Tọa đàm: "Mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp ở một số quốc gia và giá trị tham chiếu cho Việt Nam”

(apag.edu.vn) - Sáng ngày 27/5/2026, tại Hà Nội, Học viện Hành chính và Quản trị công đã tổ chức thành công tọa đàm khoa học với chủ đề: “Mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp ở một số quốc gia và giá trị tham chiếu cho Việt Nam”. Đây là hoạt động chuyên môn quan trọng nằm trong khuôn khổ Đề tài khoa học cấp Bộ “Phát huy hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp ở Việt Nam hiện nay”. Tọa đàm do PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Hà - Trưởng Khoa Khoa học Liên ngành - Ngoại ngữ - Tin học, Chủ nhiệm Đề tài chủ trì. Tọa đàm được diễn ra theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, kết nối điểm cầu trung tâm với các Phân hiệu của Học viện.

Tham dự Tọa đàm có: đồng chí Nguyễn Ngọc Lâm, nguyên Phó Trưởng Ban Tổ chức Trung ương; PGS.TS. Ngô Đình Xây, nguyên Vụ trưởng Vụ Lý luận Chính trị, Ban Tuyên giáo Trung ương; PGS.TS. Nguyễn Ngọc Đào, nguyên Đại biểu Quốc hội, nguyên Phó Trưởng Khoa Lý luận cơ sở, Học viện Hành chính Quốc gia; PGS.TS. Huỳnh Văn Thới, nguyên Giám đốc Phân hiệu Học viện Hành chính và Quản trị công; TS. Hoàng Quang Đạt, nguyên Trưởng Khoa Lý luận cơ sở, Học viện Hành chính Quốc gia; TS. Bùi Thị Thanh Thuý, Phó Trưởng Ban Quản lý khoa học và Hợp tác quốc tế; TS. Đàm Bích Hiên, nguyên Giảng viên chính, Học viện Hành chính Quốc gia; PGS.TS. Ngô Thành Can, nguyên Phó Trưởng Khoa Tổ chức và Quản lý nhân sự, Học viện Hành chính Quốc gia; TS. Nguyễn Thu Hiền và TS. Trần Thị Thu Hằng, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; cùng các chuyên gia, nhà khoa học, giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên Khoa Khoa học Liên ngành - Ngoại ngữ - Tin học, Học viện Hành chính và Quản trị công.

Phát biểu đề dẫn Tọa đàm, PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Hà nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy quản lý hành chính truyền thống sang tư duy quản trị hiện đại, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Thực tiễn vận hành mô hình hai cấp thời gian qua đã chứng minh quyết tâm chính trị lớn của Đảng và Nhà nước thông qua những chuyển biến tích cực như tinh giản đầu mối trung gian, rút ngắn quy trình xử lý công việc và thúc đẩy mạnh mẽ công cuộc chuyển đổi số tại địa phương. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình triển khai vẫn đang đối mặt với không ít thách thức về cơ chế phân cấp, phân quyền, chất lượng đội ngũ cán bộ cũng như năng lực quản trị nguồn lực. Đặc biệt, trong bối cảnh quốc gia đang bước vào giai đoạn phát triển mới  hướng tới xây dựng chính phủ số, xã hội số và nền kinh tế số, yêu cầu đổi mới toàn diện về cả tổ chức bộ máy lẫn phương thức lãnh đạo càng trở nên cấp thiết. 

Chính vì vậy, PGS.TS. Nguyễn Thị Hà hi vọng tọa đàm hôm nay sẽ trở thành diễn đàn khoa học uy tín, nơi các chuyên gia, nhà khoa học và nhà quản lý cùng thẳng thắn trao đổi, phân tích sâu sắc các luận cứ lý luận lẫn thực tiễn. Từ đó, đề xuất những giải pháp mang tính khả thi cao nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn, góp phần hoàn thiện thể chế và nâng cao chất lượng quản trị địa phương tại Việt Nam trong giai đoạn mới.

