Hội thảo khoa học: “Tác động của kinh tế chia sẻ đối với quản trị và phát triển du lịch bền vững”

(apag.edu.vn) - Sáng ngày 22/10/2026, tại Hà Nội, Học viện Hành chính và Quản trị công tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Tác động của kinh tế chia sẻ đối với quản trị và phát triển du lịch bền vững”. PGS.TS. Đỗ Thị Kim Tiên, Trưởng Khoa Kinh tế chủ trì Hội thảo. Hội thảo được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến đến các phân hiệu của Học viện.

 

Tham dự Hội thảo, về phía các đại biểu khách mời, có: ông Nguyễn Văn Thành, Trưởng phòng Phát triển Thương mại điện tử (TMĐT) trong nước, Cục trưởng Cục Thương mại điện tử, Bộ Công thương; TS. Hà Khắc Minh, Tổng Biên tập Tạp chí Tài chính doanh nghiệp; TS. Mạc Quốc Anh, Viện trưởng Viện Kinh tế và Phát triển doanh nghiệp, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội; TS. Vũ Thị Thuý Hằng, Phó Trưởng khoa Thương mại điện tử, Trường Đại học Thương mại; bà Nhữ Thị Ngần, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần đầu tư du lịch Hà Nội; ông Trần Quốc Hưng và bà Nguyễn Bích Ngọc, giảng viên Khoa Du lịch, Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội.

Về phía Học viện Hành chính và Quản trị công, có lãnh đạo các khoa, ban, đơn vị, các chuyên gia, nhà khoa học, giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên và sinh viên Học viện quan tâm đến chủ đề hội thảo tham dự trực tiếp và trực tuyến.

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, PGS.TS. Đỗ Thị Kim Tiên cho biết, kinh tế chia sẻ đang tạo ra những thay đổi đáng kể trong cách thức huy động nguồn lực, cung ứng dịch vụ và tổ chức quan hệ giữa các chủ thể trong du lịch, qua đó đặt ra yêu cầu đổi mới quản trị hướng tới phát triển bền vững. Nhờ công nghệ số, các nguồn lực chưa được khai thác hết, như: cơ sở lưu trú, phương tiện và tri thức bản địa có thể được kết nối với nhu cầu thị trường, tạo điều kiện để cá nhân, hộ gia đình và các chủ thể quy mô nhỏ tham gia sâu hơn vào hoạt động du lịch.

PGS.TS. Đỗ Thị Kim Tiên cũng nhấn mạnh, cần nhận diện đúng bản chất của kinh tế chia sẻ, phân biệt việc chia sẻ nguồn lực sẵn có với hoạt động kinh doanh chuyên nghiệp thông qua nền tảng, bởi sự khác biệt về quy mô và phương thức hoạt động dẫn đến những yêu cầu khác nhau về trách nhiệm pháp lý và quản lý. Kinh tế chia sẻ có thể nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản, đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng sinh kế và phát huy vai trò cộng đồng, nhưng cũng tiềm ẩn các vấn đề về chất lượng dịch vụ, thuế, an toàn, lao động, dữ liệu, sức chịu tải điểm đến và phân bổ lợi ích. Đối với Việt Nam, yêu cầu đặt ra là phát huy được khả năng huy động nguồn lực xã hội, đồng thời bảo vệ tài nguyên, quyền lợi của du khách và lợi ích lâu dài của cộng đồng. Quản trị cần theo kịp cách thức thị trường vận hành, dựa trên thông tin đáng tin cậy và sự phối hợp giữa cơ quan nhà nước, doanh nghiệp nền tảng, người cung ứng, cộng đồng và du khách.

Định hướng nội dung trao đổi tại Hội thảo, PGS.TS. Đỗ Thị Kim Tiên đề xuất các đại biểu tập trung thảo luận làm rõ các câu hỏi: (1) Cần sử dụng những tiêu chí nào để nhận diện kinh tế chia sẻ trong du lịch và phân biệt với hoạt động kinh doanh nền tảng thương mại? (2) Đánh giá hiệu quả của mô hình kinh tế chia sẻ bằng những chỉ báo nào ngoài số giao dịch và doanh thu? (3) Công cụ chính sách cần được Nhà nước ưu tiên để hỗ trợ đổi mới sáng tạo, bảo đảm cạnh tranh công bằng và kiểm soát rủi ro? Trách nhiệm của nền tảng và người cung ứng cần được xác lập ra sao? (4) Cơ chế chia sẻ dữ liệu và phối hợp giữa các bên cần được thiết kế như thế nào để phục vụ quản trị điểm đến, bảo vệ thông tin cá nhân và tăng trách nhiệm giải trình? và (5) Những giải pháp nào có thể triển khai trước ở cấp địa phương và cơ sở kinh doanh? Cơ sở đào tạo cần đổi mới nghiên cứu, chương trình và hợp tác thực tiễn như thế nào để chuẩn bị nhân lực đáp ứng các yêu cầu này?

