Nâng cao năng lực thực thi công vụ của cán bộ, công chức chính quyền cấp xã trong bối cảnh mới

(apag.edu.vn) - Sáng 19/8/2026, Học viện Hành chính và Quản trị công tổ chức Tọa đàm khoa học “Quan điểm và giải pháp nâng cao năng lực thực thi công vụ của cán bộ, công chức chính quyền cấp xã”. Tọa đàm nằm trong khuôn khổ Đề án khoa học cấp Bộ trọng điểm “Nâng cao năng lực thực thi công vụ của cán bộ, công chức chính quyền cấp xã” do PGS.TS. Nguyễn Bá Chiến, Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công làm Chủ nhiệm. PGS.TS. Hoàng Mai, Trưởng khoa Quản trị nhân lực, Học viện Hành chính và Quản trị công, thành viên chính Đề án, chủ trì Tọa đàm.

Tham dự Tọa đàm có PGS.TS. Nguyễn Phong Hòa, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Cảnh sát, Bộ Công an; TS. Hoàng Thị Ngân, nguyên Vụ trưởng Vụ Tổ chức - Hành chính nhà nước và Công vụ, Văn phòng Chính phủ; PGS.TS. Võ Kim Sơn, nguyên Trưởng khoa Tổ chức và Quản lý nhân sự, Học viện Hành chính Quốc gia; PGS.TS. Ngô Thành Can, nguyên Trưởng khoa Khoa học tổ chức và Quản lý nhân sự, Học viện Hành chính Quốc gia; PGS.TS. Nguyễn Minh Phương, nguyên Giảng viên cao cấp, Học viện Hành chính và Quản trị công; TS. Nguyễn Ngọc Vân, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Tổ chức nhà nước, Bộ Nội vụ; PGS.TS. Nguyễn Thị Song Hà, Trưởng khoa Chính sách công, Học viện Khoa học xã hội Việt Nam; PGS.TS. Vũ Thị Loan, Giảng viên cao cấp, Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam; ông Nguyễn Phước Thọ, nguyên Hàm Vụ trưởng Vụ Pháp luật, Văn phòng Chính phủ; TS. Nguyễn Tất Cường, Phó Vụ trưởng Vụ Quản lý khoa học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; ThS. Trần Văn Hải, Phó Chủ tịch Thường trực UBND phường An Phong, thành phố Hải Phòng; bà Đào Thị Thanh Tuyền, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên, cùng các nhà khoa học, nhà quản lý, giảng viên Học viện.

Phát biểu đề dẫn, TS. Lê Cẩm Hà, Phó Trưởng khoa Quản trị nhân lực, Học viện Hành chính và Quản trị công nhấn mạnh, chính quyền cấp xã là cấp gần dân nhất, trực tiếp tổ chức thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và giải quyết những vấn đề gắn với đời sống người dân, hoạt động của doanh nghiệp. Việc vận hành chính quyền địa phương hai cấp làm thay đổi đáng kể yêu cầu đối với cấp xã, nhất là khi phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm được mở rộng.

Theo TS. Lê Cẩm Hà, cán bộ, công chức cấp xã trong bối cảnh mới phải đồng thời có năng lực chuyên môn, tham mưu, tổ chức thực hiện, giải quyết vấn đề, phối hợp, ứng dụng công nghệ số và thích ứng với sự thay đổi của môi trường quản trị. Vì vậy, nâng cao năng lực không thể chỉ được hiểu là bổ sung kiến thức hay bằng cấp, mà phải hướng tới khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng, phẩm chất và kinh nghiệm để hoàn thành nhiệm vụ, tạo ra kết quả thực chất.

Tọa đàm tập trung làm rõ những yêu cầu mới về năng lực; đổi mới phương thức đánh giá; đào tạo, bồi dưỡng theo khoảng cách năng lực; cơ chế tạo động lực cho cán bộ, công chức tự học tập, phát triển; đồng thời đề xuất những giải pháp ưu tiên nhằm tạo chuyển biến thực chất về năng lực thực thi công vụ của đội ngũ cấp xã.

Trình bày tham luận “Thay đổi tư duy về nâng cao năng lực thực thi công vụ của công chức cấp xã”, PGS.TS. Võ Kim Sơn cho rằng cần chuyển từ đào tạo, bồi dưỡng chung theo ngạch, chức danh sang tiếp cận dựa trên vị trí việc làm, công việc cụ thể và năng lực thực tế của từng cá nhân.

Theo PGS.TS. Võ Kim Sơn, trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cần xác định rõ từng vị trí, nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm và yêu cầu năng lực của người đảm nhiệm. Nếu công việc và yêu cầu của vị trí chưa được mô tả chính xác, sẽ khó xác định được khoảng cách giữa năng lực hiện có và năng lực cần có, dẫn tới đào tạo, bồi dưỡng vẫn mang tính đại trà.

