Nói chuyện chuyên đề “Hệ sinh thái pháp luật và xu thế phát triển của pháp luật hành chính đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia”

(apag.edu.vn) - Chiều ngày 04/11/2026, tại Phòng Truyền thống (trụ sở 77 Nguyễn Chí Thanh, Hà Nội), Khoa Luật thuộc Học viện Hành chính và Quản trị công đã chủ trì tổ chức Buổi nói chuyện chuyên đề với chủ đề “Hệ sinh thái pháp luật và xu thế phát triển của pháp luật hành chính đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia”. Chương trình do PGS.TS. Trần Thị Diệu Oanh, Trưởng khoa Luật chủ trì, được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến qua nền tảng Microsoft Teams. Đây là hoạt động học thuật trọng điểm thực hiện Kế hoạch số 2288-KH/HVHCQTC ngày 13/10/2026 của Học viện Hành chính và Quản trị công nhằm thiết thực hưởng ứng Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (09/11), hướng tới kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11) và dấu mốc 45 năm Ngày thành lập Khoa Luật (26/9/1981 - 26/9/2026).

Tham dự và trực tiếp trình bày tại Buổi nói chuyện chuyên đề có hai diễn giả là các nhà khoa học đầu ngành trong lĩnh vực pháp lý: GS.TS. Phạm Hồng Thái, Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Luật học và GS.TS. Võ Khánh Vinh, Phó Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Luật học. Về phía Học viện Hành chính và Quản trị công có PGS.TS. Huỳnh Văn Thới, Giám đốc Phân hiệu Học viện Hành chính và Quản trị công tại Thành phố Hồ Chí Minh; TS. Lê Thị Hoa, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Quản lý nhà nước; TS. Nguyễn Thị Hoàn, Phó Trưởng khoa Luật; cùng đại diện lãnh đạo các đơn vị thuộc và trực thuộc Học viện, đông đảo viên chức, giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên quan tâm tham dự trực tiếp cũng như tại các điểm cầu trực tuyến.

Buổi nói chuyện chuyên đề được tổ chức nhằm tạo diễn đàn khoa học để các chuyên gia, giảng viên và người học làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn về hệ sinh thái pháp luật cũng như vị trí, vai trò của pháp luật hành chính trong hệ thống pháp luật Việt Nam và quản trị quốc gia. Qua đó, chương trình tập trung phân tích xu thế vận động của pháp luật hành chính gắn với tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, cải cách hành chính, phân cấp, phân quyền và chuyển đổi số, tạo cơ sở đề xuất các định hướng, giải pháp nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong giai đoạn mới.

Phát biểu khai mạc và đề dẫn Buổi nói chuyện chuyên đề, PGS.TS. Trần Thị Diệu Oanh nhấn mạnh chủ đề chương trình đặt ra những vấn đề có ý nghĩa cốt lõi đối với khoa học pháp lý hiện đại, đặc biệt là việc nhận diện hệ sinh thái pháp luật trong tính hệ thống, sự liên kết và tương tác đa chiều giữa các thiết chế, quy phạm, chủ thể và cơ chế thực thi. Theo Trưởng khoa Luật, việc nghiên cứu vị trí, vai trò và thực trạng của pháp luật hành chính cần được đặt trong chỉnh thể bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền, đẩy mạnh cải cách hành chính, phân cấp, phân quyền và chuyển đổi số quốc gia. PGS.TS. Trần Thị Diệu Oanh đề nghị các đại biểu, giảng viên và học viên tập trung trao đổi để nhận diện rõ những xu thế phát triển mới, từ đó gợi mở các giải pháp hoàn thiện pháp luật hành chính đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia hiện đại, hiệu lực và hiệu quả.