Tham luận tại Hội thảo, ông Nguyễn Văn Thành tập trung làm rõ yêu cầu quản lý nhà nước đối với TMĐT xuyên biên giới trong lĩnh vực du lịch, trong đó lưu trú qua các nền tảng thương mại điện tử trung gian là một mô hình tiêu biểu. Các nền tảng vừa giúp du khách thuận tiện tìm kiếm, so sánh, đặt dịch vụ vừa hỗ trợ cơ sở lưu trú tiếp cận khách hàng, mở rộng kênh bán và góp phần phát triển dịch vụ, việc làm, trải nghiệm bản địa. Tuy nhiên, mô hình này cũng dẫn đến các rủi ro về thông tin cơ sở lưu trú, chất lượng dịch vụ, hoàn tiền, thuế, khai báo lưu trú, an ninh và sử dụng nhà ở sai mục đích, đòi hỏi việc quản lý trên nền tảng phải gắn với kiểm tra hoạt động thực tế.

Về mặt pháp lý, ông Nguyễn Văn Thành nhấn mạnh việc nhận diện đúng nền tảng, phân loại mô hình hoạt động và xác định trách nhiệm của từng chủ thể, đặc biệt đối với nền tảng trung gian nước ngoài. Các nền tảng phải thực hiện xác thực chủ cơ sở, kiểm duyệt thông tin, giám sát và xử lý vi phạm; đồng thời bảo đảm minh bạch thông tin, điều kiện giao dịch và quyền lợi của khách hàng. Trên cơ sở đó, ông đề xuất tăng cường minh bạch dữ liệu và đối soát giao dịch, lưu trữ thông tin phục vụ quản lý, đồng thời thiết lập cơ chế phối hợp giữa Bộ Công Thương, cơ quan thuế, bộ phận thanh toán, cơ quan công an, du lịch và chính quyền địa phương. Qua đó, hướng tới phát triển du lịch số bền vững trên nền tảng tuân thủ pháp luật, minh bạch dữ liệu, rõ trách nhiệm của các nền tảng và bảo vệ quyền lợi du khách.

Với chủ đề “Nâng cao hiệu quả quản lý thuế tạo động lực phát triển kinh tế chia sẻ trong lĩnh vực du lịch”, TS. Hà Khắc Minh phân tích vai trò của quản lý thuế trong việc tạo động lực phát triển kinh tế chia sẻ trong lĩnh vực du lịch trong bối cảnh các nền tảng số ngày càng được sử dụng rộng rãi để kết nối dịch vụ lưu trú, vận chuyển và trải nghiệm. Kinh tế chia sẻ góp phần khai thác nguồn lực nhàn rỗi, đa dạng hóa sản phẩm du lịch và tạo thêm cơ hội thu nhập cho hộ gia đình, cá nhân. Tuy nhiên, mô hình này cũng đặt ra nhiều thách thức đối với quản lý thuế do chủ thể kinh doanh phân tán, sử dụng nhiều nền tảng, dữ liệu giao dịch nằm ở nhiều hệ thống và có thể phát sinh thanh toán xuyên biên giới.

TS. Hà Khắc Minh làm rõ những khó khăn trong việc xác định người nộp thuế, doanh thu thực tế, phí nền tảng, các khoản hủy và hoàn tiền; đồng thời, phân tích khuôn khổ pháp lý mới về quản lý thuế đối với hộ, cá nhân kinh doanh, đặc biệt là cơ chế khấu trừ, khai thay, nộp thay trên nền tảng số và quy định về hóa đơn điện tử. Từ đó, ông chỉ ra yêu cầu cân bằng giữa bảo đảm thu đúng, thu đủ, công bằng thuế và giảm chi phí tuân thủ cho các chủ thể kinh doanh nhỏ lẻ.

Trên cơ sở đó, TS. Hà Khắc Minh đề xuất các nhóm giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thuế tạo động lực phát triển kinh tế chia sẻ trong lĩnh vực du lịch, gồm: hoàn thiện hướng dẫn thực thi pháp luật và chính sách thuế đối với du lịch; sớm ban hành các ưu đãi đặc thù; chuẩn hóa, kết nối dữ liệu từ nền tảng, thanh toán và hóa đơn; làm rõ trách nhiệm của các nền tảng số; hiện đại hóa hóa đơn điện tử; tăng cường quản lý thuế dựa trên rủi ro và nâng cao tuân thủ tự nguyện. Đặc biệt, cách tiếp cận quản lý dựa trên dữ liệu, minh bạch và có khả năng giải trình được xác định là nền tảng để vừa bảo đảm nguồn thu ngân sách vừa tạo môi trường cạnh tranh công bằng và thúc đẩy kinh tế chia sẻ, qua đó hỗ trợ du lịch Việt Nam phát triển bền vững trong nền kinh tế số.

