Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong đào tạo đại học: Chủ động khai thác, kiểm soát rủi ro, lấy con người làm trung tâm

(apag.edu.vn) - Sáng ngày 12/8/2026, tại Hà Nội, Học viện Hành chính và Quản trị công tổ chức Hội thảo khoa học “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong đào tạo tại các cơ sở giáo dục đại học - Xu hướng và thách thức”. Hội thảo tập trung nhận diện những cơ hội, thách thức của trí tuệ nhân tạo đối với hoạt động giảng dạy, học tập, nghiên cứu và kiểm tra, đánh giá; đồng thời trao đổi các giải pháp nhằm khai thác AI hiệu quả, có trách nhiệm, bảo đảm liêm chính học thuật và phát huy vai trò chủ động của con người trong giáo dục đại học. Hội thảo được tổ chức trực tiếp và trực tuyến tới các Phân hiệu của Học viện. PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Hà, Trưởng khoa, Khoa Khoa học liên ngành - Ngoại ngữ - Tin học chủ trì Hội thảo.

Tham dự Hội thảo về phía khách mời có GS.TS.NGƯT. Nguyễn Hữu Khiển, Chủ tịch Hội Cựu giáo chức Học viện, nguyên Phó Giám đốc điều hành Học viện Hành chính Quốc gia; PGS.TS. Ngô Đình Xây, nguyên Vụ trưởng Vụ Lý luận chính trị, Ban Tuyên giáo Trung ương; cùng các nhà khoa học, chuyên gia, giảng viên đến từ các cơ sở giáo dục, đào tạo. 

Về phía Học viện còn có các giảng viên Khoa Khoa học liên ngành - Ngoại ngữ - Tin học; cùng các nghiên cứu sinh, học viên, sinh viên tại Hà Nội và các điểm cầu trực tuyến. 

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Hà nhấn mạnh, trí tuệ nhân tạo đang phát triển với tốc độ nhanh chóng, từng bước làm thay đổi cách con người tiếp cận tri thức, tổ chức hoạt động dạy học, nghiên cứu khoa học và sáng tạo giá trị. Trong giáo dục đại học, vấn đề hiện nay không còn đơn thuần là có ứng dụng AI hay không, mà quan trọng hơn là ứng dụng như thế nào để công nghệ phục vụ con người, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục nhưng không làm suy giảm tư duy độc lập, năng lực sáng tạo và trách nhiệm của người học.

Theo PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Hà, AI mang lại nhiều khả năng trong cá thể hóa việc học, hỗ trợ giảng viên đổi mới phương pháp, nâng cao hiệu quả nghiên cứu và quản trị đào tạo. Song song với đó là những vấn đề về đạo đức và liêm chính học thuật, bảo mật dữ liệu, năng lực số, trách nhiệm của người dạy, người học và nguy cơ phụ thuộc công nghệ. Vì vậy, ứng dụng AI phải gắn với đổi mới tư duy giáo dục, nâng cao năng lực số và xây dựng hệ sinh thái đào tạo hiện đại, nhân văn, có trách nhiệm.

Hội thảo tập trung vào các nhóm vấn đề từ lý luận, chính sách và thực trạng ứng dụng AI trong giáo dục đại học đến kinh nghiệm triển khai trong giảng dạy, học tập, kiểm tra, đánh giá và quản lý đào tạo; những thách thức về liêm chính học thuật, bảo mật dữ liệu, năng lực số, nguy cơ phụ thuộc công nghệ và các mô hình, giải pháp thúc đẩy ứng dụng AI hiệu quả trong các cơ sở giáo dục đại học.

Trình bày tham luận “Đại học trong kỷ nguyên AI: Từ ứng dụng công nghệ đến kiến tạo hệ sinh thái đào tạo thông minh, có trách nhiệm và lấy con người làm trung tâm”, PGS.TS. Phan Thế Công phân tích sự thay đổi vai trò của giảng viên khi AI ngày càng tham gia sâu vào quá trình đào tạo.

Theo tham luận, AI có thể hỗ trợ giảng viên trong soạn thảo giáo trình, slide, kịch bản bài giảng; xây dựng ngân hàng câu hỏi; chấm một số dạng bài có cấu trúc; cá thể hóa lộ trình học tập và tổng hợp dữ liệu của người học. Khi một phần công việc mang tính lặp lại được công nghệ hỗ trợ, giảng viên có điều kiện tập trung nhiều hơn vào dẫn dắt tư duy, phản biện, kết nối tri thức với thực tiễn và phát triển năng lực giải quyết vấn đề của người học.