Tiếp cận từ góc độ lý luận chung và định hướng thể chế phát triển, GS.TS. Võ Khánh Vinh đã trình bày chuyên đề “Hệ sinh thái pháp luật trong hệ sinh thái phát triển Việt Nam - Những vấn đề lý luận và định hướng phát triển”. Giáo sư khẳng định sự chuyển đổi mô hình phát triển của Việt Nam trong kỷ nguyên mới đòi hỏi phải đổi mới căn bản, tận cùng nhận thức về thể chế và pháp luật; trong đó, pháp luật không chỉ đơn thuần là công cụ quản lý và điều chỉnh xã hội mà ngày càng trở thành một cấu phần của năng lực phát triển quốc gia, là nguồn lực và động lực quan trọng cho sự bứt phá. Phân tích sự chuyển dịch từ tư duy hệ thống sang tư duy hệ sinh thái, GS.TS. Võ Khánh Vinh chỉ rõ hệ sinh thái pháp luật là một chỉnh thể mở, động, thích ứng gồm 04 đặc trưng cốt lõi (tính tương tác đa chiều với các hệ sinh thái kinh tế, chính trị, quốc phòng, an ninh; tính phụ thuộc lẫn nhau; tính phản hồi thường xuyên từ đời sống thực tiễn; tính thích ứng lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm) và được vận hành theo cấu trúc đa tầng từ tầng giá trị - nền tảng pháp quyền, tầng chính sách và quy phạm pháp luật (với nguyên tắc chính sách phải đi trước quy phạm), tầng thể chế và các chủ thể, đến điều kiện bảo đảm vận hành và các dòng vận động thông tin, dữ liệu, nguồn lực.

Đánh giá thực trạng hệ sinh thái pháp luật Việt Nam hiện nay với quy mô khoảng 46.776 văn bản quy phạm pháp luật đang có hiệu lực thi hành (bao gồm 247 luật và hơn 11.000 văn bản cấp trung ương) cùng những bước tiến ban đầu trong ứng dụng chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI), GS.TS. Võ Khánh Vinh thẳng thắn chỉ ra 04 điểm nghẽn căn bản: tư duy còn nặng về quản lý, kiểm soát khép kín và xem nặng văn bản hơn sự vận hành thực tế; quy trình chính sách còn hình thức, thiếu sự mổ xẻ thấu đáo trước khi soạn thảo điều luật; khâu tổ chức thi hành vẫn là khâu yếu nhất tạo ra khoảng cách lớn giữa “pháp luật trên văn bản” và “pháp luật trong hành động”; đồng thời thiếu cơ chế phản hồi, giám sát và đo lường chi phí tuân thủ sau ban hành. Từ đó, Giáo sư đề xuất 04 định hướng kiến tạo hệ sinh thái pháp luật Việt Nam trong giai đoạn mới: chuyển mạnh từ tư duy “quản lý xã hội” sang tư duy “kiến tạo phát triển” và từ tư duy văn bản sang tư duy hệ sinh thái; lấy con người và sự phát triển làm trung tâm; chuyển từ xây dựng pháp luật sang quản trị vòng đời pháp luật; và hoàn thiện cơ chế phản hồi thích nghi nhanh nhằm xử lý kịp thời các mâu thuẫn, chồng chéo, xung đột lợi ích giữa các nhóm, bộ, ngành trên nguyên tắc lợi ích quốc gia - dân tộc là tối thượng.

Bàn sâu về xu thế vận động của ngành luật chuyên ngành trong chỉnh thể hệ sinh thái pháp luật, GS.TS. Phạm Hồng Thái tập trung làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn của Luật Hành chính trước yêu cầu quản trị quốc gia. Khẳng định Luật Hành chính là lĩnh vực đồ sộ, phức tạp và có tần suất tác động trực tiếp lớn nhất đến đời sống xã hội, Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Luật học đã phân tích thấu đáo mối quan hệ giữa hai khái niệm “quản lý nhà nước” và “quản trị quốc gia”. Giáo sư lưu ý cách hiểu đồng nhất việc “chuyển từ quản lý sang quản trị” với việc từ bỏ quản lý nhà nước là chưa chuẩn xác; bởi quản lý nhà nước luôn tồn tại, phát triển và giữ vai trò xương sống của trật tự công quyền, trong khi quản trị quốc gia là phương thức bao hàm sự tham gia của đa chủ thể cùng phối hợp, đồng kiến tạo và chia sẻ trách nhiệm trong hoạch định, thực thi chính sách công. Do đó, Luật Hành chính hiện đại không thể tiếp tục đứng ở vị thế thuần túy cai trị mà phải kiến tạo khuôn khổ pháp lý để các chủ thể ngoài nhà nước tham gia thực chất vào tiến trình quản trị công.

