Hội thảo khoa học “Đổi mới hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các Tổ chức chính trị - xã hội trực thuộc trong bối cảnh hiện nay”

(apag.edu.vn) - Sáng ngày 21/10/2026, Khoa Khoa học liên ngành - Ngoại ngữ - Tin học, Học viện Hành chính và Quản trị công tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Đổi mới hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các Tổ chức chính trị - xã hội trực thuộc trong bối cảnh hiện nay”. PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Hà, Trưởng khoa Khoa học Liên ngành - Ngoại ngữ  - Tin học chủ trì Hội thảo. Hội thảo được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp với trực tuyến đến các Phân hiệu của Học viện.

Hội thảo có sự góp mặt của đông đảo các chuyên gia, nhà khoa học và nguyên lãnh đạo các cơ quan Trung ương: GS.TS.NGƯT. Nguyễn Hữu Khiển, nguyên Phó Giám đốc điều hành Học viện Hành chính Quốc gia; TS. Hà Ngọc Anh, nguyên Phó trưởng Ban Tuyên giáo Trung Ương; TS. Nguyễn Ngọc Lâm, nguyên Phó trưởng Ban Tổ chức Trung ương; PGS.TS. Ngô Đình Xây, nguyên Vụ trưởng Vụ Lý luận chính trị, Ban Tuyên giáo Trung ương; TS. Hoàng Quang Đạt, Nguyên Trưởng Khoa Lý luận cơ sở, Học viện Hành chính Quốc gia; TS. Tạ Quang Tuấn, Phó Tổng biên tập Tạp chí Lý luận chính trị, Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cùng đại diện lãnh đạo các đơn vị, ban, khoa và giảng viên, học viên, sinh viên của Khoa Khoa học liên ngành - Ngoại ngữ  - Tin học. 

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Hà, Trưởng khoa Khoa học liên ngành - Ngoại ngữ - Tin học khẳng định vị thế nòng cốt của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội trong việc xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Bà nhấn mạnh sức sống của các tổ chức này bắt nguồn từ sự gắn kết chặt chẽ với cơ sở và năng lực lắng nghe, phản ánh kịp thời nguyện vọng của Nhân dân tới Đảng, Nhà nước. Đứng trước bối cảnh Luật số 97/2025/QH15 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/07/2025, cùng yêu cầu từ chuyển đổi số và mô hình chính quyền địa phương hai cấp, PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Hà chỉ rõ yêu cầu cấp thiết hiện nay là nâng cao năng lực đại diện, đối thoại, phát huy vai trò hiệp thương và thiết lập cơ chế phối hợp "rõ việc, rõ trách nhiệm" để xóa bỏ tình trạng chồng chéo, hành chính hóa. PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Hà mong muốn Hội thảo tập trung vào 6 nhóm nội dung lớn: làm rõ cơ sở lý luận, chính trị - pháp lý; đánh giá toàn diện thực trạng hoạt động; rút ra bài học kinh nghiệm trong và ngoài nước; phân tích thời cơ và thách thức trong thời đại số; đề xuất các giải pháp khả thi, thực chất, gần dân; bổ sung luận cứ khoa học nhằm nâng cao chất lượng tập hợp nhân dân và thắt chặt mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân.

Trong đổi mới công tác phản biện chính sách, TS. Lê Thị Vân Anh, Phó Trưởng khoa, Khoa Khoa học liên ngành - Ngoại ngữ - Tin học cho rằng hiệu quả phản biện xã hội phải đo lường bằng chất lượng luận cứ, trách nhiệm giải trình của cơ quan soạn thảo và sự thay đổi trong dự thảo chính sách chứ không nằm ở số lượng cuộc họp. Trong bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp cùng với việc thi hành các luật mới, không gian quản lý công đòi hỏi một cơ chế kết nối thông tin thông suốt giữa cấp tỉnh (nơi tổng hợp và phân tích chuyên sâu) và cấp xã (nơi bám sát thực tiễn cơ sở). TS. Lê Thị Vân Anh chỉ ra các hạn chế cần khắc phục, như: tính đại diện chưa đầy đủ đối với nhóm yếu thế, thông tin thiếu kiểm chứng và khâu theo dõi tiếp thu còn gián đoạn. Từ đó, TS. Lê Thị Vân Anh đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ: hoàn thiện cơ chế phối hợp tỉnh - xã, lựa chọn nội dung phản biện có trọng tâm nhất là an sinh và sinh kế, nâng cao năng lực phân tích dựa trên bằng chứng, kết hợp ứng dụng hồ sơ điện tử để theo dõi khép kín trách nhiệm giải trình. Đây chính là cơ sở cốt lõi để nâng cao chất lượng xây dựng chính sách ở địa phương, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân và phát huy dân chủ thực chất trong mô hình quản trị mới.

