Hội thảo khoa học “Đổi mới phương thức thanh tra đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia ở Việt Nam”

(apag.edu.vn) - Chiều ngày 30/9/2026, tại Hà Nội, Học viện Hành chính và Quản trị công tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Đổi mới phương thức thanh tra đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia ở Việt Nam”. Hội thảo do PGS.TS. Lương Thanh Cường, Phó Giám đốc Học viện và PGS.TS. Trần Thị Diệu Oanh, Trưởng Khoa Luật đồng chủ trì, được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, kết nối tới các Phân hiệu của Học viện.

Tham dự Hội thảo có GS.TS. Võ Khánh Vinh, nguyên Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, nguyên Giám đốc Học viện Khoa học xã hội, Phó Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Luật học; TS. Đinh Văn Minh, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ; TS. Nguyễn Huy Hoàng, Giảng viên cao cấp, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra, Thanh tra Chính phủ; các cán bộ thanh tra, Thanh tra Thành phố Hà Nội; cùng lãnh đạo Khoa Luật, đông đảo chuyên gia, nhà khoa học, giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên Khoa Luật tại Hà Nội và các Phân hiệu của Học viện.

Trong bối cảnh tiếp tục xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, đổi mới quản trị quốc gia theo hướng hiện đại, hiệu lực, hiệu quả và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực, hoạt động thanh tra đang đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ. Đặc biệt, việc Luật Thanh tra năm 2025 có hiệu lực và mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức thanh tra theo hướng tinh gọn, chuyên nghiệp, chủ động, dựa trên quản trị rủi ro và dữ liệu, tăng cường phòng ngừa, cảnh báo, phát hiện và xử lý sai phạm, đồng thời góp phần hoàn thiện thể chế. Trong bối cảnh đó, Hội thảo khoa học “Đổi mới phương thức thanh tra đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia ở Việt Nam” được tổ chức nhằm trao đổi, làm rõ những vấn đề lý luận, pháp lý và thực tiễn, nhận diện các yêu cầu mới đối với hoạt động thanh tra, từ đó đề xuất các giải pháp đổi mới tổ chức, quy trình và phương thức thanh tra, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả, tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quản trị quốc gia. Các tham luận gửi tới Hội thảo đã được Ban Tổ chức tuyển chọn, biên tập thành Kỷ yếu khoa học.

Phát biểu khai mạc và đề dẫn Hội thảo, PGS.TS. Lương Thanh Cường, Phó Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công, nhấn mạnh hoạt động thanh tra có vị trí quan trọng trong cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước, góp phần giữ vững kỷ luật, kỷ cương và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Trong kỷ nguyên mới, gắn với yêu cầu đổi mới mô hình phát triển đất nước được đặt ra tại Nghị quyết số 19-NQ/TW, cần đặt hệ thống thanh tra trong mô hình tổng thể phát triển Việt Nam, để không chỉ đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia mà còn góp phần thúc đẩy đổi mới. Trước yêu cầu xây dựng nền quản trị hiện đại, tinh gọn tổ chức bộ máy, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và chuyển đổi số, phương thức thanh tra cần chuyển mạnh sang chủ động phòng ngừa, dựa trên dữ liệu và gắn với trách nhiệm giải trình, hướng tới nhận diện, kiểm soát rủi ro và tháo gỡ điểm nghẽn từ sớm. Đổi mới thanh tra phải thực chất, để thanh tra không chỉ thực hiện chức năng kiểm soát quyền lực mà còn phục vụ người dân, bảo vệ lợi ích công và củng cố niềm tin xã hội đối với Nhà nước. Phó Giám đốc Học viện mong muốn các chuyên gia, nhà khoa học, các đại biểu tập trung làm rõ những yêu cầu mới, các điểm nghẽn về pháp lý, tổ chức và nghiệp vụ, từ đó đề xuất những giải pháp có cơ sở khoa học và thực tiễn. Với Học viện Hành chính và Quản trị công, Hội thảo là dịp kết nối đào tạo - nghiên cứu khoa học - thực tiễn quản lý, góp phần phát triển lĩnh vực đào tạo, nghiên cứu về thanh tra và hoàn thiện phương thức hoạt động thanh tra đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia trong giai đoạn mới.

