Định vị đúng chính quyền địa phương 2 cấp và những vấn đề đặt ra

(apag.edu.vn) - Sáng ngày 09/6/2026, tại Trụ sở Học viện Hành chính và Quản trị công, Hiệp hội Khoa học hành chính Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Định vị đúng chính quyền địa phương 2 cấp và những vấn đề đặt ra”. Hội thảo do TS. Trần Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Khoa học hành chính Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ chủ trì và phát biểu đề dẫn. Tham dự Hội thảo có đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý, đại diện các cơ quan trung ương, địa phương cùng những người quan tâm đến lĩnh vực tổ chức bộ máy nhà nước, quản trị địa phương và cải cách hành chính.

 

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, TS. Trần Anh Tuấn nhấn mạnh việc sắp xếp, sáp nhập các đơn vị hành chính và chuyển đổi từ mô hình chính quyền địa phương 3 cấp sang chính quyền địa phương 2 cấp là một cuộc cải cách có ý nghĩa lịch sử đối với nền hành chính và quản trị quốc gia. Đây không chỉ là sự thay đổi về tổ chức bộ máy mà còn là bước chuyển quan trọng từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị hiện đại, kiến tạo phát triển và phục vụ nhân dân.

Theo TS. Trần Anh Tuấn, sau gần một năm vận hành, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã cơ bản được thiết lập và hoạt động tương đối ổn định trên phạm vi cả nước. Các cấp ủy, chính quyền địa phương đã nỗ lực vượt qua nhiều khó khăn, thách thức để triển khai khối lượng công việc rất lớn theo các chủ trương của Trung ương. Thực tiễn bước đầu cho thấy bộ máy được tinh gọn hơn, hoạt động cơ bản thông suốt, nhận được sự đồng thuận, ủng hộ của nhân dân và góp phần duy trì đà phát triển kinh tế - xã hội ở các địa phương.

Bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình triển khai cũng đặt ra nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện. Từ kết quả khảo sát tại nhiều địa phương, TS. Trần Anh Tuấn cho rằng hệ thống thể chế, pháp luật hiện hành chưa thực sự phù hợp với yêu cầu của mô hình mới; việc phân cấp, phân quyền ở một số lĩnh vực còn mang tính hình thức, thiếu đồng bộ và chưa thể hiện đầy đủ tinh thần “việc của địa phương để địa phương làm”. Trong khi đó, nhiều nhiệm vụ được chuyển giao xuống cấp xã nhưng chưa đi kèm đầy đủ thẩm quyền và nguồn lực cần thiết.

Đặc biệt, tổ chức bộ máy và hoạt động của các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp xã đang bộc lộ những bất cập nhất định. Khi tiếp nhận thêm nhiều chức năng, nhiệm vụ từ cấp huyện trước đây, trong khi số lượng đầu mối tổ chức được tinh gọn, nhiều cán bộ quản lý phải đảm nhiệm cùng lúc nhiều lĩnh vực chuyên môn khác nhau, tạo áp lực lớn trong quá trình thực thi công vụ và ảnh hưởng đến tính chuyên sâu, chuyên nghiệp của đội ngũ cán bộ, công chức cơ sở. Đây cũng là một trong những nội dung nhận được nhiều ý kiến trao đổi, thảo luận tại Hội thảo.

Từ góc nhìn thực tiễn địa phương, ông Trần Văn Hải, Phó Chủ tịch Thường trực UBND phường An Phong (thành phố Hải Phòng) cho biết đội ngũ cán bộ cơ sở hiện nay đang phải xử lý đồng thời nhiều lĩnh vực như đất đai, quy hoạch, quản lý đô thị, tài chính hay công nghệ thông tin. Một số cán bộ lần đầu được giao thẩm quyền ký các hồ sơ liên quan đến đất đai, điều chỉnh quy hoạch nên vẫn còn tâm lý e ngại, sợ sai, sợ trách nhiệm.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Thanh Bình, Bí thư Đảng ủy xã Hoài Đức (thành phố Hà Nội) cho biết cấp xã hiện đang phải thực hiện gần 1.000 nhiệm vụ và giải quyết hàng trăm thủ tục hành chính. Khối lượng công việc lớn khiến nhiều cán bộ thường xuyên làm việc ngoài giờ để bảo đảm tiến độ và chất lượng giải quyết công việc.