Để xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, liêm chính, kiến tạo và phục vụ, GS.TS. Phạm Hồng Thái đề xuất pháp luật hành chính cần thay đổi căn bản trên 03 khía cạnh: (i) Phân định rành mạch thẩm quyền của tập thể lãnh đạo với trách nhiệm cá nhân người đứng đầu trong Luật Tổ chức Chính phủ và Luật Tổ chức chính quyền địa phương, khắc phục tình trạng giao thoa, chồng chéo để xác định rõ quyền hạn, công việc và trách nhiệm; (ii) Xác lập rõ thẩm quyền gắn với từng vị trí việc làm và bảo đảm tính độc lập, chịu trách nhiệm trực tiếp trước pháp luật của công chức khi giải quyết chuyên môn, tránh sự can thiệp trái luật hoặc chỉ đạo sai thẩm quyền từ cấp trên; (iii) Đưa cách tiếp cận “Kinh tế học pháp luật” vào xây dựng pháp luật hành chính nhằm đánh giá tác động kinh tế, tính toán chi phí tuân thủ của người dân, doanh nghiệp và khả năng thúc đẩy dòng chảy vốn trước khi ban hành quy định. Liên hệ với công tác đào tạo và nghiên cứu luật học, dẫn chứng việc Trường Đại học Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội vừa nghiệm thu giáo trình “Kinh tế học pháp luật”, GS.TS. Phạm Hồng Thái khuyến nghị đội ngũ giảng viên trẻ cần đổi mới cách biên soạn giáo trình theo hướng súc tích (khoảng 200 - 280 trang như thông lệ các nước tiên tiến), giảm tính giáo điều và gắn chặt với tình huống, án lệ thực tiễn. Trong bối cảnh người học có thể tra cứu văn bản nhanh chóng qua AI và các công cụ tìm kiếm, người thầy cần tập trung truyền thụ phương pháp tư duy pháp lý, năng lực phân tích tình huống thực tiễn và tinh thần phục vụ công lý, qua đó phát huy thế mạnh truyền thống của Học viện Hành chính và Quản trị công trong đào tạo gắn liền với thực tiễn hành chính nhà nước.

Những phân tích sâu sắc từ góc nhìn liên ngành Luật học - Kinh tế học - Quản trị công của hai diễn giả đã mở ra không gian đối thoại học thuật giàu tính lý luận và thực tiễn cho đội ngũ giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên tham dự chương trình. Các vấn đề về quản trị vòng đời pháp luật, đo lường chi phí tuân thủ và đổi mới phương pháp tiếp cận Luật Hành chính trong kỷ nguyên số đã nhận được sự quan tâm, đồng thuận cao của các đại biểu tham dự.

Phát biểu kết luận Buổi nói chuyện chuyên đề, PGS.TS. Trần Thị Diệu Oanh trân trọng cảm ơn GS.TS. Phạm Hồng Thái và GS.TS. Võ Khánh Vinh đã dành thời gian chia sẻ những tri thức khoa học sâu sắc, đồng thời gửi lời tri ân tới hai Giáo sư nhân dịp tháng kỷ niệm Ngày Pháp luật Việt Nam (09/11) và hướng tới Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11). Trưởng khoa Luật khẳng định những luận cứ khoa học và định hướng phương pháp luận được trình bày tại chương trình là nguồn tư liệu quý báu giúp đội ngũ giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên của Khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công tiếp tục hoàn thiện các công trình nghiên cứu, luận án, luận văn cũng như đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng hiện đại. Thông qua chương trình, các mục tiêu học thuật của Khoa Luật đã được hiện thực hóa rõ nét, góp phần bổ sung luận cứ khoa học phục vụ công tác nghiên cứu, đào tạo và tham mưu chính sách trong tiến trình hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, hướng tới xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu lực, hiệu quả trong kỷ nguyên mới.

Khoa Luật