Tham luận tại Hội thảo, TS. Mạc Quốc Anh phân tích yêu cầu hoàn thiện thể chế quản trị kinh tế chia sẻ nhằm bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) trong ngành du lịch, có liên hệ với thành phố Hà Nội. Ông nhấn mạnh, cần phân biệt kinh tế chia sẻ với kinh tế nền tảng và thương mại điện tử, bởi một nền tảng có thể cung cấp nhiều loại hình dịch vụ và việc giao dịch qua ứng dụng không tự động xác định hoạt động là kinh tế chia sẻ. Trên cơ sở đó, TS. Mạc Quốc Anh xây dựng thể chế quản trị theo ba lớp, gồm: (1) Pháp luật xác định quyền, nghĩa vụ, thẩm quyền quản lý và biện pháp xử lý; (2) Quy tắc quản trị tư của nền tảng, thể hiện qua hợp đồng, thuật toán hiển thị, thanh toán và xử lý tài khoản; và (3) Cơ chế phối hợp và giải trình giữa cơ quan quản lý, nền tảng, doanh nghiệp, tổ chức đại diện và cộng đồng. Đồng thời, ông phân loại các điểm nghẽn thành bất cập quy phạm, hạn chế thực thi, đặc điểm thị trường và năng lực nội tại của doanh nghiệp.

Về thực trạng, Việt Nam đã hình thành khung pháp lý tương đối đa ngành cho kinh tế chia sẻ, thương mại điện tử, du lịch, cạnh tranh, dữ liệu và hỗ trợ DNNVV. Tuy nhiên, thách thức chủ yếu nằm ở việc phân loại hoạt động, xác định trách nhiệm, minh bạch hợp đồng, khả năng dự báo chi phí và giá trị nhận được, minh bạch tiêu chí hiển thị, xử lý tài khoản, tiếp cận dữ liệu và cơ chế giải quyết tranh chấp. Đối với Hà Nội, cần đặc biệt chú ý trách nhiệm tại điểm đến, tác động đối với cộng đồng và việc khai thác các chuỗi dịch vụ gắn với làng nghề.

Từ kinh nghiệm của Liên minh châu Âu và Nhật Bản, TS. Mạc Quốc Anh đề xuất chuyển trọng tâm từ việc bổ sung quy định sang làm rõ quyền, nghĩa vụ và cơ chế thực thi. Trung ương cần chuẩn hóa hướng dẫn phân loại, tăng tính thực thi của yêu cầu minh bạch, hoàn thiện cơ chế xem xét lại quyết định của nền tảng, tăng năng lực thực thi pháp luật cạnh tranh và quản trị dữ liệu. Hà Nội cần tổ chức thực thi theo chuỗi vấn đề và điểm đến, tận dụng hạ tầng sẵn có, tránh tạo thêm thủ tục. Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội (HANOISME) có thể hỗ trợ tập hợp bằng chứng, tư vấn và phản biện chính sách, trong khi tự thân DNNVV phải nâng cao năng lực quản trị hợp đồng, dữ liệu và chất lượng dịch vụ. Quan điểm xuyên suốt là bảo đảm cơ hội và trách nhiệm tương xứng với rủi ro, tạo nền tảng cho cạnh tranh công bằng và phát triển du lịch bền vững.

TS. Vũ Thị Thuý Hằng phân tích các mô hình kinh tế chia sẻ (KTCS) trong du lịch trực tuyến và hàm ý đối với quản trị, phát triển du lịch bền vững tại Việt Nam. Bà nhấn mạnh cần phân biệt KTCS với thương mại điện tử thông thường: hoạt động KTCS dựa trên việc huy động, khai thác các nguồn lực phân tán, quyền sử dụng tài sản, năng lực cung ứng hoặc tri thức của nhiều chủ thể thông qua nền tảng số; trong khi đó, việc giao dịch trên nền tảng không tự động đồng nghĩa với KTCS.