Từ góc độ thực tiễn cơ sở, PGS.TS. Nguyễn Nghị Thanh, giảng viên cao cấp Học viện Hành chính và Quản trị công nhấn mạnh vai trò duy trì liên kết cộng đồng của Mặt trận Tổ quốc khi sắp xếp đơn vị hành chính. Từ thực tiễn nghiên cứu di cư và tôn giáo vùng đồng bào dân tộc thiểu số, PGS.TS. Nguyễn Nghị Thanh khẳng định đổi mới phải bắt đầu từ việc thấu hiểu, giải quyết nhu cầu sinh kế và nâng cao năng lực thấu cảm của cán bộ cơ sở. Trọng tâm của quá trình đổi mới là phải nâng cao trình độ, năng lực thấu cảm của đội ngũ cán bộ Mặt trận, qua đó, phát huy vai trò cầu nối giữa Nhân dân với chính quyền, phản ánh nguyện vọng của người dân, tham vấn hoàn thiện chính sách và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc từ cơ sở.

ThS. Bùi Xuân Diện, giảng viên khoa Khoa học liên ngành - Ngoại ngữ - Tin học trình bày tham luận với chủ đề “Đổi mới phương thức nắm bắt và phản ánh ý kiến, nguyện vọng của Nhân dân trong thời đại số” chỉ ra hạn chế về tốc độ và phạm vi của các phương thức tiếp xúc cử tri truyền thống. Ông đề xuất mô hình 3 trụ cột: Lắng nghe xã hội số (Social Listening); Số hóa quy trình tiếp nhận - phản hồi 5 bước bằng AI; và Sử dụng bảng điều khiển thời gian thực kết hợp đối thoại trực tiếp. Ông nhấn mạnh rằng công nghệ số chỉ là công cụ hỗ trợ, con người và cơ chế giải trình mới là nền tảng; thước đo cuối cùng của đổi mới là mức độ người dân thấy tiếng nói của mình được lắng nghe, thụ hưởng và có hồi đáp thực chất.

Với chuyển đổi phương thức hoạt động dựa trên dữ liệu, TS. Lê Thị Hằng, giảng viên khoa Khoa học liên ngành - Ngoại ngữ - Tin học đã tập trung phân tích yêu cầu đổi mới phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong mối quan hệ giữa chuyển đổi số và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp. Theo bà, thách thức chủ yếu không chỉ nằm ở việc tinh gọn tổ chức mà ở khả năng duy trì quan hệ gần dân, nắm bắt kịp thời nhu cầu xã hội, nâng cao chất lượng giám sát - phản biện và xây dựng cơ chế phản hồi hai chiều giữa Nhân dân, Mặt trận và chính quyền. Từ đó, TS. Lê Thị Hằng đề xuất 6 nhóm giải pháp chuyển từ phương thức hoạt động nặng về báo cáo, phong trào sang phương thức quản trị dựa trên nhu cầu xã hội, dữ liệu và mức độ hài lòng của người dân. Bà nhấn mạnh việc tổ chức lại mạng lưới tiếp xúc cơ sở, hoàn thiện cơ chế phản hồi vòng kín và đảm bảo tính bao trùm trong tiếp cận hạ tầng số. Trọng tâm của đổi mới là chuyển từ phương thức hoạt động nặng về chương trình, báo cáo và số lượng hoạt động sang phương thức dựa trên nhu cầu xã hội, dữ liệu, kết quả và mức độ hài lòng của người dân. 