Tại phiên thảo luận, các diễn giả đã mang đến những phân tích sâu sắc về cả cơ hội lẫn thách thức khi Việt Nam bước vào "cuộc cải cách lớn chưa từng có" đưa số lượng tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương từ 63 xuống còn 34 đơn vị sau khi kết thúc hoạt động của cấp huyện.

Phát biểu tại Tọa đàm, TS. Phạm Thúy Quỳnh Nga khẳng định chính quyền địa phương là cấp gần dân nhất, trực tiếp giải quyết các nhu cầu của người dân và doanh nghiệp. Thực tiễn cho thấy, mô hình hai cấp đã đạt nhiều kết quả tích cực nhờ tinh gọn bộ máy, đẩy mạnh cơ chế “một cửa” và dịch vụ công trực tuyến, giúp tăng tính minh bạch, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục. Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động giữa các vùng miền vẫn chưa đồng đều; việc phân cấp, phân quyền còn chồng chéo và địa phương chưa được giao đủ nguồn lực tương ứng. Từ đó, bà đề xuất các giải pháp trọng tâm: Phân cấp theo hướng rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, gắn với nguồn lực; Đánh giá hiệu quả lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, có cơ chế khuyến khích cán bộ dám nghĩ, dám làm; Tập trung số hóa hồ sơ, liên thông dữ liệu và mở rộng dịch vụ công trực tuyến trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia.

Trong tham luận của mình, TS. Tô Trọng Mạnh nhấn mạnh việc xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp là yêu cầu tất yếu để hiện đại hóa nền hành chính. Việc kết thúc hoạt động của cấp huyện không đơn thuần là cắt giảm cơ học mà là quá trình tái cấu trúc chức năng, nhiệm vụ và phương thức quản trị một cách khoa học.Dù đạt kết quả bước đầu, ông cũng chỉ ra một số khó khăn như: hệ thống pháp luật chưa đồng bộ, phân cấp chưa tương xứng với năng lực cơ sở, và áp lực lớn đối với đội ngũ cán bộ trước yêu cầu chuyển đổi số. Từ đó, TS. Tô Trọng Mạnh kiến nghị: Hoàn thiện thể chế pháp lý, đẩy mạnh phân cấp gắn với kiểm soát quyền lực; Nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, công chức đáp ứng mô hình mới; Thúc đẩy chuyển đổi số và xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông giữa các cấp chính quyền.

Trao đổi tại Tọa đàm, PGS.TS. Nguyễn Ngọc Đào khẳng định việc tinh gọn bộ máy và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp là tất yếu để xây dựng nền quản trị hiện đại, minh bạch và hiệu quả trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế. Ông lưu ý thách thức lớn hiện nay nằm ở tư duy, nhận thức và công tác nghiên cứu khoa học của đội ngũ cán bộ trong quá trình sáp nhập. Từ thực tiễn đó, PGS.TS. Nguyễn Ngọc Đào đề xuất: Hoàn thiện hành lang pháp lý đồng bộ cho công tác cán bộ; rà soát và phân định rõ chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan; Xây dựng cơ chế hỗ trợ thỏa đáng cho các đối tượng chịu tác động do sắp xếp tổ chức bộ máy. Ông nhấn mạnh tinh gọn bộ máy không phải là cắt giảm cơ học, mà là mục tiêu xây dựng một hệ thống chính trị tinh giản hoạt động hiệu lực để phục vụ nhân dân tốt hơn.

Tham luận tại Tọa đàm, TS. Đàm Bích Hiên khẳng định chủ trương xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp theo Kết luận số 127-KL/TW của Bộ Chính trị là một bước đi đột phá nhằm tinh gọn bộ máy, xóa bỏ các tầng nấc trung gian cồng kềnh. Ở góc độ lý luận, đây là vấn đề mới đòi hỏi phải làm rõ cơ chế vận hành theo hướng phân cấp hợp lý nhưng vẫn bảo đảm nguyên tắc tập trung dân chủ. Bà nhấn mạnh, việc triển khai mô hình này phải gắn liền với chiến lược xây dựng chính quyền số, xã hội số và cần có sự linh hoạt, phù hợp với đặc điểm kinh tế - xã hội của từng vùng miền. Đặc biệt, việc phân định rõ thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã là cốt lõi để tránh tình trạng đùn đẩy trách nhiệm; mọi sự phân cấp nếu không đi kèm với nguồn lực tài chính, nhân lực và cơ chế kiểm soát quyền lực tương ứng sẽ dễ dẫn đến hiệu quả quản lý thấp hoặc phát sinh tiêu cực tại cơ sở. Bên cạnh đó, mối quan hệ giữa Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc cũng cần tiếp tục được hoàn thiện đồng bộ.