Bên cạnh những vấn đề về tổ chức bộ máy và nhân lực, chuyển đổi số cũng được xác định là một trong những thách thức lớn của mô hình CQĐP 2 cấp. Theo TS. Trần Anh Tuấn, dữ liệu giữa các ngành, lĩnh vực hiện vẫn còn phân tán, thiếu sự kết nối và liên thông. Nhiều phần mềm chuyên ngành hoạt động độc lập, gây khó khăn cho việc khai thác dữ liệu và xử lý hồ sơ trên môi trường điện tử. Việc số hóa hồ sơ, tài liệu lưu trữ ở nhiều địa phương còn chậm; cơ sở dữ liệu chưa bảo đảm yêu cầu “đúng, đủ, sạch, sống” để phục vụ quản trị hiện đại.

Chia sẻ kinh nghiệm từ thực tiễn địa phương, ông Cồ Như Dũng, Chủ tịch UBND phường Giảng Võ (thành phố Hà Nội) cho rằng dữ liệu phải trở thành nền tảng của quản trị địa phương trong giai đoạn mới. Việc xây dựng kho dữ liệu dùng chung và Trung tâm phân tích dữ liệu và điều hành (IOC) cấp phường đã giúp giảm đáng kể khối lượng báo cáo giấy, nâng cao chất lượng điều hành và hỗ trợ lãnh đạo theo dõi, xử lý công việc theo thời gian thực.

Tại Hội thảo, nhiều ý kiến tập trung làm rõ yêu cầu phải định vị đúng mô hình CQĐP 2 cấp trong bối cảnh mới. TS. Trần Anh Tuấn cho rằng hiện nay vẫn tồn tại xu hướng nhìn nhận CQĐP 2 cấp như một “phép trừ cơ học” của mô hình CQĐP 3 cấp trước đây, tức là chỉ đơn thuần bỏ cấp huyện và chuyển nhiệm vụ xuống cấp xã. Cách tiếp cận này chưa phản ánh đúng bản chất của mô hình mới và dẫn tới nhiều hạn chế trong hoạch định chính sách.

Theo ông, các xã, phường hiện nay không còn là đơn vị hành chính nhỏ bé như trước đây mà đã trở thành “cấp dưới tỉnh”, được hình thành trên cơ sở sáp nhập nhiều đơn vị hành chính, với quy mô lớn hơn, nhiệm vụ nhiều hơn và giữ vai trò trực tiếp thực hiện chức năng quản trị, phục vụ người dân và doanh nghiệp. Do đó, cần đổi mới mạnh mẽ tư duy về phân quyền, tổ chức bộ máy, quản lý công vụ và phân bổ nguồn lực để phù hợp với vị trí, vai trò mới của cấp chính quyền này.

Phát biểu tại Hội thảo, GS.TS. Phan Trung Lý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội cho rằng muốn thực hiện mục tiêu xây dựng chính quyền gần dân, sát dân và phục vụ nhân dân tốt hơn thì cần tiếp tục hoàn thiện thể chế và làm rõ hơn cơ chế phân quyền giữa Trung ương và địa phương. Theo ông, việc phân cấp nhiều khi trở thành nơi “trú ngụ của sự đùn đẩy trách nhiệm”, trong khi phân quyền mới là cơ sở để xác định rõ trách nhiệm và nâng cao hiệu quả quản trị.

Trong khi đó, PGS.TS. Nguyễn Văn Hậu, Chánh Văn phòng Đảng ủy Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh lưu ý nguy cơ hình thành các “tầng trung gian không chính thức” trong quá trình vận hành mô hình mới. Ông cho rằng cần tiếp tục nghiên cứu các tiêu chí đánh giá hiệu năng, hiệu lực hoạt động của hệ thống chính quyền các cấp nhằm bảo đảm bộ máy vận hành hiệu quả, đúng mục tiêu cải cách đã đề ra.

Phát biểu kết luận Hội thảo, TS. Trần Anh Tuấn nhấn mạnh rằng sau giai đoạn sắp xếp và khởi động ban đầu, nhiệm vụ trọng tâm hiện nay là đưa mô hình CQĐP 2 cấp vận hành hiệu quả, nâng cao chất lượng quản trị và bảo đảm năng lực thực thi của bộ máy chính quyền các cấp. Muốn vậy, trước hết cần định vị đúng và nhận thức đúng về bản chất của mô hình mới; đồng thời tiếp tục hoàn thiện thể chế pháp luật, đổi mới cơ chế phân quyền, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức chuyên nghiệp và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản trị địa phương.

Những ý kiến trao đổi tại Hội thảo đã góp phần làm rõ nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn đặt ra đối với mô hình CQĐP 2 cấp, đồng thời cung cấp các luận cứ khoa học và đề xuất chính sách quan trọng phục vụ quá trình hoàn thiện nền quản trị địa phương hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, hướng tới mục tiêu xây dựng nền hành chính phục vụ, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Hải Long - APAG Media