Tiếp cận từ góc độ chiến lược hoàn thiện thể chế, GS.TS. Võ Khánh Vinh phân tích thể chế về thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là trụ cột của cơ chế kiểm soát quyền lực trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, bám sát định hướng của Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới. Các lĩnh vực này có mối liên hệ chặt chẽ trong cơ chế kiểm soát quyền lực, vì vậy cần chuyển từ hoàn thiện từng quy định riêng lẻ sang hoàn thiện đồng bộ, liên thông và nâng cao hiệu quả thực thi. Đối với thanh tra, cần xác định rõ vị trí, chức năng và quan hệ với các cơ chế kiểm soát khác; chuyển từ thanh tra chủ yếu sau khi vi phạm xảy ra sang phòng ngừa, cảnh báo và kiểm soát rủi ro từ sớm, từ xa, đồng thời nâng cao hiệu lực thực hiện kết luận, kiến nghị sau thanh tra. GS.TS. Võ Khánh Vinh cũng nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm thực chất quyền khiếu nại, tố cáo, chuyển mạnh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực từ “xử lý là chính” sang “phòng ngừa là chính”, gắn với minh bạch và trách nhiệm giải trình. Chuyển đổi số cần trở thành động lực đổi mới phương thức kiểm soát quyền lực, thông qua kết nối dữ liệu, phân tích rủi ro và cảnh báo sớm, đồng thời bảo đảm an toàn dữ liệu và quyền con người. Có thể khái quát định hướng chiến lược: kiểm soát quyền lực là trục trung tâm; bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân là mục tiêu; minh bạch, trách nhiệm giải trình và liêm chính là những giá trị nền tảng; hiện đại hóa, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế là những động lực quan trọng.

Trình bày tham luận, TS. Đinh Văn Minh tập trung phân tích yêu cầu đổi mới phương thức thanh tra từ góc độ lý luận và thực tiễn quản lý nhà nước. Theo ông, nhìn suốt chiều dài lịch sử, hoạt động thanh tra luôn có sự điều chỉnh về vị trí, chức năng và phương thức hoạt động để phù hợp với định hướng phát triển và cơ chế quản lý nhà nước trong từng thời kỳ. Vì vậy, đổi mới phương thức thanh tra hiện nay cần được nhìn nhận như một quá trình kế thừa và thích ứng, đáp ứng những yêu cầu mới của quản trị quốc gia. Theo đó, thanh tra không phải hoạt động biệt lập mà là một bộ phận tất yếu của chu trình quản lý, vừa thực hiện chức năng kiểm soát, vừa cung cấp thông tin phục vụ đánh giá, dự báo và hoàn thiện thể chế. Trong quản trị hiện đại, thanh tra cần chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa trên kiểm tra, xử lý vụ việc sang đánh giá hiệu lực, hiệu quả quản trị, nhận diện rủi ro và phát hiện những điểm nghẽn về cơ chế, chính sách. Việc triển khai thanh tra cần ưu tiên các chuyên đề, vấn đề và lĩnh vực có rủi ro cao, qua đó nâng cao giá trị của kết luận thanh tra, không chỉ ở việc xác định vi phạm và trách nhiệm mà còn ở khả năng kiến nghị hoàn thiện thể chế.

TS. Đinh Văn Minh nhấn mạnh yêu cầu xây dựng đội ngũ thanh tra viên chuyên nghiệp, có năng lực chuyên môn, bản lĩnh và đạo đức công vụ, đồng thời bảo đảm các điều kiện để thực hiện nhiệm vụ khách quan, độc lập. Bên cạnh đó, cần tiếp tục phân định rõ chức năng giữa thanh tra, kiểm tra và kiểm toán, tăng cường phối hợp để hạn chế chồng chéo. Đối với giải quyết khiếu nại, tố cáo, cần làm rõ phạm vi, tính chất của các loại thông tin, đồng thời nghiên cứu tăng cường vai trò của Tòa án trong giải quyết các tranh chấp hành chính, góp phần bảo đảm tính minh bạch, công bằng và hiệu quả của cơ chế kiểm soát quyền lực.

