Cơ sở khoa học về năng lực thực thi công vụ của cán bộ, công chức chính quyền cấp xã

Hội thảo thu hút sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài Học viện cùng đông đảo cán bộ, giảng viên, nghiên cứu sinh của Khoa Quản trị nhân lực.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS. Bùi Phương Đình nhấn mạnh, trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đội ngũ cán bộ, công chức chính quyền cấp xã đang đứng trước yêu cầu đổi mới toàn diện về vị trí, vai trò, thẩm quyền và phương thức vận hành. Khi không còn cấp huyện làm tầng trung gian, cấp xã trở thành cấp trực tiếp tổ chức thực thi phần lớn nhiệm vụ quản trị địa phương tại cơ sở; trực tiếp cung ứng dịch vụ công và là “điểm chạm” thường xuyên nhất giữa Nhà nước với người dân, doanh nghiệp. Điều này đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với năng lực thực thi công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã, không chỉ ở trình độ chuyên môn, kỹ năng hành chính mà còn ở năng lực quản trị địa phương, thích ứng chuyển đổi số, giải quyết vấn đề công, phối hợp liên ngành, phục vụ Nhân dân và trách nhiệm giải trình trong bối cảnh quản trị hiện đại.

TS. Bùi Phương Đình cho biết, tại nhiều địa phương hiện nay, năng lực giữa các nhóm công chức còn chưa đồng đều; khả năng ứng dụng công nghệ, thích ứng với chuyển đổi số còn hạn chế; công tác đào tạo, bồi dưỡng vẫn thiên về trang bị kiến thức chung trong khi kỹ năng thực thi công vụ, xử lý tình huống và phục vụ người dân trong môi trường số chưa được chú trọng đúng mức. Quá trình tổ chức lại đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác quản trị nguồn nhân lực khu vực công ở cơ sở, đòi hỏi cần tiếp cận vấn đề năng lực thực thi công vụ một cách khoa học, hệ thống và thực tiễn hơn.

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, PGS.TS. Hoàng Mai khẳng định, trong bối cảnh đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số quốc gia, nâng cao năng lực thực thi công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã là yêu cầu tất yếu nhằm bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản trị ở cơ sở. Chính quyền cấp xã là cấp gần dân nhất, trực tiếp giải quyết công việc của người dân và doanh nghiệp; là nơi đưa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước vào thực tiễn nên chất lượng hoạt động của đội ngũ này có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả phục vụ Nhân dân và sự vận hành của bộ máy hành chính.

PGS.TS. Hoàng Mai nhấn mạnh, mặc dù đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã thời gian qua đã có nhiều chuyển biến tích cực về chuẩn hóa, đào tạo và thực hiện nhiệm vụ, song trước yêu cầu mới cần có cách tiếp cận khoa học, toàn diện và hệ thống hơn đối với năng lực thực thi công vụ của đội ngũ này. Tại Hội thảo, bà mong muốn nhận được nhiều ý kiến trao đổi, luận giải của các chuyên gia, nhà khoa học xoay quanh hai nhóm vấn đề trọng tâm: (1) Những vấn đề chung về chính quyền cấp xã và đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã; (2) Hệ thống tiêu chí đánh giá năng lực thực thi công vụ.

Tham luận tại Hội thảo, PGS.TS. Võ Kim Sơn cho rằng hạn chế lớn hiện nay là hệ thống tuyển dụng, sử dụng và đào tạo cán bộ, công chức vẫn thiên về tiêu chuẩn ngạch, bằng cấp và chứng chỉ thay vì đánh giá năng lực thực tế theo mô hình KSA (kiến thức - kỹ năng - thái độ). Điều này dẫn tới tình trạng bổ nhiệm chưa phù hợp, đào tạo còn lãng phí và tồn tại nghịch lý “vừa thừa vừa thiếu” nguồn nhân lực. Theo ông, cần khảo sát toàn diện năng lực hiện có của đội ngũ cán bộ, công chức, đồng thời xác định chính xác yêu cầu năng lực cho từng vị trí việc làm trước khi tuyển dụng, bố trí hay đào tạo.

