2) Quan hệ giữa cấu trúc tổ chức, phân định thẩm quyền và phối hợp thực thi; (3) Quan hệ giữa người thực thi công vụ với nguồn lực, quy trình và kết quả; (4) Quan hệ giữa cơ quan hành chính với người dân và doanh nghiệp. Tác giả nhấn mạnh việc chuyển dịch cách tiếp cận từ “bộ máy làm gì” sang “nền hành chính tạo ra kết quả gì và cho ai”, đồng thời đề xuất phát triển tri thức ngành dựa trên 5 trụ cột: Lý luận nền hành chính và giá trị công; Thể chế và tổ chức bộ máy; Công vụ và quản trị nhân sự; Quản lý thực thi chính sách và dịch vụ công; Quản trị số, dữ liệu và đổi mới hành chính.

Khẳng định vai trò kiến tạo của Hành chính học trong nâng cao năng lực quản trị quốc gia

Tiếp nối dòng chảy lý luận, PGS.TS. Võ Kim Sơn - Nguyên Trưởng khoa Hành chính học đã trình bày bài tham luận “Làm rõ vai trò của Hành chính học trong nghiên cứu và giảng dạy tại Khoa Hành chính học trong giai đoạn hiện nay”. Tác giả nhấn mạnh rằng Hành chính học không chỉ là môn học cung cấp tri thức lý thuyết về bộ máy nhà nước, mà là nguồn tri thức ứng dụng trực tiếp, cung cấp cơ sở khoa học cho việc nâng cao năng lực quản trị quốc gia và cải cách hành chính.

Bài tham luận làm rõ 4 vai trò cốt lõi của Hành chính học:

(1) Cung cấp cơ sở khoa học cho thiết kế và đổi mới thể chế hành chính, giúp các chính sách phân cấp, phân quyền và tinh gọn bộ máy không dừng lại ở sơ đồ số lượng mà hướng tới tính nhất quán và năng lực thực thi.

(2) Nâng cao hiệu quả thực thi chính sách và chất lượng phục vụ, thu hẹp khoảng cách giữa chủ trương và thực tế thông qua việc nghiên cứu trải nghiệm của người dân (kết hợp các chỉ số như PAPI với dữ liệu hành chính).

(3) Phát triển năng lực công vụ và văn hóa phục vụ, đào tạo đội ngũ cán bộ chuyên nghiệp, liêm chính, có tư duy phân tích và trách nhiệm giải trình.

(4) Cung cấp bằng chứng thực tiễn cho quản trị số, chuyển từ ứng dụng công nghệ thuần túy sang đổi mới thực chất phương thức vận hành công quyền. PGS.TS. Võ Kim Sơn kiến nghị Khoa cần đẩy mạnh nghiên cứu từ bài toán thực tiễn, xây dựng ngân hàng tình huống (case study) và tăng cường hợp tác với các địa phương.

Đổi mới nghiên cứu và giảng dạy về mô hình tổ chức bộ máy hành chính

Trình bày bài tham luận “Nghiên cứu và giảng dạy về mô hình tổ chức bộ máy hành chính tại Khoa Hành chính học trong giai đoạn mới”, PGS.TS. Lê Thị Vân Hạnh - Nguyên Phó Giám đốc Học viện Hành chính quốc gia, Nguyên Phó Trưởng khoa Hành chính học đã tiếp cận cấu trúc bộ máy từ góc độ hệ thống, chức năng và kết quả đầu ra. Tác giả khẳng định, việc tinh gọn bộ máy không đơn thuần là giảm đầu mối hay cắt giảm tầng nấc, mà quan trọng hơn là phải bảo đảm sự tương xứng giữa thẩm quyền, nguồn lực và trách nhiệm.

Phân tích mô hình chính quyền địa phương hai cấp, PGS.TS. Lê Thị Vân Hạnh làm rõ: Cấp tỉnh phải phát huy vai trò hoạch định, điều phối, hướng dẫn chuyên môn và kiểm tra; trong khi cấp xã mang đặc trưng tổng hợp, gần dân và phản ứng kịp thời trước các yêu cầu thực tế. Trong môi trường số, tổ chức bộ máy phải gắn liền với quy trình công việc liên thông và quản trị dữ liệu. Tác giả đề xuất khung 5 nhóm tiêu chí đánh giá mô hình bộ máy: Tính rõ ràng về chức năng/thẩm quyền; Sự tương xứng giữa nhiệm vụ và nguồn lực; Chất lượng phối hợp; Hiệu quả xử lý công việc; và Mức độ đáp ứng người dân. Đây là những gợi mở quan trọng để Khoa đưa vào chương trình giảng dạy và nghiên cứu so sánh.