Vai trò của người thầy, theo đó, không mất đi mà chuyển từ người chủ yếu truyền đạt tri thức sang người kiến tạo môi trường học tập, kết nối các nguồn tri thức từ AI, chuyên gia và doanh nghiệp; kiểm soát tính chính xác, định hướng giá trị và giúp sinh viên chuyển hóa kiến thức thành sản phẩm, giải pháp thực tế. Những giá trị như truyền cảm hứng, kết nối cảm xúc, định hướng đạo đức và trách nhiệm vẫn là những yếu tố công nghệ không thể thay thế.

Từ góc độ giảng dạy lý luận chính trị, TS. Nguyễn Minh Khoa, Học viện Chính trị khu vực III trình bày tham luận “Ứng dụng AI trong dạy học Tư tưởng Hồ Chí Minh theo mô hình đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới”.

Tham luận lưu ý đến nguy cơ AI tạo ra thông tin sai lệch, trích dẫn không tồn tại hoặc làm sai bối cảnh lịch sử nếu người dùng khai thác dữ liệu mà không kiểm chứng. Để khắc phục, cần xây dựng cơ sở tri thức số dựa trên nguồn dữ liệu chính thống, đồng thời thiết kế các nguyên tắc và câu lệnh sư phạm nhằm định hướng phạm vi AI được phép khai thác.

Trong mô hình này, giảng viên là người thiết kế môi trường học tập và thẩm định giá trị; AI hỗ trợ truy xuất dữ liệu, gợi mở các hướng tiếp cận; người học giữ vị trí chủ thể, có trách nhiệm đặt vấn đề, kiểm chứng thông tin, phản biện và vận dụng kiến thức. Đích đến không phải là giúp người học nhanh chóng có đáp án, mà hình thành năng lực tư duy khoa học, tự chủ công nghệ và giải quyết những vấn đề thực tiễn.

Tiếp nối chương trình, TS. Vũ Thị Yến Nga trình bày tham luận về tích hợp trí tuệ nhân tạo trong chương trình đào tạo ngành Ngôn ngữ Anh theo tiếp cận chuẩn đầu ra; TS. Nguyễn Quốc Khương trao đổi về ứng dụng AI trong giảng dạy Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam tại các trường đại học trong kỷ nguyên số. Hội thảo đồng thời nghe các tham luận về ứng dụng AI hướng tới học tập thực chất, đổi mới phương pháp giảng dạy và bảo đảm liêm chính học thuật.

Phần thảo luận nhận được nhiều ý kiến từ các nhà khoa học, chuyên gia và giảng viên. Từ các góc tiếp cận khác nhau, các ý kiến thống nhất rằng sự xuất hiện và phát triển của AI đang tạo ra những thay đổi sâu sắc không chỉ trong giáo dục đại học mà trong hầu hết lĩnh vực của đời sống. Sử dụng AI đã trở thành xu hướng tất yếu; vì vậy, câu hỏi quan trọng không còn là cho phép hay không cho phép, mà là xây dựng năng lực để giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên và sinh viên sử dụng công nghệ một cách thông minh, chủ động, có mục đích và có trách nhiệm.

Một vấn đề nổi bật được trao đổi là độ tin cậy của thông tin do AI tạo ra. Khả năng đưa ra câu trả lời nhanh không đồng nghĩa với bảo đảm tính chính xác. AI có thể cung cấp thông tin thiếu căn cứ, tạo trích dẫn không tồn tại hoặc diễn giải sai dữ liệu. Do đó, người sử dụng cần có kỹ năng đặt câu lệnh, xác định nguồn dữ liệu, đối chiếu, kiểm chứng và chịu trách nhiệm với sản phẩm cuối cùng. Đặc biệt trong môi trường giáo dục và nghiên cứu khoa học, không thể sử dụng AI như một nguồn tri thức mặc định đúng.

Các đại biểu cũng quan tâm đến tác động của AI đối với liêm chính học thuật và phương thức kiểm tra, đánh giá. Khi AI có thể tạo nhanh bài viết, bài tập hoặc một phần sản phẩm nghiên cứu, cách đánh giá chỉ dựa vào sản phẩm cuối cùng sẽ bộc lộ hạn chế. Các cơ sở đào tạo cần chú trọng hơn tới quá trình hình thành tư duy của người học, khả năng thuyết trình, phản biện, bảo vệ quan điểm, giải quyết tình huống và vận dụng kiến thức vào thực tế; đồng thời từng bước xác lập những nguyên tắc minh bạch về phạm vi, cách thức sử dụng AI trong học tập và nghiên cứu.