Làm rõ yêu cầu đổi mới phương thức tập hợp, kết nối thanh niên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số, TS. Nguyễn Thị Kim Thoa cho rằng, sự phát triển của môi trường số đang làm thay đổi cách thanh niên tiếp nhận thông tin, hình thành cộng đồng và tham gia các hoạt động xã hội, từ đó bộc lộ những hạn chế của phương thức tập hợp truyền thống vốn chủ yếu dựa trên địa bàn hành chính. Trên cơ sở đó, TS. Nguyễn Thị Kim Thoa đề xuất chuyển từ phương thức tập hợp mang tính hành chính, một chiều sang mô hình kết nối linh hoạt, tương tác và thực chất, dựa trên nhu cầu, nghề nghiệp, sở thích và các mạng lưới của thanh niên; đồng thời kết hợp nền tảng số với hoạt động thực tiễn, tăng cường đối thoại và trách nhiệm giải trình. 

Tại phiên thảo luận của Hội thảo, các chuyên gia và nhà khoa học đã tập trung đóng góp nhiều góc nhìn tâm huyết nhằm làm sáng tỏ vai trò, thực trạng cũng như giải pháp đổi mới hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội trong giai đoạn hiện nay.

GS.TS. NGƯT. Nguyễn Hữu Khiển, nguyên Phó Giám đốc điều hành Học viện Hành chính Quốc gia nhấn mạnh vai trò kép then chốt của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là vừa làm đại diện cho tiếng nói nhân dân, vừa là cầu nối tập hợp, lắng nghe và phản ánh trung thực mọi nguyện vọng chính đáng của Dân tới Đảng và Nhà nước. Để thực hiện hiệu quả sứ mệnh này, ông cho rằng công tác tuyên truyền, vận động phải xoá bỏ triệt để tính hình thức, phát xuất trực tiếp từ thực tiễn để giải quyết đa dạng các nhu cầu của người dân. Trước những bất cập trong quản lý đất đai, đô thị hay việc luân chuyển cán bộ quá nhanh gây ảnh hưởng đến sự gắn bó với cơ sở, GS.TS. Nguyễn Hữu Khiển kiến nghị đội ngũ cán bộ Mặt trận phải luôn sâu sát địa bàn, thấu hiểu lòng dân, giữ vững đạo đức công vụ và trách nhiệm bảo vệ quyền lợi chính đáng của Nhân dân.

Cùng chung mối quan tâm về công tác cán bộ và năng lực thực thi, TS. Nguyễn Ngọc Lâm, nguyên Phó trưởng Ban Tổ chức Trung ương đề cao vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể trong việc phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, đồng thời lưu ý yêu cầu duy trì tính độc lập, chủ động của từng tổ chức thành viên trong mô hình bộ máy mới. Theo ông, để nâng cao hiệu quả phản biện, giám sát xã hội và tham gia phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, nhân tố quyết định là phải xây dựng đội ngũ cán bộ thực sự bản lĩnh, tâm huyết và đủ năng lực. Đội ngũ này phải chủ động mang tiếng nói người dân đến các diễn đàn, kiên quyết đấu tranh với các hiện tượng bất cập và loại bỏ hoàn toàn tư tưởng né tránh, ngại va chạm.

Đánh giá toàn diện thực trạng công tác Mặt trận thời gian qua, TS. Hà Ngọc Anh, nguyên Phó trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương tổng kết 8 kết quả nổi bật, tiêu biểu như: nâng cao năng lực dự báo, tuyên truyền; phát huy khối đại đoàn kết; tích cực tham gia xây dựng Đảng, chính quyền; đẩy mạnh giám sát, phản biện; chăm lo an sinh xã hội (xóa đói giảm nghèo, làm nhà đại đoàn kết); nâng cao hiệu quả đối ngoại nhân dân và bước đầu ứng dụng công nghệ thông tin, AI ở cơ sở. Dù vậy, ông thẳng thắn chỉ ra các điểm nghẽn như hoạt động còn dàn trải, phương thức tuyên truyền, giám sát và phối hợp vẫn chậm đổi mới. Để khắc phục hạn chế này, TS. Hà Ngọc Anh đề xuất giải pháp toàn diện: tăng cường sự lãnh đạo của Đảng; chọn lọc cán bộ uy tín, năng lực trưởng thành từ phong trào cơ sở thay vì đưa cán bộ yếu kém, bị kỷ luật về Mặt trận; đổi mới nội dung vận động; nâng cao chất lượng phản biện; tăng cường phối hợp với chính quyền; đẩy mạnh chuyển đổi số và cải tiến thi đua khen thưởng nhằm loại bỏ bệnh hình thức.

