Hướng tới Net Zero 2050: Đổi mới tư duy quản trị môi trường và giải pháp phát triển bền vững tại Việt Nam

(apag.edu.vn) - Sáng ngày 21/8/2026, tại Hà Nội, Học viện Hành chính và Quản trị công tổ chức Hội thảo khoa học cấp Học viện với chủ đề: “Quản trị môi trường hướng tới mục tiêu Net zero ở Việt Nam: Lý luận và thực tiễn”. Hội thảo là diễn đàn khoa học quan trọng nhằm làm rõ cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp chính sách, công nghệ, quản trị hướng tới cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 của Việt Nam. Hội thảo được tổ chức theo hình thức trực tiếp và trực tuyến tại các điểm cầu của các Phân hiệu.

Tham dự Hội thảo có: PGS.TS. Phạm Hùng, nguyên CVCC Bộ Nông nghiệp và Môi trường; PGS.TS. Hồ Tú Cường, Phó Trưởng khoa, Khoa Công nghệ môi trường và Năng lượng, Học viện Khoa học và Công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam; TS. Hoàng Nhất Thống, Vụ Pháp chế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường; PGS.TS. Đặng Khắc Ánh, Trưởng khoa Quản lý phát triển xã hội, Học viện Hành chính và Quản trị công cùng các nhà khoa học, nhà quản lý đến từ các Bộ, ngành, Viện nghiên cứu cùng đông đảo các nhà khoa học, giảng viên và sinh viên của Học viện.

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, PGS.TS. Đặng Khắc Ánh, Trưởng khoa Quản lý phát triển xã hội nhấn mạnh, cam kết đạt mức phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 tại COP26 đặt ra yêu cầu chuyển đổi sâu sắc và toàn diện về mô hình tăng trưởng, cơ cấu năng lượng, sản xuất, giao thông, tiêu dùng và quản trị môi trường tại Việt Nam. Mặc dù đối mặt với nhiều rào cản về nguồn lực tài chính, công nghệ, thể chế lẫn năng lực quản trị, việc nhận diện đúng thách thức và xác định giải pháp phù hợp đóng vai trò quyết định đến tính khả thi của lộ trình này - một nội dung gắn liền với chương trình đào tạo của Khoa Quản lý phát triển xã hội thuộc Học viện Hành chính và Quản trị công.

Trên cơ sở đó, PGS.TS. Đặng Khắc Ánh xác định hội thảo hướng tới ba mục tiêu cốt lõi: làm rõ hệ thống lý luận về Net Zero để tạo nền tảng khoa học thống nhất; phân tích, đánh giá thực tiễn triển khai tại Việt Nam để rút ra các bài học kinh nghiệm; và đề xuất các giải pháp, chính sách khả thi nhằm tư vấn, hỗ trợ các cơ quan quản lý, chính quyền địa phương cùng cộng đồng doanh nghiệp. PGS.TS. Đặng Khắc Ánh khẳng định bảo vệ môi trường hướng tới Net Zero là con đường tất yếu để bảo đảm an ninh môi trường, nâng cao chất lượng sống của nhân dân và xây dựng hình ảnh quốc gia văn minh.

Trình bày tham luận “Quản lý nhà nước về năng lượng sạch hướng tới mục tiêu Net Zero tại Việt Nam: Thể chế, thực trạng và giải pháp công nghệ”, PGS.TS. Hồ Tú Cường, Phó Trưởng khoa Công nghệ môi trường và Năng lượng, Học viện Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh, quản lý nhà nước về năng lượng sạch đóng vai trò then chốt trong lộ trình hiện thực hóa cam kết Net Zero vào năm 2050 của Việt Nam. Để đạt được mục tiêu này, Nhà nước cần chuyển đổi tư duy quản trị từ mô hình quản lý hành chính đơn thuần sang mô hình quản trị kiến tạo. Vai trò chính của Nhà nước là hoàn thiện hạ tầng pháp lý, thiết lập cơ chế thị trường công bằng và giảm thiểu rủi ro chính sách nhằm huy động tối đa các nguồn lực xã hội. Đồng thời, chuyển đổi tư duy từ kinh tế tuyến tính sang năng lượng tuần hoàn là yêu cầu bắt buộc. Theo PGS.TS. Hồ Tú Cường, việc chuyển dịch sang năng lượng sạch đòi hỏi sự đồng bộ giữa thể chế chính sách và ứng dụng công nghệ hiện đại. Bài tham luận đã phân tích toàn diện khung pháp lý hiện hành, chỉ ra những rào cản về cơ chế giá, hạ tầng truyền tải và quy hoạch năng lượng. Từ đó, tham luận đề xuất nhóm giải pháp trọng tâm gồm: đột phá về thể chế nhằm thu hút nguồn lực xã hội hóa cho năng lượng tái tạo; đẩy mạnh chuyển giao và nội địa hóa công nghệ lưu trữ năng lượng cùng với việc nâng cao năng lực quản lý nhà nước trong việc điều tiết và vận hành hệ thống năng lượng thông minh.

