Nâng cao năng lực thực thi của bộ máy hành chính trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp

(apag.edu.vn) - Chiều ngày 25/6/2026, tại Học viện Hành chính và Quản trị công, Hội đồng Lý luận Trung ương phối hợp với Học viện Hành chính và Quản trị công tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Nâng cao năng lực thực thi của bộ máy hành chính trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp”.

Hội thảo do GS.TS. Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương; PGS.TS. Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội đồng Lý luận Trung ương và PGS.TS. Nguyễn Bá Chiến, Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công đồng chủ trì.

Tham dự Hội thảo có hơn 200 đại biểu là lãnh đạo Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hội đồng Lý luận Trung ương, Học viện Hành chính và Quản trị công; đại diện lãnh đạo các ban, bộ, ngành, địa phương; các chuyên gia, nhà khoa học, giảng viên, nghiên cứu viên và sinh viên đến từ nhiều cơ sở đào tạo, nghiên cứu trong cả nước.

Phát biểu đề dẫn và khai mạc Hội thảo, GS.TS. Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương nhấn mạnh, việc tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp là một bước chuyển quan trọng trong tư duy tổ chức và vận hành bộ máy nhà nước ở địa phương. Đây không chỉ là sự sắp xếp lại đơn vị hành chính hay giảm tầng nấc trung gian mà thực chất là quá trình đổi mới mô hình quản trị địa phương theo hướng trực tiếp hơn, dựa trên phân cấp, phân quyền, dữ liệu số, trách nhiệm giải trình và phục vụ Nhân dân tốt hơn.

Theo GS.TS. Nguyễn Xuân Thắng, sau gần một năm triển khai, việc sắp xếp tổ chức bộ máy, bố trí nhân sự và chuyển giao nhiệm vụ đã đạt nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, yêu cầu hiện nay không chỉ dừng lại ở việc hình thành bộ máy mới mà quan trọng hơn là bảo đảm bộ máy đó vận hành hiệu quả, phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn, tạo động lực phát triển mới cho địa phương. Vì vậy, trọng tâm cần chuyển từ việc tinh gọn tổ chức sang nâng cao năng lực thực thi của bộ máy hành chính.

GS.TS. Nguyễn Xuân Thắng khẳng định, năng lực thực thi là khả năng chuyển hóa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước cùng thẩm quyền và nguồn lực được giao thành những kết quả quản trị cụ thể. Đây là năng lực tổng hợp của cả hệ thống, từ thể chế, tổ chức bộ máy, quy trình vận hành, đội ngũ cán bộ, công chức đến nguồn lực tài chính, dữ liệu, công nghệ, văn hóa công vụ và cơ chế trách nhiệm giải trình.

GS.TS. Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh, trong mô hình mới, cấp tỉnh cần phát huy vai trò kiến tạo chiến lược, điều phối phát triển và hỗ trợ cơ sở; trong khi cấp xã phải trở thành cấp quản trị trực tiếp, giải quyết phần lớn các vấn đề phát sinh trên địa bàn. Do đó, cần xây dựng cơ chế vận hành đồng bộ, bảo đảm rõ việc, rõ thẩm quyền, rõ nguồn lực và rõ trách nhiệm. Bên cạnh đó, cần đặc biệt quan tâm nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã; đẩy mạnh chuyển đổi số; hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền gắn với bảo đảm nguồn lực, kiểm soát quyền lực và phát huy tinh thần dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Để Hội thảo đạt kết quả thiết thực, GS.TS. Nguyễn Xuân Thắng đề nghị các đại biểu tập trung thảo luận một số nội dung trọng tâm:

Thứ nhất, làm rõ khung khái niệm, cấu trúc và tiêu chí đánh giá năng lực thực thi ở các cấp độ trong hệ thống, nhất là ở cấp xã, phường; đồng thời đánh giá thực tiễn gần một năm vận hành mô hình mới, nhận diện rõ những khó khăn, vướng mắc về thể chế, thẩm quyền, nguồn lực, nhân lực, dữ liệu và trách nhiệm giải trình.

Thứ hai, đề xuất các giải pháp hoàn thiện đồng bộ thể chế, cơ chế phân cấp, phân quyền, quy trình phối hợp, tổ chức bộ máy, vị trí việc làm, nguồn lực, nền tảng dữ liệu và cơ chế kiểm soát quyền lực; làm rõ vai trò của cấp tỉnh, điều kiện bảo đảm cho cấp xã thực hiện tốt nhiệm vụ và cơ chế để người dân tham gia giám sát hoạt động của chính quyền.