Bàn về định hướng “thanh tra kiến tạo”, TS. Nguyễn Huy Hoàng cho rằng hoạt động thanh tra đang chuyển mạnh từ mô hình “phát hiện, xử lý” sang “phòng ngừa, kiến tạo” theo Chương trình hành động số 02-CTr/ĐU ngày 31/3/2026 của Ban Chấp hành Đảng bộ Thanh tra Chính phủ thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng; sự chuyển dịch này không phủ định chức năng phát hiện, xử lý vi phạm mà kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh về người cán bộ thanh tra vừa là “tai mắt của trên”, vừa là “bạn của dưới”. Ông làm rõ ba yếu tố cốt lõi của thanh tra kiến tạo: phòng ngừa rủi ro từ sớm, từ xa; chuyển hóa kết quả thanh tra thành kênh phản biện chính sách từ thực tiễn; và khơi thông các nguồn lực đang bị “đóng băng”. Dẫn kết quả rà soát 335 kết luận thanh tra do Thanh tra Chính phủ ban hành từ năm 2008, trong đó khoảng 42,3% nội dung kiến nghị được thực hiện, ông kiến nghị nâng chuẩn kết luận thanh tra với cấu phần kiến nghị chính sách, đổi mới xử lý sau thanh tra và điều chỉnh tiêu chí đánh giá hiệu quả, đồng thời phân định rõ ranh giới giữa “kiến tạo” và “nể nang”.

Phiên thảo luận bàn tròn chuyên gia do TS. Trần Thị Lan Anh, Phó Trưởng Khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công điều phối, với sự tham gia của GS.TS. Võ Khánh Vinh, TS. Nguyễn Huy Hoàng, TS. Đinh Văn Minh, PGS.TS. Trần Thị Diệu Oanh và Thanh tra viên Lại Tuấn Hải, Thanh tra Thành phố Hà Nội, diễn ra sôi nổi, cởi mở. Nhiều ý kiến, câu hỏi của đại biểu, giảng viên, học viên và sinh viên đã được các chuyên gia trao đổi, làm rõ trên cơ sở kết hợp giữa lý luận và kinh nghiệm thực tiễn công tác thanh tra. Các chuyên gia tiếp tục mở rộng, làm sâu sắc những vấn đề từ các tham luận, nhất là yêu cầu xây dựng thể chế thanh tra thống nhất, kiến tạo phát triển, đổi mới phương thức thanh tra theo hướng phòng ngừa, nhận diện rủi ro, ứng dụng dữ liệu và tăng cường kiểm soát quyền lực. Đặc biệt, PGS.TS. Trần Thị Diệu Oanh nhấn mạnh yêu cầu xây dựng nguồn nhân lực là nền tảng và điều kiện quyết định để hiện thực hóa quá trình đổi mới ngành Thanh tra, trong đó đào tạo phải gắn chặt giữa tri thức pháp luật, năng lực thực tiễn, kỹ năng nghề nghiệp và đạo đức công vụ. Từ đó, PGS.TS. Trần Thị Diệu Oanh khẳng định vai trò của chuyên ngành Thanh tra tại Học viện Hành chính và Quản trị công trong đào tạo đội ngũ đáp ứng yêu cầu mới, đồng thời gửi gắm tới sinh viên tinh thần chủ động học tập, rèn luyện bản lĩnh và trách nhiệm nghề nghiệp. Thanh tra viên Lại Tuấn Hải chia sẻ từ thực tiễn Hà Nội về tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo trong điều kiện chính quyền địa phương hai cấp. Các ý kiến góp phần kết nối lý luận, pháp lý, đào tạo với thực tiễn, làm rõ hơn yêu cầu đổi mới hoạt động thanh tra.

Phát biểu tổng kết Hội thảo, TS. Trần Thị Lan Anh, Phó Trưởng Khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công trân trọng cảm ơn các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và đại biểu đã dành thời gian, trí tuệ và tâm huyết đóng góp cho Hội thảo. Theo TS. Trần Thị Lan Anh, các tham luận và trao đổi đã làm rõ những vấn đề lý luận, pháp lý, thực tiễn, đồng thời gợi mở những hướng tiếp cận mới về đổi mới phương thức thanh tra gắn với đổi mới quản trị quốc gia, kiểm soát quyền lực và phòng ngừa rủi ro. Kết quả Hội thảo là nguồn tư liệu khoa học và thực tiễn có giá trị để Khoa Luật tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện đào tạo và đóng góp chính sách, qua đó góp phần xây dựng nền thanh tra chuyên nghiệp, hiện đại, liêm chính, hiệu lực, hiệu quả và nền quản trị quốc gia hiện đại, kiến tạo phát triển.

Ngô Linh, Hoài Thu