TS. Vũ Thị Thuý Hằng xác định 5 nhóm dịch vụ có thể vận dụng cơ chế chia sẻ, gồm: lưu trú; vận chuyển; thông tin và trải nghiệm cộng đồng; trải nghiệm bản địa và nông nghiệp; ẩm thực, tham quan và giải trí. Trên phương diện tổ chức kinh doanh, bà nhận diện bốn mô hình nền tảng chủ yếu: (1) Sàn giao dịch kết nối nguồn lực du lịch chia sẻ; (2) Nền tảng cộng đồng và chia sẻ thông tin, trải nghiệm; (3) Nền tảng kết nối dịch vụ du lịch theo nhu cầu; (4) Nền tảng kết nối, cung ứng trải nghiệm du lịch cộng đồng, nông nghiệp.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, KTCS có thể nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, mở rộng cơ hội thị trường, đa dạng hóa sinh kế và thúc đẩy trao đổi văn hóa, nhưng không mặc nhiên tạo ra du lịch bền vững. Các rủi ro liên quan đến chất lượng, an toàn, dữ liệu, phân bổ lợi ích, sức chịu tải và môi trường đòi hỏi cơ chế quản trị phù hợp. Từ đó, TS. Vũ Thị Thuý Hằng đề xuất tăng cường vai trò điều phối của nền tảng, sự tham gia thực chất của nhà cung cấp và cộng đồng địa phương, đồng thời hoàn thiện phối hợp giữa cơ quan quản lý và các chủ thể trong chuỗi du lịch. Đánh giá hiệu quả cần xem xét đồng thời kết quả kinh tế, giá trị giữ lại tại địa phương, lợi ích xã hội và tác động môi trường.

Với chủ đề “Quản trị du lịch bền vững trong thời kì kinh tế chia sẻ - cơ hội, thách thức và hướng đi cho doanh nghiệp du lịch”, bà Nhữ Thị Ngần phân tích cơ hội, thách thức và định hướng quản trị doanh nghiệp du lịch, đặc biệt là doanh nghiệp lữ hành, trong bối cảnh kinh tế chia sẻ và chuyển đổi số. Về cơ hội và thách thức, sự phát triển của các nền tảng số giúp doanh nghiệp lữ hành mở rộng tiếp cận khách hàng, số hóa sản phẩm, kết nối linh hoạt với các nguồn cung, như: phòng lưu trú, phương tiện, hướng dẫn viên và dịch vụ trải nghiệm; đồng thời tiết kiệm chi phí marketing, tối ưu nguồn lực, đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao khả năng quản trị dựa trên dữ liệu. Tuy nhiên, kinh tế chia sẻ cũng tạo sức ép cạnh tranh mạnh từ các nền tảng và nhà cung cấp tự do, làm phân tán nguồn khách, thu hẹp biên lợi nhuận và gây khó khăn trong kiểm soát chất lượng dịch vụ. Doanh nghiệp còn phải đối mặt với rủi ro pháp lý, thuế, thiếu chứng từ hợp lệ và nguy cơ khó giữ chân nhân lực chất lượng cao.

Về định hướng quản trị và chiến lược cạnh tranh, doanh nghiệp lữ hành cần chuyển từ mô hình trung gian truyền thống sang mô hình linh hoạt, vừa xây dựng nền tảng riêng vừa hợp tác với các đại lý du lịch trực tuyến (Online Travel Agency - OTA) để mở rộng thị trường. Doanh nghiệp cần kết hợp nhân sự toàn thời gian với mạng lưới cộng tác viên, tăng cường quản trị dữ liệu và marketing số, đồng thời chuẩn hóa chất lượng các nguồn cung từ nền kinh tế chia sẻ. Trọng tâm cạnh tranh không nên là giá hay công nghệ mà là khác biệt hóa và cá nhân hóa trải nghiệm, xây dựng sản phẩm độc bản gắn với văn hóa và cộng đồng địa phương. Đồng thời, cần phát huy lợi thế “human touch” (giao tiếp trực tiếp giữa con người) trong tư vấn, chăm sóc và xử lý sự cố. Qua đó, doanh nghiệp có thể vừa hợp tác với các nền tảng lớn, vừa xây dựng hệ sinh thái khách hàng riêng, củng cố thương hiệu và hướng tới phát triển bền vững.

Phát biểu bế mạc Hội thảo, PGS.TS. Đỗ Thị Kim Tiên trân trọng cảm ơn các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện doanh nghiệp đã tham dự, chia sẻ nhiều ý kiến tâm huyết, có giá trị khoa học và thực tiễn. Các trao đổi tại Hội thảo cho thấy nhu cầu tiếp tục đổi mới quản trị theo hướng linh hoạt, dựa trên dữ liệu và sự cần thiết phải tăng cường phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp, nền tảng số, cộng đồng và du khách. Đồng thời, cần hoàn thiện chính sách và nâng cao năng lực quản trị để phát huy lợi ích và kiểm soát rủi ro của kinh tế chia sẻ. Đây là vấn đề có tính liên ngành, kết nối kinh tế học, quản lý nhà nước, quản trị doanh nghiệp và phát triển điểm đến. PGS.TS. Đỗ Thị Kim Tiên khẳng định, các ý kiến tại Hội thảo sẽ tạo cơ sở cho Học viện Hành chính và Quản trị công nghiên cứu, tư vấn chính sách và đào tạo nguồn nhân lực du lịch, đóng góp vào sự phát triển du lịch Việt Nam bền vững và có trách nhiệm.

Hải Long - APAG Media