Thứ ba, tiếp tục làm sâu sắc hơn lý luận về quản trị địa phương trong điều kiện mới, nhất là mối quan hệ giữa thống nhất và đa dạng, giữa tự chủ địa phương và điều phối quốc gia, giữa phân quyền và kiểm soát quyền lực, giữa ứng dụng công nghệ số với việc bảo đảm tính nhân văn của nền hành chính.

Tại Hội thảo, các đại biểu đã tập trung trao đổi, thảo luận nhiều nội dung quan trọng như: hoàn thiện thể chế và cơ chế phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực; nâng cao năng lực tổ chức và điều phối giữa cấp tỉnh và cấp xã; xây dựng, kiểm chuẩn khung năng lực thực thi của tổ chức và đội ngũ cán bộ, công chức; phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu mới; nâng cao trách nhiệm giải trình, chất lượng phục vụ và củng cố niềm tin xã hội.

Các ý kiến tham luận cũng đặc biệt nhấn mạnh vai trò của cộng đồng dân cư, thôn, tổ dân phố và đội ngũ hoạt động không chuyên trách ở cơ sở trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền cấp xã. Theo đó, việc tiếp tục sắp xếp các đơn vị hành chính ở cơ sở cần gắn với phát huy dân chủ, tăng cường năng lực tự quản cộng đồng và củng cố mối quan hệ giữa chính quyền với Nhân dân.

Hội thảo đã nhận được 07 ý kiến phát biểu trực tiếp. Các đại biểu khẳng định, mô hình chính quyền địa phương hai cấp là bước đổi mới quan trọng trong phương thức quản trị địa phương theo hướng tinh gọn, hiệu quả và phục vụ Nhân dân tốt hơn. Sau gần một năm triển khai, mô hình đã tạo nhiều chuyển biến tích cực, song cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực thực thi của bộ máy hành chính, nhất là ở cấp xã, nhằm bảo đảm mô hình vận hành hiệu quả và tạo ra giá trị thiết thực cho người dân, doanh nghiệp và xã hội. Kết quả Hội thảo sẽ góp phần cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn quan trọng để kiến nghị với Bộ Chính trị, Ban Bí thư và Chính phủ tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tăng cường các điều kiện bảo đảm cho hoạt động thực thi công vụ, hướng tới xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, kiến tạo phát triển và phục vụ Nhân dân.

Phát biểu kết luận và bế mạc Hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội đồng Lý luận Trung ương đánh giá cao tinh thần trách nhiệm, những ý kiến tâm huyết cùng các luận cứ khoa học, thực tiễn được các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý trao đổi tại Hội thảo. Các tham luận đã góp phần làm rõ nhiều vấn đề quan trọng liên quan đến năng lực thực thi của bộ máy hành chính trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời bổ sung cơ sở khoa học phục vụ quá trình hoàn thiện mô hình tổ chức và phương thức vận hành của bộ máy nhà nước trong giai đoạn mới.

PGS.TS. Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh, Hội thảo đã thống nhất nhận thức rằng năng lực thực thi là yếu tố quyết định hiệu quả vận hành của mô hình chính quyền địa phương hai cấp, được cấu thành bởi nhiều yếu tố như thể chế, tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ, công chức, dữ liệu, công nghệ, nguồn lực và cơ chế trách nhiệm giải trình. Trong đó, đội ngũ cán bộ, công chức giữ vai trò trung tâm; dữ liệu và công nghệ ngày càng trở thành nguồn lực chiến lược, góp phần nâng cao chất lượng quản trị và hiệu quả phục vụ Nhân dân.

Trên cơ sở kết quả thảo luận, PGS.TS. Nguyễn Mạnh Hùng đề nghị tiếp tục hoàn thiện thể chế vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp; nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức; đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng hệ thống dữ liệu đồng bộ, liên thông; đổi mới cơ chế kiểm tra, giám sát, đánh giá theo hiệu quả thực chất và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp. Đồng thời, cần tiếp tục tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận về quản trị địa phương nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng nền hành chính hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, kiến tạo phát triển và phục vụ Nhân dân trong giai đoạn mới.

Như Ngọc - Huy Tấn