Ở góc độ quản trị tài nguyên thiên nhiên và đa dạng sinh học, TS. Hoàng Nhất Thống, Vụ Pháp chế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường mang đến Hội thảo tham luận “Hướng tới Net Zero ở Việt Nam: Tiếp cận từ công tác bảo tồn các hệ sinh thái biển”. TS. Hoàng Nhất Thống khẳng định bảo tồn các hệ sinh thái biển đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong chiến lược ứng phó với biến đổi khí hậu và giảm phát thải carbon nhờ vào năng lượng hấp thụ của hệ thống Carbon xanh. Cùng với đó, các rạn san hô đóng vai trò cốt lõi trong việc duy trì cấu trúc hệ sinh thái, bảo vệ bờ biển và tạo điều kiện môi trường thuận lợi cho các bể chứa carbon xanh khác tồn tại và phát triển, đóng vai trò là "bể chứa" tự nhiên giúp trung hòa lượng phát thải.

Để khắc phục tình trạng này và hướng tới mục tiêu Net Zero, TS. Hoàng Nhất Thống nhận thấy Việt Nam cần triển khai các giải pháp toàn diện từ nhận thức, thể chế đến nguồn lực. Trước hết, cần nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị hấp thụ carbon của hệ sinh thái biển. Về thể chế, cần hoàn thiện hệ thống pháp luật về tài nguyên và môi trường biển, ban hành các quy trình kỹ thuật chuẩn hóa cho việc phục hồi rừng ngập mặn, rạn san hô, thảm cỏ biển, đồng thời xây dựng cơ chế bồi hoàn đa dạng sinh học và chi trả dịch vụ hệ sinh thái biển. Bên cạnh đó, việc nội luật hóa Hiệp định BBNJ là bước đi cần thiết để tăng cường bảo tồn vùng biển ngoài quyền tài phán. Tác giả kiến nghị xây dựng cơ chế tài chính bền vững như tín chỉ carbon biển và tăng cường năng lực thực thi pháp luật môi trường biển nhằm bảo vệ và phục hồi các "bể chứa carbon" vô giá này.

Đi vào giải pháp kỹ thuật cụ thể cho ngành trồng trọt, PGS.TS. Phạm Hùng, nguyên Chuyên viên cao cấp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường  trình bày tham luận “Kỹ thuật tưới ướt khô xen kẽ (AWD) trong canh tác lúa: Cơ chế giảm phát thải khí nhà kính, khung chính sách và tiềm năng ứng dụng tại Việt Nam” đã phân tích cơ chế sinh học của kỹ thuật AWD và chỉ ra rằng việc rút nước gián đoạn trong vụ lúa giúp ức chế quá trình sinh khí methane của vi khuẩn yếm khí trong đất, từ đó giúp giảm lượng phát thải khí nhà kính từ 30% đến 50% so với phương pháp truyền thống.  Không chỉ mang lại giá trị giảm phát thải, áp dụng kỹ thuật AWD còn đem lại nhiều lợi ích kinh tế và môi trường thiết thực. Đặc biệt, việc áp dụng AWD tạo tiền đề quan trọng để thực hiện các quy trình đo đạc, báo cáo và thẩm tra (MRV), từ đó tạo ra tín chỉ carbon nông nghiệp có thể thương mại hóa trên thị trường trong nước và quốc tế. Tại Việt Nam, kỹ thuật AWD hoàn toàn phù hợp với định hướng chiến lược của ngành nông nghiệp, để mở rộng tiềm năng ứng dụng, Nhà nước cần hoàn thiện khung chính sách liên quan đến tiêu chuẩn MRV trong nông nghiệp, tăng cường đầu tư nâng cấp hạ tầng thủy lợi nội đồng nhằm đảm bảo khả năng chủ động cấp thoát nước. Bên cạnh đó, công tác khuyến nông, đào tạo và chuyển giao kỹ thuật cho người dân thông qua các mô hình hợp tác xã và đội sản xuất cần được đẩy mạnh để thay đổi thói quen canh tác cũ của nông dân.

