Hội thảo khoa học “Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa trong kỷ nguyên phát triển mới”

(apag.edu.vn) - Sáng 28/9/2026, tại Hà Nội, Học viện Hành chính và Quản trị công tổ chức Hội thảo khoa học “Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa trong kỷ nguyên phát triển mới”. Sự kiện thu hút sự tham gia đông đảo của các chuyên gia, nhà khoa học và các đại biểu quản lý nhằm thảo luận những vấn đề cốt lõi về chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, bản sắc văn hóa cũng như vai trò của cộng đồng trong bối cảnh hội nhập.

Hội thảo do TS. Bùi Phương Đình, Phó Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công và PGS.TS. Đặng Khắc Ánh, Trưởng Khoa Quản lý phát triển xã hội đồng chủ trì.

Tham dự Hội thảo có: GS.TS. Từ Thị Loan, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa Thăng Long (VUSTA); PGS.TS. Phạm Lan Oanh, Phó Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam; lãnh đạo Khoa Quản lý phát triển xã hội; lãnh đạo các đơn vị thuộc, trực thuộc Học viện; các chuyên gia, nhà khoa học, đông đảo viên chức, sinh viên Học viện.

Định hướng tư duy mới trong quản trị văn hóa

Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS. Bùi Phương Đình, Phó Giám đốc Học viện khẳng định, trong phát triển hiện đại, văn hóa ngày càng được nhìn nhận là nguồn lực nội sinh quan trọng thúc đẩy kinh tế - xã hội, đổi mới sáng tạo và củng cố sức mạnh mềm quốc gia. Tuy nhiên, trước áp lực của toàn cầu hóa và sự bùng nổ công nghệ số, công tác bảo tồn văn hóa đang đối mặt với nhiều nguy cơ như thương mại hóa quá mức, xói mòn bản sắc và làm biến dạng các di sản truyền thống.

Thực trạng đó đòi hỏi sự thay đổi toàn diện về tư duy trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa. Về bảo tồn, không thể chỉ dừng lại ở việc duy trì nguyên trạng hay đóng khung di sản, mà phải giải quyết bài toán giúp các giá trị ấy tiếp tục sống động và đồng hành cùng đời sống đương đại. Về phát huy, việc khai thác không nên đơn thuần phục vụ mục tiêu kinh tế hay du lịch, mà cần hướng tới sự hài hòa cân bằng giữa bảo tồn và phát triển, giữa giữ gìn bản sắc và đổi mới sáng tạo, cũng như giữa lợi ích kinh tế và lợi ích văn hóa - xã hội. Đáng chú ý, để hiện thực hóa những định hướng này, cần có sự kết hợp chặt chẽ giữa trách nhiệm quản lý của Nhà nước với vai trò chủ thể sáng tạo của cộng đồng, người dân, nghệ nhân và đội ngũ văn nghệ sĩ, qua đó biến văn hóa thành nguồn lực vững chắc kiến tạo tương lai.

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, PGS.TS. Đặng Khắc Ánh, Trưởng Khoa Quản lý phát triển xã hội, Học viện Hành chính và Quản trị công nhấn mạnh, trong kỷ nguyên phát triển mới, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa cần được tiếp cận theo tư duy mới, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữa gìn giữ bản sắc và đổi mới sáng tạo, giữa giá trị truyền thống và các giá trị mới; đồng thời phát huy vai trò của Nhà nước, cộng đồng và các chủ thể sáng tạo.

Để Hội thảo đạt được mục đích, yêu cầu đặt ra, PGS.TS. Đặng Khắc Ánh đề nghị các nhà khoa học, nhà quản lý, chuyên gia và các chủ thể thực hành văn hóa cùng trao đổi các nội dung chính:

Thứ nhất, về nhận thức và lý luận, cần tiếp tục làm rõ vị trí, vai trò của văn hóa và các giá trị văn hóa trong mô hình phát triển mới; thống nhất cách tiếp cận về bảo tồn, phát huy và phát triển văn hóa; đồng thời nghiên cứu mối quan hệ giữa bảo tồn các giá trị truyền thống với đổi mới sáng tạo và hình thành các giá trị văn hóa mới.