Từ đó, PGS.TS. Võ Kim Sơn đề xuất thực hiện nguyên tắc “đúng người, đúng việc”, lấy yêu cầu công việc làm căn cứ cho tuyển dụng, bố trí, đánh giá và phát triển nhân sự. Việc nâng cao năng lực cần được cá nhân hóa, đồng thời phân biệt giữa upskilling - nâng cấp năng lực để đáp ứng những yêu cầu mới của vị trí hiện tại và reskilling - trang bị năng lực mới để chuẩn bị cho vị trí, công việc khác. Trước tác động nhanh của chuyển đổi số và AI, đào tạo, bồi dưỡng cần đi trước một bước và hướng tới những năng lực cần thiết trong tương lai.

Từ thực tiễn địa phương, ThS. Trần Văn Hải, Phó Chủ tịch Thường trực UBND phường An Phong, thành phố Hải Phòng cho biết, đội ngũ cán bộ, công chức sau quá trình sắp xếp còn có sự chênh lệch về chuyên môn; một số vị trí chuyên sâu về quy hoạch, quản lý đô thị, đất đai và chuyển đổi số còn thiếu, trong khi phạm vi và khối lượng công việc tại cơ sở tăng lên.

Theo ThS. Trần Văn Hải, một bộ phận cán bộ vẫn còn tâm lý chờ hướng dẫn thay vì chủ động thực hiện thẩm quyền; dữ liệu ở một số lĩnh vực chưa liên thông khiến chuyển đổi số chưa tạo được sự thay đổi tương xứng trong quy trình xử lý công việc. Đại biểu đề xuất tăng quyền chủ động cho người đứng đầu; đào tạo theo đúng vị trí việc làm và tình huống thực tiễn; tinh gọn quy trình phối hợp, đồng thời xây dựng cơ chế sử dụng và đánh giá nhân sự dựa nhiều hơn vào mức độ hoàn thành nhiệm vụ.

Bà Đào Thị Thanh Tuyền, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên cho rằng năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã hiện chưa thật sự đồng đều, một số địa phương còn thiếu công chức so với chỉ tiêu được giao trong khi khối lượng công việc ngày càng lớn.

Đại biểu đề nghị tiếp tục quan tâm đào tạo, bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng, tạo điều kiện để cán bộ, công chức thường xuyên tự học, rèn luyện; đồng thời có chính sách đãi ngộ, tiền lương và điều kiện làm việc phù hợp hơn với yêu cầu, trách nhiệm ngày càng cao của đội ngũ cán bộ cơ sở.

Trình bày tham luận về mô hình RAM, PGS.TS. Ngô Thành Can cho rằng năng lực thực thi công vụ cần được nhìn nhận qua ba yếu tố: Results - kết quả công việc; Attitude - thái độ làm việc; Motivation - động lực làm việc. Đây là cách tiếp cận nhằm chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị theo hiệu suất, giải quyết đồng thời mối quan hệ giữa công việc, con người và cách thức thực hiện công việc.

Theo PGS.TS. Ngô Thành Can, kết quả công việc cần từng bước được định lượng bằng các chỉ số phù hợp, gắn với chất lượng, hiệu quả và sự hài lòng của người dân. Thái độ làm việc thể hiện qua văn hóa giao tiếp, kỷ luật, kỷ cương và đạo đức công vụ; trong khi động lực liên quan đến cơ chế ghi nhận, khen thưởng, chính sách phát triển nghề nghiệp và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo. Ba yếu tố phải được xem xét đồng bộ để năng lực thực sự chuyển hóa thành chất lượng thực thi công vụ.

PGS.TS. Nguyễn Minh Phương, nguyên Giảng viên cao cấp, Học viện Hành chính và Quản trị công nhấn mạnh, trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cấp xã không còn chỉ là cấp thụ động thực hiện nhiệm vụ mà ngày càng trở thành chủ thể trực tiếp của quản trị phát triển địa phương.

Theo PGS.TS. Nguyễn Minh Phương, “đủ tiêu chuẩn” chưa đồng nghĩa với “đủ năng lực”. Năng lực công chức cần được đánh giá thông qua khả năng thực hiện nhiệm vụ, giải quyết vấn đề và tạo ra giá trị công. Vì vậy, cần chuyển từ quản lý dựa nhiều vào bằng cấp, chứng chỉ sang quản trị theo vị trí việc làm, năng lực và kết quả; đồng thời gắn chặt quyền hạn - trách nhiệm - năng lực - nguồn lực.