Các nhà khoa học, chuyên gia và đại biểu trao đổi về cơ hội, thách thức trong ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào đào tạo đại học:

Một nhóm vấn đề khác là hạ tầng số và năng lực tiếp cận công nghệ. Việc ứng dụng AI hiệu quả cần đi cùng cơ sở dữ liệu được chuẩn hóa, hệ thống tri thức số, khả năng bảo mật dữ liệu và các công cụ có chất lượng. Các cơ sở giáo dục đại học cần có chiến lược đầu tư phù hợp thay vì để việc sử dụng AI hoàn toàn phụ thuộc vào tài khoản cá nhân hoặc những nền tảng miễn phí của từng giảng viên, sinh viên.

Cùng với đầu tư công nghệ, các ý kiến đề nghị điều chỉnh chương trình và phương pháp đào tạo theo hướng tăng hoạt động thực hành, dự án, nghiên cứu tình huống và kết nối doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức. Khi người học được tiếp xúc với những bài toán thực tiễn, năng lực của họ sẽ được đánh giá không chỉ qua sản phẩm có sự hỗ trợ của AI, mà còn qua khả năng vận dụng kiến thức, làm việc nhóm, tương tác, phản biện và giải quyết vấn đề trong môi trường thực.

Qua thảo luận, các đại biểu cùng khẳng định AI không thể thay thế con người. Công nghệ có thể đóng vai trò một “người bạn”, công cụ hỗ trợ mở rộng năng lực của giảng viên và người học, nhưng quyền lựa chọn, kiểm chứng, ra quyết định và chịu trách nhiệm cuối cùng phải thuộc về con người.

Phát biểu kết luận Hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Hà đánh giá các tham luận và ý kiến trao đổi đã tập trung làm rõ một số vấn đề quan trọng: vai trò ngày càng lớn của AI trong giáo dục và đời sống; yêu cầu phát triển hạ tầng số; tính tất yếu của việc ứng dụng AI; những rủi ro cần nhận diện trong học tập, giảng dạy và nghiên cứu; yêu cầu đổi mới chương trình đào tạo, tăng cường kết nối giữa nhà trường với doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức.

PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Hà nhấn mạnh, nghiên cứu sinh, học viên, sinh viên hiện nay đều đang tiếp cận và sử dụng AI. Vấn đề đặt ra không phải cấm công nghệ mà là giúp người học biết sử dụng đúng: biết đặt câu lệnh, kiểm tra thông tin, đối chiếu nguồn và không để AI dẫn dắt tư duy. Đối với Học viện Hành chính và Quản trị công, cần có sự đồng hành, đầu tư của Học viện trong xây dựng hạ tầng số, cung cấp công cụ, phần mềm phù hợp để giảng viên và người học có điều kiện khai thác AI hiệu quả hơn.

Bên cạnh đó, chương trình đào tạo cần tiếp tục được điều chỉnh theo hướng tăng cường liên kết giữa kiến thức với thực tiễn, kết nối cơ sở giáo dục với doanh nghiệp, cơ quan và tổ chức. Một số học phần của Học viện đã từng bước tích hợp hoạt động thực tế vào chương trình; đây là hướng tiếp cận giúp đánh giá người học toàn diện hơn, không chỉ qua sản phẩm được tạo ra với sự hỗ trợ của AI mà còn qua năng lực làm việc và giải quyết những vấn đề thực tiễn.

Khẳng định “AI không thể thay thế con người”, PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Hà cho rằng AI có thể trở thành người bạn, công cụ hỗ trợ hữu ích, nhưng con người phải giữ quyền chủ động và sử dụng AI có chủ đích. Đồng chí trân trọng cảm ơn các nhà khoa học đã dành thời gian nghiên cứu, viết bài; các chuyên gia, giảng viên từ các cơ sở đào tạo đã tham dự, chia sẻ kinh nghiệm và đóng góp những ý kiến có giá trị cho Hội thảo.

Hội thảo góp phần kết nối tri thức, kinh nghiệm và các cách tiếp cận về ứng dụng AI trong giáo dục đại học, qua đó cung cấp thêm cơ sở khoa học và thực tiễn để Học viện tiếp tục đổi mới chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy, kiểm tra, đánh giá và quản trị đào tạo trong quá trình chuyển đổi số; hướng tới khai thác trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm, hiệu quả và lấy con người làm trung tâm.

Huy Tấn