Thứ hai, về nhận diện và bảo vệ các giá trị văn hóa, cần đánh giá thực trạng bảo tồn các giá trị văn hóa vật thể, phi vật thể; nhận diện những giá trị đang được duy trì, những giá trị có nguy cơ mai một và những biến đổi chịu tác động của đô thị hóa, kinh tế thị trường, toàn cầu hóa và chuyển đổi số.

Thứ ba, về phát huy giá trị văn hóa trong phát triển kinh tế - xã hội, cần nghiên cứu khả năng chuyển hóa các giá trị văn hóa thành nguồn lực phát triển, gắn với du lịch, công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo, kinh tế số và phát triển địa phương; đồng thời xác định giới hạn khai thác, bảo đảm phát triển bền vững.

Thứ tư, về chuyển đổi số và công nghệ, cần tập trung làm rõ cơ hội, thách thức của số hóa đối với bảo tồn và phát huy văn hóa; nghiên cứu xây dựng cơ sở dữ liệu, số hóa di sản, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, thực tế ảo và các công nghệ mới, đồng thời quan tâm đến quyền sở hữu trí tuệ, quyền dữ liệu và tính xác thực của sản phẩm văn hóa số.

Thứ năm, về chính sách và thể chế, cần đánh giá hệ thống chính sách hiện hành, nhận diện những khoảng trống, bất cập và đề xuất giải pháp về thể chế, tài chính, nguồn nhân lực, tổ chức bộ máy, phân cấp quản lý và cơ chế huy động nguồn lực xã hội cho phát triển văn hóa.

Từ đó, PGS.TS. Đặng Khắc Ánh khẳng định, bảo tồn và phát huy là hai quá trình có quan hệ thống nhất: bảo tồn tạo nền tảng cho phát huy, còn phát huy giúp các giá trị văn hóa tiếp tục tồn tại, thích ứng và lan tỏa trong đời sống đương đại. Yêu cầu đặt ra là bảo đảm sự thích ứng không làm mất bản sắc, đổi mới không làm đứt gãy truyền thống và khai thác không làm suy giảm những giá trị cần gìn giữ cho các thế hệ tương lai.

Tiếp cận đa chiều từ các nghiên cứu chuyên sâu

Tại Hội thảo, các đại biểu được tiếp cận vấn đề từ nhiều chiều cạnh thông qua 4 tham luận của các chuyên gia, nhà khoa học.

Tại Hội thảo, GS.TS. Từ Thị Loan, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa Thăng Long (VUSTA) trình bày tham luận “Chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo trong bảo tồn phát huy giá trị di sản văn hóa”. GS.TS. Từ Thị Loan tập trung làm rõ vai trò then chốt của chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo như một xu thế tất yếu trong công tác bảo tồn, lưu trữ và phát huy giá trị di sản văn hóa hiện nay; đồng thời đi sâu phân tích việc ứng dụng các giải pháp công nghệ hiện đại - như số hóa 3D, thực tế ảo, trí tuệ nhân tạo và hệ thống cơ sở dữ liệu số - nhằm tối ưu hóa hiệu quả quản lý, đồng thời mở rộng khả năng tương tác, tiếp cận di sản của công chúng trong bối cảnh không gian số.

Báo cáo tham luận của PGS.TS. Phạm Lan Oanh (Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam) tiếp cận thực tiễn Lễ hội Háng Sléng Réng (xã Phục Hòa, tỉnh Cao Bằng) để khẳng định di sản văn hóa phi vật thể vùng biên giới là nguồn lực nội sinh quan trọng, gắn liền với an ninh quốc gia và sức mạnh mềm. Khảo sát địa - văn hóa tại Cửa khẩu Tà Lùng cho thấy bản sắc tộc người Tày - Nùng không phải là hằng số đóng băng mà mang tính dung hợp và tiếp biến linh hoạt; tuy nhiên, di sản này đang đứng trước nguy cơ đứt gãy ký ức dân gian (đặc biệt là các văn tế Nôm Tày) và sự xâm hại hệ sinh thái karst Pác Bó. Trên cơ sở bước ngoặt thể chế từ Nghị quyết 80-NQ/TW và Luật Di sản văn hóa 2024, PGS.TS. Phạm Lan Oanh đề xuất chuyển đổi mô hình quản trị sang trao quyền tự quản nghi lễ cho cộng đồng, đồng thời ngăn chặn ba nguy cơ gồm sân khấu hóa, thương mại hóa và hành chính hóa. Việc bảo tồn trục không gian văn hóa liên hoàn và tích hợp giáo dục học đường không chỉ giúp cấy căn tính dân tộc cho thế hệ trẻ mà còn biến mỗi người dân thành một "cột mốc sống", củng cố thế trận lòng dân và thúc đẩy ngoại giao nhân dân tại vùng phên dậu Tổ quốc.