Một yêu cầu quan trọng khác là phát triển năng lực số. Công chức cấp xã không chỉ cần biết sử dụng phần mềm mà phải có khả năng khai thác dữ liệu, cung cấp dịch vụ trên môi trường số và sử dụng AI có trách nhiệm. Tuy nhiên, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi hạ tầng, dữ liệu, quy trình và điều kiện tổ chức được thiết kế đồng bộ.

Từ thực tiễn quản trị địa phương, TS. Nguyễn Tiến Thành, Bí thư Đảng ủy phường Xuân Đỉnh, thành phố Hà Nội cho rằng mô hình chính quyền địa phương hai cấp làm nổi bật hơn trách nhiệm của người đứng đầu, đồng thời đòi hỏi phải đổi mới cách thức tổ chức và kiểm soát công việc.

Theo TS. Nguyễn Tiến Thành, cần lấy kết quả thực thi làm thước đo; giao nhiệm vụ theo nguyên tắc “6 rõ”, xác định cụ thể người thực hiện, trách nhiệm, tiến độ và sản phẩm; đồng thời xây dựng cơ chế theo dõi, kiểm đếm và tháo gỡ khó khăn thường xuyên.

KPI cần được sử dụng không chỉ để xếp loại cuối kỳ mà trở thành công cụ quản trị giúp phát hiện cán bộ có năng lực, nhận diện điểm nghẽn và điều chỉnh nhiệm vụ. Đại biểu cũng đề nghị xây dựng “nhịp quản trị” theo tuần, tháng; chuẩn hóa khung năng lực theo nhóm vị trí; đổi mới đào tạo, bồi dưỡng xuất phát từ nhu cầu thực thi, tăng cường kỷ luật, kỷ cương, gần dân, sát dân và bảo đảm tính chính xác, trung thực của số liệu báo cáo.

Tiếp tục chương trình, TS. Hoàng Thị Ngân, nguyên Vụ trưởng Vụ Tổ chức - Hành chính nhà nước và Công vụ, Văn phòng Chính phủ trao đổi về các giải pháp nâng cao năng lực thực thi công vụ của cán bộ, công chức chính quyền cấp xã.

Các ý kiến của ông Nguyễn Phước Thọ, nguyên Hàm Vụ trưởng Vụ Pháp luật, Văn phòng Chính phủ; TS. Nguyễn Ngọc Vân, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Tổ chức Nhà nước, Bộ Nội vụ; PGS.TS. Nguyễn Phong Hòa, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Cảnh sát, Bộ Công an và các chuyên gia, nhà khoa học tiếp tục làm rõ vấn đề từ các góc độ thể chế, pháp luật, tổ chức công vụ và quản trị nhân lực.

Qua thảo luận, các đại biểu tập trung vào bốn nhóm vấn đề. Thứ nhất, cần đổi mới nhận thức về vai trò của cấp xã từ cấp chủ yếu thực thi hành chính sang chủ thể trực tiếp của quản trị địa phương. Thứ hai, phát triển năng lực phải chuyển từ trọng bằng cấp, chứng chỉ sang vị trí việc làm, khả năng giải quyết vấn đề và kết quả phục vụ. Thứ ba, chuyển đổi số, dữ liệu và AI đang làm thay đổi cấu trúc công việc, đòi hỏi hình thành những năng lực mới. Thứ tư, năng lực cá nhân chỉ có thể tạo ra kết quả khi được bảo đảm bởi thể chế, quyền hạn, nguồn lực, môi trường làm việc và động lực phù hợp.

Phát biểu kết luận, PGS.TS. Hoàng Mai, Trưởng khoa Quản trị nhân lực, Học viện Hành chính và Quản trị công trân trọng cảm ơn những ý kiến trao đổi thẳng thắn, khoa học và trách nhiệm của các chuyên gia, nhà quản lý, nhà khoa học và đại diện địa phương.

PGS.TS. Hoàng Mai khẳng định, các tham luận và ý kiến tại Tọa đàm đã góp phần làm rõ cả phương diện lý luận và thực tiễn về năng lực thực thi công vụ của cán bộ, công chức chính quyền cấp xã trong bối cảnh mới; đồng thời nhận diện những khoảng trống năng lực, điểm nghẽn trong tổ chức thực thi và yêu cầu đổi mới quản trị nguồn nhân lực ở cấp cơ sở.

Những kết quả của Tọa đàm sẽ là nguồn tư liệu khoa học và thực tiễn quan trọng để Ban Chủ nhiệm tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện Đề án khoa học cấp Bộ trọng điểm “Nâng cao năng lực thực thi công vụ của cán bộ, công chức chính quyền cấp xã”, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã chủ động, chuyên nghiệp, liêm chính và đáp ứng yêu cầu quản trị địa phương trong giai đoạn mới.

Huy Tấn