Giải mã và hoàn thiện quan hệ phối hợp trong thực thi công vụ chính quyền địa phương hai cấp

Tiếp tục đi sâu vào vận hành thực tế của bộ máy, PGS.TS. Bùi Huy Khiên - Nguyên Phó Trưởng khoa Hành chính học đã mang đến Tọa đàm bài tham luận rất thiết thực: “Tập trung nghiên cứu và giảng dạy về quan hệ phối hợp trong thực thi công vụ của chính quyền địa phương hai cấp tại Khoa Hành chính học trong giai đoạn mới”. Bài tham luận nhấn mạnh, trong mô hình hai cấp, phối hợp không còn là hoạt động tình thế mà là điều kiện sống còn để công việc được giải quyết liên tục, đúng hạn và đúng pháp luật.

PGS.TS. Bùi Huy Khiên chỉ ra sự cần thiết phải phân biệt rõ “phối hợp” với các quan hệ chỉ đạo, kiểm tra hay phân cấp, ủy quyền, tránh tình trạng “phối hợp tập thể” làm mờ trách nhiệm cá nhân. Bài viết phân tích 3 dạng quan hệ phối hợp: Phối hợp dọc (tỉnh - xã), Phối hợp ngang (giữa các sở, ngành, bộ phận cùng cấp) và Phối hợp mở rộng (với các chủ thể xã hội). Tác giả kiến nghị xây dựng cơ chế phối hợp chuẩn hóa gồm 6 nội dung bắt buộc: Mục tiêu/sản phẩm chung; Cơ quan chủ trì; Cơ quan phối hợp và trách nhiệm cụ thể; Thời hạn và kênh thông tin; Thẩm quyền xử lý vướng mắc; và Phương thức đánh giá. Đồng thời, công nghệ số và chia sẻ dữ liệu phải được xem là công cụ đắc lực để xóa bỏ các “điểm đứt gãy” trong phục vụ người dân.

Đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong nghiên cứu và giảng dạy về hành chính số

Trình bày tham luận với chủ đề “Khoa Hành chính học đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong nghiên cứu và giảng dạy về nền hành chính trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay”, TS. Chu Xuân Khánh - Nguyên Phó Trưởng khoa Hành chính học đã khẳng định hợp tác quốc tế là chìa khóa để nâng tầm tri thức và chuẩn hóa phương pháp nghiên cứu theo chuẩn mực toàn cầu.

TS. Chu Xuân Khánh nhấn mạnh, hợp tác quốc tế không nên chỉ dừng ở việc giao lưu trao đổi đoàn mang tính hình thức, mà phải tạo ra các sản phẩm học thuật thực chất. Dẫn chứng từ Khảo sát Chính phủ điện tử của Liên Hợp Quốc năm 2024 (UN E-Government Survey 2024) và Khuyến nghị của OECD về Chính phủ số, tác giả đề xuất 4 hướng nghiên cứu ưu tiên cho Khoa: (1) Quản trị dữ liệu công và an toàn thông tin; (2) Chính phủ số lấy người dân làm trung tâm; (3) Tổ chức bộ máy và năng lực công vụ trong môi trường số; (4) Quản trị và kiểm soát rủi ro khi ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong khu vực công. Bài tham luận cũng gợi mở phương thức đồng giảng dạy, phát triển học liệu so sánh và nhấn mạnh nguyên tắc bảo đảm an toàn dữ liệu quốc gia khi hợp tác xuyên biên giới.

Quản trị tổng thể và phát triển nguồn nhân lực hành chính đáp ứng yêu cầu mới

Báo cáo bài tham luận cuối cùng với chủ đề “Khoa Hành chính học tập trung nghiên cứu và giảng dạy về phát triển đội ngũ nhân sự hành chính đáp ứng yêu cầu mới”, PGS.TS. Ngô Thành Can - Nguyên Phó Trưởng khoa Hành chính học đã đặt con người vào vị trí trung tâm của mọi nỗ lực cải cách. Tác giả phân tích, sự vận hành của nền hành chính và tính hiệu quả của công nghệ cuối cùng đều phụ thuộc vào năng lực và đạo đức của đội ngũ thực thi công vụ.

Căn cứ vào Luật Cán bộ, công chức năm 2025 và Nghị định số 361/2025/NĐ-CP về vị trí việc làm công chức, PGS.TS. Ngô Thành Can khẳng định phát triển nhân sự hành chính phải là một quá trình quản trị tổng thể từ xác định nhu cầu, tuyển dụng, bố trí theo vị trí việc làm, đào tạo, đánh giá đến tạo động lực. Tác giả phác họa Khung 5 nhóm năng lực cốt lõi cho giai đoạn mới: (1) Năng lực pháp lý và thể chế; (2) Năng lực tham mưu và giải quyết vấn đề; (3) Năng lực phối hợp, giao tiếp và phục vụ; (4) Năng lực số và quản trị dữ liệu; (5) Năng lực thích ứng và đạo đức công vụ. Tác giả đề xuất 5 giải pháp quản trị tổng thể và nhấn mạnh Khoa cần đổi mới mạnh mẽ các chương trình bồi dưỡng cán bộ, công chức theo hướng đánh giá sự thay đổi trong chất lượng thực thi công vụ sau đào tạo.