Nối tiếp chủ đề nông nghiệp, TS. Nguyễn Viết Định, Giảng viên chính, Khoa Quản lý phát triển xã hội, Học viện Hành chính và Quản trị công trình bày tham luận “Một số vấn đề đặt ra đối với ngành nông nghiệp Việt Nam trong lộ trình hướng tới Net Zero 2050”. TS. Nguyễn Viết Định đánh giá nông nghiệp vừa là đối tượng chịu tác động nặng nề của biến đổi khí hậu, vừa là nguồn phát thải khí nhà kính lớn. Bài tham luận đã chỉ rõ những thách thức cốt lõi: quy mô sản xuất nhỏ lẻ, thói quen lạm dụng phân bón hóa học, sinh khối thừa chưa được xử lý triệt để, cũng như sinh kế của hàng triệu hộ nông dân khi chuyển đổi sang mô hình sản xuất phát thải thấp. Trên cơ sở đó, TS. Nguyễn Viết Định kiến nghị để đạt mục tiêu Net Zero 2050, giải pháp cốt lõi là đẩy mạnh chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng kinh tế tuần hoàn. Ngành nông nghiệp cần tận dụng triệt để các phụ phẩm trồng trọt để chế biến thành phân bón hữu cơ, thức ăn chăn nuôi, trồng nấm hoặc sản xuất năng lượng sinh khối. Về phía quản lý, Nhà nước cần hoàn thiện khung pháp lý về chứng nhận sản phẩm nông nghiệp xanh, chuẩn hóa quy trình MRV để tạo điều kiện cho nông sản Việt Nam tham gia thị trường carbon. Việc mở rộng đầu tư ứng dụng các kỹ thuật giảm phát thải như AWD, SRI, VietGAP, nông nghiệp hữu cơ, cùng với việc nâng cao năng lực quản trị xanh cho đội ngũ nông dân và các hợp tác xã sẽ là bước đi quyết định đảm bảo sự phát triển bền vững cho nông nghiệp Việt Nam.

Các bài tham luận, phát biểu tại Hội thảo đã cung cấp những góc nhìn khoa học sắc bén, thực tiễn và phong phú, góp phần làm sáng tỏ bài toán "Quản trị môi trường hướng tới Net Zero" tại Việt Nam trên cả phương diện lý luận lẫn thực thi chính sách.

Phát biểu kết luận Hội thảo, PGS.TS. Đặng Khắc Ánh trân trọng cảm ơn sự có mặt và những ý kiến đóng góp tâm huyết của các chuyên gia và các nhà khoa học. PGS.TS. Đặng Khắc Ánh bày tỏ tin tưởng những kinh nghiệm được trao đổi trong Hội thảo lần này sẽ góp phần quan trọng làm rõ hơn các vấn đề lý luận và thực tiễn về quản trị môi trường hướng tới mục tiêu Net Zero, tăng cường nhận thức về các vấn đề trong quá trình phát triển. Những đóng góp quý báu của các đại biểu, chuyên gia, nhà khoa học sẽ được tổng hợp, nghiên cứu và sử dụng phù hợp vào các nội dung giảng dạy có liên quan của Khoa Quản lý phát triển xã hội thời gian tới.

Hội thảo nhấn mạnh bảo vệ môi trường và chuyển đổi sang mô hình kinh tế carbon thấp không chỉ là trách nhiệm quốc tế mà còn là động lực bắt buộc để nâng cao năng lực cạnh tranh và sức chống chịu của nền kinh tế Việt Nam. Kết quả và các khuyến nghị chính sách từ Hội thảo sẽ là cơ sở khoa học quan trọng giúp Học viện và các cơ quan tham mưu tiếp tục hoàn thiện khung khổ quản trị môi trường hướng tới mục tiêu Net Zero vào năm 2050.

Hoài Thu