Chia sẻ tại Hội thảo, TS. Trần Anh Tuấn cho rằng năng lực của cán bộ, công chức không chỉ được đo bằng bằng cấp hay tiêu chuẩn hành chính mà phải được cấu thành từ ba yếu tố: phẩm chất trách nhiệm và động lực cống hiến; nền tảng kiến thức chuyên môn; kỹ năng xử lý công việc và thích ứng với chuyển đổi số. Theo ông, việc đánh giá năng lực cần dựa trên kết quả thực thi công vụ, mức độ đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và khả năng vận hành trong bối cảnh quản trị quốc gia hiện đại. Đồng thời, ông cũng chỉ ra một số bất cập trong tinh giản biên chế, tổ chức bộ máy và đào tạo cán bộ hiện nay đang ảnh hưởng tới động lực và hiệu quả thực thi công vụ của đội ngũ công chức.

Tại Hội thảo, TS. Đinh Duy Hòa làm rõ những bất cập trong cơ sở khoa học của hệ thống công vụ hiện nay. Theo ông, Việt Nam trên thực tế vẫn vận hành theo mô hình “chức nghiệp”, dựa vào bằng cấp để phân loại công chức nhưng lại áp dụng tư duy “vị trí việc làm” chưa đầy đủ và thiếu thực chất. Điều này dẫn đến tình trạng tuyển dụng chưa đúng năng lực, bồi dưỡng dàn trải, nội dung đào tạo chưa sát yêu cầu công việc và hệ thống vị trí việc làm còn ôm đồm, thiếu chuyên môn hóa. Ông nhấn mạnh, muốn nâng cao năng lực công chức cần xác định rõ mô hình công vụ đang vận hành, đồng thời thiết kế hoạt động bồi dưỡng dựa trên kỹ năng thực tiễn và yêu cầu cụ thể của cấp cơ sở.

Hội thảo ghi nhận nhiều ý kiến tâm huyết của các chuyên gia, nhà khoa học về vấn đề nâng cao năng lực thực thi công vụ của cán bộ, công chức cấp xã trong bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Các ý kiến tập trung vào một số nội dung trọng tâm: (1) Năng lực thực thi công vụ không thể chỉ đánh giá qua trình độ học vấn hay bằng cấp chuyên môn mà cần chú trọng khả năng thích ứng, xử lý công việc và đáp ứng hiệu quả yêu cầu thực tiễn của hoạt động quản lý nhà nước ở cơ sở; (2) Việc nâng cao năng lực của cán bộ, công chức cấp xã cần được thực hiện trên cơ sở xác định rõ vị trí việc làm và yêu cầu thực tiễn của từng chức danh thay vì áp dụng các chương trình đào tạo, bồi dưỡng mang tính chung chung. Mỗi vị trí công tác cần xây dựng hệ năng lực riêng gắn với nhiệm vụ, trách nhiệm và các tình huống quản lý cụ thể trong thực tiễn; đồng thời, công tác đánh giá cán bộ cần chuyển từ cách tiếp cận thiên về hình thức sang đánh giá dựa trên hiệu quả công việc và mức độ đóng góp cho sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương; (3) Năng lực công vụ phải thích ứng với sự thay đổi của mô hình quản trị và bối cảnh phát triển xã hội; (4) Cần hoàn thiện cơ chế đãi ngộ, nâng cấp hạ tầng phục vụ chuyển đổi số và rà soát, cắt giảm những nhiệm vụ không còn phù hợp nhằm giảm áp lực cho cấp cơ sở; (5) Đề nghị tiếp cận vấn đề theo hướng hệ thống: trước hết cần làm rõ “công vụ cấp xã là làm những việc gì” trong bối cảnh mới, từ đó xây dựng “khung năng lực chuẩn” làm cơ sở khảo sát, đối chiếu với thực trạng đội ngũ để xác định khoảng trống cần bồi dưỡng. Bên cạnh đó, cần phân định rõ hai loại vị trí Specialist (chuyên gia) và Generalist (cán bộ tổng hợp) vì mỗi loại đòi hỏi chiến lược đào tạo và đánh giá khác nhau; (6) Các bộ tiêu chí đánh giá năng lực cần được thực nghiệm thí điểm tại một số địa phương trước khi hoàn thiện và nhân rộng trong thực tiễn.

Kết luận Hội thảo, PGS.TS. Hoàng Mai trân trọng cảm ơn các chuyên gia, nhà khoa học và đại biểu đã đóng góp nhiều ý kiến sâu sắc, toàn diện. PGS.TS. Hoàng Mai khẳng định, kết quả của Hội thảo không chỉ có ý nghĩa trực tiếp đối với việc triển khai Đề án khoa học cấp Bộ trọng điểm mà còn góp phần bổ sung luận cứ khoa học phục vụ công tác hoạch định chính sách, xây dựng tiêu chuẩn năng lực, đổi mới chương trình đào tạo, bồi dưỡng và phát triển đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã trong giai đoạn mới.