Bổ sung cho góc nhìn lý luận, các chuyên gia tại Tọa đàm, điển hình là PGS.TS. Huỳnh Văn Thới, đã chia sẻ nhiều kinh nghiệm thực tiễn quý báu từ mô hình chính quyền địa phương của Nhật Bản, Pháp và các quốc gia Bắc Âu. Điểm chung của các quốc gia này là duy trì vận hành hiệu quả bộ máy theo hướng tinh gọn, tăng cường phân quyền và nâng cao tối đa tính tự chủ cho địa phương, trở thành giá trị tham chiếu quan trọng cho Việt Nam.

Đối với nước ta, các nhà khoa học đều đưa ra nhận định rằng việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp là một cuộc cải cách thể chế lớn chưa từng có. Việc kết thúc hoạt động của cấp huyện và sắp xếp lại các đơn vị hành chính đã tạo ra sự thay đổi sâu rộng, đưa số lượng tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương từ 63 xuống còn 34 đơn vị. Sau gần một năm triển khai, dù đã vượt qua những bỡ ngỡ ban đầu, ban hành được nhiều đạo luật, nghị quyết quan trọng và duy trì bộ máy vận hành ổn định, song thực tế vẫn còn không ít rào cản về thể chế, nguồn nhân lực và hạ tầng kỹ thuật.

Để mô hình hai cấp vận hành hiệu năng và hiệu quả, tọa đàm đã đúc kết ba vấn đề chiến lược cần tập trung giải quyết: (1) Thực hiện phân cấp, phân quyền thực chất để khơi thông tính chủ động của chính quyền cơ sở; (2) Tập trung tháo gỡ "điểm nghẽn" về năng lực thực thi công vụ và thái độ phục vụ của đội ngũ cán bộ, công chức cơ sở, đồng thời tăng cường sự phối hợp liên ngành khi áp lực công việc tăng cao do không còn cấp trung gian; (3) Đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông và dứt khoát lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo cao nhất cho hiệu quả hoạt động của chính quyền. Đây chính là bước chuyển dịch mang tính tất yếu nhằm tái cấu trúc toàn diện chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan trong hệ thống chính trị, hướng tới xây dựng một nền hành chính hiện đại, hiệu lực trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Phát biểu kết luận Tọa đàm, PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Hà gửi lời cảm ơn trân trọng đến các chuyên gia, nhà khoa học và các thành viên nhóm nghiên cứu đã đóng góp nhiều ý kiến tâm huyết, có giá trị khoa học và thực tiễn sâu sắc. Bà khẳng định, các kết quả thảo luận là nguồn tư liệu quý báu để bổ sung cơ sở lý luận, góp phần hoàn thiện và nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp – đặc biệt là trong bối cảnh cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy hệ thống chính trị đang được triển khai quyết liệt trên phạm vi cả nước. Đồng thời, PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Hà nhấn mạnh với vai trò là cơ sở đào tạo đại học, sau đại học và bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức Học viện Hành chính và Quản trị công cần tiếp tục đi sâu nghiên cứu mũi nhọn này. Từ đó, chủ động đổi mới nội dung, chương trình đào tạo theo hướng hiện đại hóa và đẩy mạnh chuyển đổi số. Trong thời gian tới, Ban chủ nhiệm Đề tài mong muốn tiếp tục nhận được sự đồng hành, phối hợp từ các chuyên gia và nhà quản lý để hoàn thiện Đề tài cấp Bộ "Phát huy hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp ở Việt Nam hiện nay".

Hoài Thu