Về phương thức phản biện trong kỷ nguyên số, PGS.TS. Ngô Đình Xây, nguyên Vụ trưởng Vụ Lý luận chính trị, Ban Tuyên giáo Trung ương khẳng định phản biện xã hội là quyền của Dân, là thành tố tất yếu và là quy trình "đồng kiến tạo" để hoàn thiện chính sách, hoàn toàn không phải sự phê phán hay thủ tục hành chính thuần túy. Để tạo đột phá, ông đề xuất 5 chiến lược trọng tâm: (1) Đổi mới tư duy từ thụ động sang chủ động "đồng kiến tạo chính sách"; (2) Mở rộng chủ thể phản biện bằng cách ứng dụng AI và trợ lý ảo làm công cụ hỗ trợ; (3) Xây dựng hệ sinh thái phản biện số toàn diện (công khai thông tin, tiếp cận đa kênh, phân loại dữ liệu, kết nối đa chủ thể, theo dõi tiếp thu và công khai kết quả); (4) Nâng cao năng lực và bản lĩnh "biết nói, dám nói, dám chịu trách nhiệm" cho cán bộ; (5) Ban hành bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả phản biện dựa trên chất lượng, trách nhiệm giải trình và tác động thực tế tới đời sống thay vì chạy theo số lượng.

Ở góc độ lý luận tổ chức, TS. Hoàng Quang Đạt, nguyên Trưởng Khoa Lý luận cơ sở, Học viện Hành chính Quốc gia cho rằng cần làm rõ và nâng cao nhận thức về vị trí của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể trong cơ chế "Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ". Ông nhấn mạnh việc định danh chính xác tổ chức chính trị - xã hội theo lý luận Mác - Lênin để phân biệt rõ với các hội nghề nghiệp hay câu lạc bộ giải trí, tránh tình trạng phát triển tràn lan các tổ chức đặc thù. Từ đó, ông kiến nghị 5 chuyển dịch cốt lõi: từ hành chính sang sâu sát cơ sở; từ tuyên truyền một chiều sang đối thoại, thuyết phục; từ phong trào bề nổi sang các hoạt động trọng tâm; phân định rõ chức năng để tránh chồng chéo, nhàm chán trong báo cáo thành tích; và dùng mức độ thụ hưởng thực tế của người dân làm thước đo tối cao để biến kiến nghị của Nhân dân thành sức mạnh chính sách gửi tới Quốc hội, HĐND và chính quyền các cấp.

Phát biểu tổng kết Hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Hà gửi lời cảm ơn trân trọng tới các chuyên gia, nhà khoa học đã có những ý kiến đóng góp giàu giá trị lý luận và thực tiễn. PGS. TS. Nguyễn Thị Thu Hà khẳng định Hội thảo đã làm sáng tỏ vị trí, vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng các tổ chức trực thuộc, đồng thời nhận diện rõ những thách thức trong bối cảnh vận hành chính quyền địa phương hai cấp và chuyển đổi số. Từ kết quả thảo luận, Hội thảo nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết về xây dựng đội ngũ cán bộ tâm huyết, sâu sát cơ sở; đổi mới phương thức tập hợp; nâng cao chất lượng phản biện xã hội và tăng cường ứng dụng công nghệ gắn với trách nhiệm giải trình. Đây sẽ là bộ luận cứ khoa học quan trọng để tiếp tục tham mưu các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, đáp ứng tốt yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Hoài Thu