Sau 6 bài tham luận đặc sắc, Tọa đàm đã bước vào phần thảo luận tự do vô cùng sôi nổi dưới sự điều hành tài tình, linh hoạt của Chủ tọa. Các đại biểu, nhà khoa học và toàn thể giảng viên Khoa Hành chính học đã cùng nhau trao đổi, phân tích làm rõ thêm nhiều khía cạnh lý luận và thực tiễn. Không khí thảo luận diễn ra bộc lộ rõ tinh thần dân chủ, khoa học, cởi mở và tràn đầy nhiệt huyết.

Nhiều ý kiến thảo luận đã tập trung làm rõ giải pháp kết nối giữa bài giảng lý thuyết với dữ liệu thực tế từ chỉ số PAPI, cải cách thủ tục hành chính tại cơ sở; phương thức tổ chức các nhóm nghiên cứu mạnh; cũng như việc biên soạn bộ giáo trình, tài liệu bồi dưỡng mới phản ánh đúng tinh thần của Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 và Luật Cán bộ, công chức năm 2025.

Phát biểu tổng kết và kết luận Tọa đàm, PGS.TS. Nguyễn Thị Hồng Hải – Trưởng khoa Hành chính học, Học viện Hành chính và Quản trị công đã trân trọng cảm ơn những đóng góp trí tuệ vô giá, đầy tâm huyết của các thầy nguyên lãnh đạo Khoa. Thay mặt Ban Tổ chức, Trưởng khoa đã tổng hợp và khái quát 6 kết luận trọng tâm mang tính sứ mệnh để định hướng hành động cho Khoa trong thời gian tới:

(1) Thống nhất nhận diện đối tượng và bản sắc khoa học: Giữ vững hạt nhân lý luận của Hành chính học là nghiên cứu tổ chức và hoạt động của nền hành chính công; đồng thời xây dựng Khung khái niệm chung làm nền tảng kết nối tất cả các học phần đào tạo và hướng nghiên cứu của Khoa.

(2) Ưu tiên nghiên cứu mô hình chính quyền địa phương hai cấp: Đẩy mạnh các đề tài nghiên cứu thực tiễn về phân định thẩm quyền, nguồn lực, quan hệ phối hợp tỉnh - xã và chất lượng dịch vụ công tại cơ sở.

(3) Đổi mới toàn diện phương pháp đào tạo, bồi dưỡng: Chuyển mạnh sang đào tạo dựa trên năng lực thực thi; tăng cường ứng dụng phương pháp nghiên cứu tình huống (case study), dữ liệu thực tế và trải nghiệm phục vụ người dân trong giảng dạy.

(4) Tăng cường nghiên cứu quản trị số và hợp tác quốc tế: Đội ngũ giảng viên chủ động nghiên cứu về quản trị dữ liệu, chính phủ số, ứng dụng AI trong khu vực công; mở rộng hợp tác quốc tế thực chất về đồng giảng dạy và công bố khoa học.

(5) Hình thành các nhóm nghiên cứu tinh hoa và kế hoạch hành động cụ thể: Khẩn trương thành lập các nhóm nghiên cứu chuyên sâu, gắn kết quả nghiên cứu khoa học với việc biên soạn giáo trình, tài liệu bồi dưỡng và tư vấn chính sách cho các cơ quan nhà nước.

(6) Chú trọng phát triển năng lực đội ngũ; hướng tới có năng lực làm việc trong môi trường quốc tế. Nhất là khi Khoa đã triển khai Chương trình đào tạo đại học QLNN 50% bằng tiếng Anh. Cùng với đó, tích cực thực hiện tư vấn chính sách, tham gia các đề tài của địa phương, bộ, ngành và chủ động kết nối truyền thông chia sẻ tri thức về hành chính.

Tọa đàm khoa học “Định hướng phát triển chuyên môn của Khoa Hành chính học trong giai đoạn mới” đã khép lại thành công rực rỡ vào lúc 16h00 cùng ngày trong những tràng pháo tay ấm áp và niềm hân hoan rạng rỡ của toàn thể đại biểu tham dự. Những tấm ảnh lưu niệm giữa các thế hệ lãnh đạo, nhà khoa học và giảng viên của Khoa đã ghi lại khoảnh khắc đẹp đẽ, biểu tượng cho sự nối tiếp thế hệ, tinh thần đoàn kết và khát vọng vươn lên không ngừng.

Thành công của Tọa đàm không chỉ thể hiện ở chất lượng học thuật vượt trội của 6 bài tham luận và các ý kiến thảo luận sắc bén, mà quan trọng hơn, sự kiện đã thắp sáng niềm tin, định hình rõ nét con đường phát triển chuyên môn của Khoa Hành chính học trong giai đoạn mới. Với nền tảng 45 năm truyền thống vẻ vang, cùng trí tuệ, bản lĩnh và tinh thần đổi mới sáng tạo của tập thể cán bộ, giảng viên, Khoa Hành chính học thuộc Học viện Hành chính và Quản trị công nhất định sẽ tiếp tục gặt hái nhiều thành tựu to lớn hơn nữa, đóng góp xuất sắc vào sự nghiệp cải cách hành chính, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và quản trị quốc gia hiện đại trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Khoa Hành chính học