Tọa đàm khoa học “Đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng Tây Nguyên và Duyên hải Nam Trung Bộ

Tham dự Toạ đàm có: Đại tá Đào Duy Tân - Phó Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk; ThS. Cao Như Khánh - Phó Chánh Văn phòng UBND tỉnh Đắk Lắk; ThS. Hoàng Thị Tâm - Phó Giám đốc Trung tâm Phục vụ Hành chính công tỉnh Đắk Lắk; ThS. Nguyễn Văn Tứ - Trưởng phòng Tôn giáo, Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Đắk Lắk; PGS.TS. Nguyễn Quốc Long - Trưởng Bộ môn Trắc địa mỏ, Trường Đại học Mỏ - Địa chất; PGS.TS. Phạm Thị Làn - Giảng viên cao cấp, Trường Đại học Mỏ - Địa chất; toàn thể giảng viên, viên chức thuộc Phân hiệu Học viện Hành chính và Quản trị công tại tỉnh Đắk Lắk và Ban Chủ nhiệm Đề tài.

Phát biểu khai mạc Toạ đàm, TS. Bùi Phương Đình - Phó Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công nhấn mạnh ý nghĩa quan trọng của việc nghiên cứu, trao đổi các vấn đề khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong bối cảnh phát triển mới của vùng Tây Nguyên và duyên hải Nam Trung Bộ. Đây là khu vực tập trung đông đồng bào dân tộc thiểu số, có vị trí chiến lược quan trọng, sở hữu nhiều tiềm năng, lợi thế, đồng thời giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm quốc phòng, an ninh của đất nước. Trong bối cảnh mới, yêu cầu đặt ra là phải khai thác hiệu quả các nguồn lực, tăng cường kết nối và thúc đẩy liên kết vùng theo hướng thực chất, đồng bộ, bền vững. Khoa học công nghệ và chuyển đổi số cần trở thành động lực quan trọng để đổi mới phương thức quản lý, nâng cao năng lực cạnh tranh, cải thiện chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp, đồng thời thu hẹp khoảng cách phát triển của khu vực này so với mặt bằng chung của cả nước. Ban Tổ chức kỳ vọng Tọa đàm sẽ là diễn đàn khoa học để các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học và đại biểu trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, nhận diện những thời cơ, thách thức, góp phần cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn, giúp Ban Chủ nhiệm đề tài đề xuất các giải pháp có tính khả thi trong công tác hoạch định chính sách, nâng cao hiệu quả quản trị và thúc đẩy phát triển bền vững vùng Tây Nguyên và duyên hải Nam Trung Bộ.

Phát biểu đề dẫn Toạ đàm, PGS.TS. Nguyễn Văn Hậu - Phó chủ nhiệm Đề tài khẳng định sự cần thiết phải phát huy tiềm năng, lợi thế của vùng Tây Nguyên và duyên hải Nam Trung Bộ trên nền tảng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong bối cảnh không gian phát triển vùng có những thay đổi quan trọng, khoa học công nghệ phát triển mạnh mẽ, quá trình phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng an ninh không chỉ là yêu cầu về tổ chức không gian kinh tế mà còn đòi hỏi đổi mới tư duy quản trị, hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực phối hợp trong giải quyết các vấn đề liên vùng. Từ định hướng đó, Tọa đàm tập trung thảo luận 4 nội dung trọng tâm sau: Một là, làm rõ vai trò của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng an ninh tại vùng Tây Nguyên và duyên hải Nam Trung Bộ; Hai là, phân tích những vấn đề thực tiễn đặt ra tại địa phương trong phát triển kinh tế xã hội, bảo đảm quốc phòng an ninh, bảo tồn văn hoá trong bối cảnh chuyển đổi số; Ba là, nghiên cứu khả năng ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ và những mô hình phát triển mới phù hợp với đặc thù vùng; Bốn là, đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy đột phá khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong phát triển kinh tế, bảo đảm quốc phòng an ninh của khu vực.

Tiếp cận từ góc độ bảo đảm quốc phòng, an ninh trong bối cảnh chuyển đổi số, Đại tá Đào Duy Tân nhấn mạnh vai trò của chuyển đổi số trong hiện đại hóa công tác quản lý biên giới, bảo đảm quốc phòng, an ninh tại khu vực Tây Nguyên và duyên hải Nam Trung Bộ. Trong bối cảnh địa bàn rộng, địa hình phức tạp và các thách thức an ninh phi truyền thống ngày càng đa dạng, việc ứng dụng công nghệ số góp phần nâng cao khả năng giám sát, nhận diện và dự báo nguy cơ. Tham luận đặt ra yêu cầu xây dựng hệ thống thông tin liên thông, tích hợp dữ liệu, tăng cường chia sẻ thông tin giữa các lực lượng và cơ quan chức năng. Đồng thời, chuyển đổi số cần cần gắn với đặc điểm địa bàn và yêu cầu thực tiễn, giúp nâng cao hiệu quả phòng ngừa, ứng phó với các tình huống, góp phần bảo vệ vững chắc chủ quyền, an ninh khu vực, an ninh quốc gia trong tình hình mới.

ThS. Cao Như Khánh tập trung làm rõ nguồn lực văn hóa truyền thống của tỉnh Đắk Lắk trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Tham luận nhấn mạnh văn hóa không chỉ là di sản cần bảo tồn mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng của địa phương. Việc ứng dụng công nghệ số mở ra cơ hội số hóa tư liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu di sản và mở rộng khả năng quảng bá các giá trị văn hóa đến cộng đồng trong nước, quốc tế. Tuy nhiên, quá trình này cần bảo đảm tính chính xác, tôn trọng chủ thể văn hóa và không làm sai lệch ý nghĩa, bối cảnh của di sản, tránh thương mại hóa các yếu tố văn hóa thiêng hoặc công khai những tri thức chưa được cộng đồng đồng thuận. Đồng chí đề cao vai trò của cộng đồng trong bảo tồn, trao truyền và phát huy các giá trị văn hóa, góp phần kết nối không gian văn hóa Tây Nguyên với Duyên hải Nam Trung Bộ.