TS. Vũ Thị Minh Ngọc, Khoa Quản lý phát triển xã hội, Học viện Hành chính và Quản trị công với tham luận “Bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dựa vào cộng đồng: kinh nghiệm từ người Māori ở New Zealand và gợi mở cho Việt Nam” đã tiếp cận mô hình bảo tồn di sản văn hóa dựa vào cộng đồng thông qua việc nghiên cứu thực tiễn thành công của người Māori tại New Zealand. Tác giả làm rõ cơ chế trao quyền cùng vai trò trung tâm của người dân bản địa trong việc chủ động quản lý, bảo vệ và khai thác tài nguyên văn hóa của chính mình. Những bài học kinh nghiệm quốc tế này gợi mở nhiều định hướng giá trị cho Việt Nam trong việc hoàn thiện thể chế, chính sách, cũng như nâng cao quyền lợi và trách nhiệm của cộng đồng địa phương đối với sự nghiệp phát huy di sản văn hóa.

Tại Hội thảo, các sinh viên đã tích cực trao đổi, thảo luận về những vấn đề thực tiễn đặt ra trong quản trị và phát huy giá trị di sản trong bối cảnh hiện nay. Nội dung trao đổi tập trung vào tác động của việc đưa di sản lên các nền tảng số, trong đó bên cạnh khả năng mở rộng phạm vi tiếp cận công chúng, cần có giải pháp quản lý phù hợp nhằm hạn chế nguy cơ thương mại hóa và bảo đảm giá trị nguyên bản của di sản.

Các sinh viên cũng quan tâm đến kinh nghiệm quốc tế trong bảo tồn và phát huy ngôn ngữ, văn hóa dân tộc, đặc biệt là mô hình giáo dục ngôn ngữ của người Māori, từ đó đặt vấn đề về việc xây dựng mô hình giáo dục phù hợp cho thế hệ trẻ tại các vùng dân tộc thiểu số ở Việt Nam. Bên cạnh đó, những vấn đề đặt ra từ quá trình sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã cũng được trao đổi, với trọng tâm là yêu cầu hoàn thiện cơ chế quản lý nhằm vừa bảo đảm sự thống nhất trong quản trị, vừa gìn giữ bản sắc văn hóa và những nét riêng của từng cộng đồng, địa phương.

Phát biểu bế mạc Hội thảo, TS. Đặng Thị Minh khẳng định, Hội thảo đã tạo diễn đàn trao đổi học thuật sâu sắc, kết nối chặt chẽ giữa lý luận, thực tiễn và kinh nghiệm quốc tế, qua đó góp phần làm rõ những vấn đề đặt ra đối với quản trị di sản trong thời đại số. Các tham luận và ý kiến trao đổi tại Hội thảo đã cung cấp nhiều luận cứ khoa học có giá trị, góp phần mở rộng cách tiếp cận và định hình những góc nhìn mới về quản trị, phát huy giá trị di sản trong bối cảnh chuyển đổi số.

Những kết quả của Hội thảo là cơ sở quan trọng phục vụ công tác nghiên cứu, tham mưu, hoạch định chính sách, đồng thời góp phần đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy và nghiên cứu trong lĩnh vực Quản lý phát triển xã hội trong thời gian tới.

Đại biểu chụp ảnh lưu niệm.

Như Ngọc