PGS.TS. Nguyễn Quốc Long giới thiệu kinh tế tầm thấp như một không gian phát triển mới, dựa trên việc ứng dụng phương tiện bay không người lái (UAV) và các công nghệ liên quan. Với đặc điểm địa hình cao nguyên, miền núi xen kẽ rừng, cùng dải ven biển, cảng biển và các khu vực sản xuất tập trung, hai vùng có nhiều tiềm năng phát triển các ứng dụng UAV. Công nghệ này có thể phục vụ nông nghiệp chính xác, quản lý rừng và tài nguyên, vận chuyển hàng hóa, logistics, du lịch, giám sát môi trường và cứu hộ, cứu nạn. Tham luận cũng chỉ ra những thách thức về hạ tầng kỹ thuật, kết nối số, nguồn nhân lực, bảo vệ dữ liệu, hành lang pháp lý và hiệu quả kinh tế.

ThS. Nguyễn Văn Tứ phân tích những yêu cầu mới đặt ra đối với công tác dân tộc, tôn giáo trong bối cảnh chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo. Tham luận nhấn mạnh công nghệ số có thể góp phần đổi mới phương thức quản lý, nâng cao hiệu quả cung cấp thông tin, tiếp nhận phản ánh và giải quyết các vấn đề phát sinh tại cơ sở. Tuy nhiên, chuyển đổi số trong lĩnh vực này cần xuất phát từ đặc điểm văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo và điều kiện kinh tế - xã hội của từng cộng đồng. Các vấn đề liên quan đến đất đai, sinh kế, giảm nghèo và khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu cần được quan tâm trong quá trình xây dựng và thực thi chính sách. Bên cạnh ứng dụng công nghệ, cần phát huy vai trò của người có uy tín, chức sắc tôn giáo và cộng đồng dân cư trong tuyên truyền, vận động và tạo đồng thuận xã hội.

Tiếp cận từ góc độ ứng dụng dữ liệu viễn thám ánh sáng ban đêm để xây dựng chỉ số phát triển dân tộc thiểu số, PGS.TS. Phạm Thị Làn trình bày phương pháp sử dụng dữ liệu viễn thám ánh sáng ban đêm NPP-VIIRS để xây dựng chỉ số đánh giá mức độ phát triển của các dân tộc thiểu số. Trên cơ sở tổng quan nghiên cứu tại tỉnh Vân Nam, Trung Quốc, tác giả phân tích khả năng kết hợp dữ liệu ánh sáng ban đêm với dữ liệu địa danh tộc người và số liệu dân số để nhận diện chênh lệch phát triển theo không gian. Phương pháp này sử dụng dữ liệu mở, chi phí tương đối thấp và có khả năng cập nhật định kỳ và đề xuất hiệu chỉnh dữ liệu phù hợp với điều kiện Việt Nam và tích hợp chỉ số vào hệ thống WebGIS, phục vụ theo dõi phát triển, hoạch định chính sách và phân bổ nguồn lực cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số tại khu vực Tây Nguyên và duyên hải Nam Trung Bộ.

Từ góc độ thể chế, TS. Nguyễn Minh Sản làm rõ vai trò của thể chế trong chuyển hóa tiềm năng, lợi thế của Tây Nguyên và Duyên hải Nam Trung Bộ thành động lực phát triển bền vững. Tiến sĩ cho rằng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chỉ có thể tạo ra đột phá khi được hỗ trợ bởi hệ thống thể chế đồng bộ, có khả năng khuyến khích sáng tạo và huy động hiệu quả các nguồn lực. Tác giả đề xuất khung thể chế kiến tạo gồm 6 trụ cột: chiến lược và liên kết vùng; dữ liệu và hạ tầng số; nghiên cứu, chuyển giao và thương mại hóa công nghệ; tài chính và đầu tư; nguồn nhân lực và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; quản trị kết quả, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Bên cạnh các tham luận, Toạ đàm dành thời gian để các nhà khoa học, nhà quản lý trao đổi, thảo luận về những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến những khó khăn, vướng mắc của địa phương khi thực hiện đột phá về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Phát biểu kết luận Toạ đàm, PGS.TS. Nguyễn Văn Hậu trân trọng cảm ơn các nhà khoa học, nhà quản lý, quý vị đại biểu đã tham dự, trình bày tham luận và đóng góp nhiều ý kiến khoa học, thực tiễn đối với chủ đề Toạ đàm. Các tham luận và ý kiến trao đổi đã tiếp cận vấn đề từ nhiều góc độ, góp phần làm rõ vai trò của chuyển đổi số trong tăng cường liên kết vùng, phát huy lợi thế đặc thù, khai thác hiệu quả các nguồn lực và thúc đẩy phát triển bền vững; đồng thời đề xuất những định hướng, giải pháp về hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng số, khai thác dữ liệu, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, phát triển nguồn nhân lực và tăng cường phối hợp giữa các địa phương. Ban Tổ chức Tọa đàm, Ban Chủ nhiệm đề tài trân trọng tiếp thu các ý kiến trao đổi, đề xuất và khuyến nghị của các nhà khoa học, nhà quản lý và đại biểu; trên cơ sở đó tiếp tục tổng hợp, chắt lọc các luận cứ khoa học và thực tiễn nhằm hoàn thiện đề tài khoa học.

Một số hình ảnh tại Chương trình Toạ đàm: